Prof. Michał KLEIBER: Rok z COVID-19. Czego nas nauczył? Prof. Michał KLEIBER: Rok z COVID-19. Czego nas nauczył?

Rok z COVID-19.
Czego nas nauczył?

Prof. Michał KLEIBER

Redaktor naczelny "Wszystko Co Najważniejsze". Profesor zwyczajny w Polskiej Akademii Nauk. Prezes PAN 2007-20015, minister nauki i informatyzacji 2001-2005, w latach 2006–2010 doradca społeczny prezydenta Lecha Kaczyńskiego. Przewodniczący Polskiego Komitetu ds. UNESCO. Kawaler Orderu Orła Białego.

Ryc.: Fabien Clairefond

zobacz inne teksty Autora

Tworzenie szczepionek na choroby zakaźne, które w przeszłości trwało z reguły wiele lat, zajęło tym razem znacznie mniej niż rok – pisze prof. Michał KLEIBER

W pamięci wielu z nas utrwaliło się parę dat związanych z rozwojem pandemii COVID-19, które nabrały dzisiaj już wręcz symbolicznego znaczenia. Dat takich jak 31.12.2019 (Chiny poinformowały WHO o nietypowych przypadkach zapalenia płuc w tym kraju), 10.01.2020 (pierwszy zgon, Chiny), 13.01.2020 (pierwszy przypadek poza Chinami, Tajlandia), 27.01.2020 (pierwszy przypadek w Europie, Francja), 11.02.2020 (WHO zatwierdza nazwę COVID-19), 4.03.2020 (pierwszy przypadek w Polsce, Zielona Góra), 11.03.2020 (WHO ogłasza stan pandemii), 12.03.2020 (pierwszy zgon w Polsce), 6.12.2020 (pierwsze użycie szczepionki, Wielka Brytania), 22.02.2021 (liczba zgonów w USA przekroczyła 0,5 mln), 25.03.2021 (liczba zgonów na świecie przekroczyła 2,5 mln).

Daty te uświadamiają nam dobitnie, jak ograniczone są nasze możliwości zapobiegania różnym, niespodziewanie pojawiającym się wyzwaniom o potencjalnie tragicznych konsekwencjach. I jak ważna jest refleksja nad koniecznością wzmocnienia przemyślanych działań zapobiegających takim nieszczęściom.

Tragedia pandemii, której konsekwencje odczuwamy wszyscy, a wielu z nas zetknęło się z nimi bezpośrednio, wywarła piętno na wszystkich dziedzinach życia, zmieniając utrwalone standardy naszej pracy, zasadniczo ograniczając możliwości uczestnictwa w życiu publicznym i podtrzymywania kontaktów towarzyskich.

Najbardziej prawdopodobny dzisiaj scenariusz przyszłości to ograniczenie wprawdzie zasięgu i dramatycznych konsekwencji koronawirusa, ale niestety nie zlikwidowanie ich całkowicie, z okresowymi nawrotami choroby znanymi nam choćby z corocznych epidemii grypy.

Wśród lekcji udzielanych nam nieustannie przez pandemię jest niewątpliwie przewartościowanie pojęć takich jak szeroka społeczna solidarność i szeroka współpraca. Te od zawsze przytaczane hasła, często niestety tylko jako werbalna demonstracja ludzkiej empatii, nabrały obecnie zupełnie innej mocy, uświadamiając wszystkim swoje fundamentalne znaczenie dla szeroko rozumianego zdrowia publicznego, czyli wspólnego dobra nas wszystkich. Świadomość ta od razu na wstępie natrafia jednak na poważne wyzwanie, gdyż zakorzenione na świecie głębokie nierówności społeczne powodują wielkie różnice zarówno w obecnych możliwościach zwalczania pandemii, jak i po jej ustąpieniu w tempie powrotu do „normalności”. Dobrym sygnałem w tej sprawie jest rozpoczęcie przez ONZ programu dostarczania bezpłatnych szczepionek do biednych państw Afryki, zaczynając od Ghany.

Z pewnością wielką nauką dla wszystkich jest uwidoczniona przez pandemię powszechna niedoskonałość systemów ochrony zdrowia, nieprzygotowanych do stawiania czoła wyzwaniom w tej skali. Zwiększenie liczby studentów szkół medycznych, poprawa finansowania usług świadczonych przez placówki medyczne i prac prowadzonych w medycznych instytucjach badawczych czy nacisk na szeroką prozdrowotną edukację to tylko przykłady zmian czekających na praktyczną realizację.

Olbrzymie konsekwencje dla tempa rozwoju gospodarczego poszczególnych państw i regionów będą z pewnością miały nabyte w trakcie pandemii doświadczenia w korzystaniu z nowych technologii. Społeczeństwa, które potrafią lepiej wykorzystywać możliwości oferowane przez teleinformatykę, robotykę czy nauki biomedyczne i bioinżynieryjne, z pewnością będą rozwijały się szybciej od innych. Wyzwaniem będzie także uświadomiona przez zagrożenia pandemiczne konieczność modyfikacji doboru partnerów do współpracy gospodarczej, z priorytetem dla firm działających w państwach o wiarygodnych standardach higieny publicznej.

Walka z pandemią wywołać może także istotne zmiany w nauce. Narzekamy dzisiaj na niedostatek szczepionek, wskazując winnych zaniedbań w tym zakresie. Nie kwestionując po stronie polityków unijnych ewidentnych niedoskonałości negocjacyjnych z firmami produkującymi szczepionki, nie można jednak nie odnotować zupełnie przecież niezwykłych osiągnięć badaczy pracujących w tym obszarze. Tworzenie szczepionek na choroby zakaźne, które w przeszłości trwało z reguły wiele lat, zajęło tym razem znacznie mniej niż rok. Udowadnia to tkwiące w nauce olbrzymie możliwości skutecznej walki z najgroźniejszymi wyzwaniami stojącymi przed ludzkością. Uświadamia jednak także potrzebę doskonalenia polityki naukowej, w ramach której na bazie dalekosiężnych prognoz musimy umiejętnie selekcjonować priorytety badawcze i edukacyjne na korzyść obszarów przynoszących potencjalnie największe społeczne korzyści.

.Obecna pandemia to wielkie, globalne nieszczęście, ale jednocześnie wielka lekcja na przyszłość – weźmy to sobie głęboko do serca.

Michał Kleiber

Materiał chroniony prawem autorskim. Dalsze rozpowszechnianie wyłącznie za zgodą wydawcy. 25 lutego 2021

Magazyn idei "Wszystko Co Najważniejsze" oczekuje na Państwa w EMPIKach w całym kraju, w Księgarni Polskiej w Paryżu na Saint-Germain, naprawdę dobrych księgarniach w Polsce i ośrodkach polonijnych, a także w miejscach najważniejszych debat, dyskusji, kongresów i miejscach wykuwania idei.

Aktualne oraz wcześniejsze wydania dostępne są także wysyłkowo.

zamawiam