Nauka decyduje o sile państwa i jego prestiżu [Jarosław KACZYŃSKI]

Jarosław Kaczyński zapowiedział potrzebę przygotowania nowej ustawy o szkolnictwie wyższym, krytycznie oceniając obowiązujące przepisy. Podczas konferencji „Silna nauka – Suwerenna Polska” w Bydgoszczy lider partii podkreślił znaczenie nauki dla siły państwa oraz konieczność zatrzymania w kraju najzdolniejszych badaczy.

Nauka decyduje o sile państwa

.Prezes PiS 11 kwietnia 2026 r. wziął udział w konferencji programowej PiS „Silna nauka – Suwerenna Polska” w Bydgoszczy. Obecny był również wiceprezes partii, były minister edukacji i nauki Przemysław Czarnek. Jarosław Kaczyński przekazał, że PiS przygotował program dotyczący nauki, będący – w jego ocenie – jednym z najambitniejszych z dotychczas prezentowanych. Podkreślił, że odnosi do najróżniejszych aspektów nauki, jej znaczenia, sposobów organizacji i zarządzania oraz karier akademickich.

– Zabrakło jednej oczywistej deklaracji, to znaczy deklaracji zmiany ustawy o szkolnictwie wyższym, bo choć jest ona dziełem naszego rządu, to jednak nie wydaje się – to jest moje osobiste zdanie – żeby było to dzieło z tych najlepszych, najwybitniejszych, a mieliśmy wiele wybitnych osiągnięć. Stać nas na projekt takiej ustawy, nie projekt uchwalany w tej kadencji, bo to się z całą pewnością nie uda, tylko w kadencji następnej – powiedział szef PiS.

Wyraził przy tym nadzieję, że „to będzie zupełnie inna kadencja niż ta, która trwa w tej chwili”. Obecnie obowiązująca ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce weszła w życie 1 października 2018 roku; od tamtej pory była wielokrotnie nowelizowana. Lider PiS przekonywał, że „nauka jest elementem zarówno realnej siły, niemalże fizycznej siły państwa, ale jest także elementem jego prestiżu, elementem budującym jego pozycję międzynarodową”.

Nauka jest dziedziną, gdzie talent jest absolutnie niezbędny

Zwrócił uwagę, że istotną sprawą jest zabieganie o osoby utalentowane, bo nauka jest dziedziną, gdzie talent jest absolutnie niezbędny, a także konieczne jest przeciwdziałanie ucieczce talentów z Polski. Zaznaczył, że w niektórych dyscyplinach talentów jest naprawdę sporo, zwłaszcza w sferze związanej z rozwojem sztucznej inteligencji.

– To jest zupełnie fundamentalna zmiana, nie tylko w nauce. Nie wiem, jak to dalej się potoczy. (…) Jest pewna grupa Polaków, którzy mają szansę wyjazdu, ogromne wręcz propozycje finansowe, a są tutaj i donoszą sukcesy międzynarodowe, odnoszą sukcesy realne, biznesowe. Chcą tworzyć polską szkołę w tej dziedzinie, polskie instytucje, które będą się liczyły. Mamy tutaj dużą szansę – mówił prezes PiS.

Wiceprezes PiS Przemysław Czarnek podkreślił, że „obecny rząd, który po raz pierwszy od długiego czasu obniżył finansowanie nauki do poniżej 1,1 proc. PKB, musi zostać zastąpiony przez polski rząd, polskich spraw, polskiej silnej nauki, który w perspektywie tylko 8 lat potroi środki finansowe na naukę – z 1 do 3 proc. PKB”.

Stoimy na progu przyszłości nieznanej i niepewnej

.Odnosząc się do wypowiedzi Jarosława Kaczyńskiego, polityk również wskazywał na potrzebę nowej ustawy o szkolnictwie wyższym ze względu na – jak mówił – szybko zmieniającą się rzeczywistość. Zastrzegł, obowiązująca ustawa powstała, gdy jeszcze nie był w rządzie.

– Stoimy na progu przyszłości nieznanej i niepewnej, myślę, że jak nigdy wcześniej. To jest taki moment przejścia od epoki analogowej do cyfrowej, która stwarza zupełnie nową rzeczywistość przyszłości i to nie tej za 20 czy 50 lat, tylko tej najbliższej za lat 5, za lat 10 najdalej. (…) Ludzie, którzy wykonują konkretne zawody, będą musieli w bardzo krótkiej perspektywie całkowicie zmienić swoje kompetencje i nabyć nowe kompetencje. Przed nami zawody, których jeszcze nie znamy – mówił były minister. Zaznaczył, że nauka musi dzisiaj przyspieszyć radykalnie, po to żeby odkryć przed nami to, co będzie w najbliższej przyszłości.

W lutym 2026 r. minister nauki i szkolnictwa wyższego Marcin Kulasek wskazywał, że nakłady na badania i rozwój w Polsce muszą dogonić średnią europejską i że rząd ma tego „pełną świadomość”. Dodał, że zobowiązanie Rady Ministrów jest takie, by środki na ten cel rosły. – Nakłady na badania i rozwój w Polsce muszą dogonić średnią europejską. W skali europejskiej jest to 2,2 proc. PKB, a u nas mamy w tym momencie trochę więcej niż 1,5 proc. PKB. Pieniądze na rozwój polskiej nauki muszą się znaleźć: na finansowanie badań, ale i zatrudnienia – powiedział Kulasek.

Otwarta nauka – poważne badawcze i społeczne korzyści, ale także zagrożenia

.Termin otwarta nauka oznacza możliwość dowolnego pobierania, przetwarzania, kolportażu i wykorzystywania w procesach edukacyjnych wszystkich istniejących treści naukowych bez jakichkolwiek prawnych, finansowych czy technicznych ograniczeń – pisze prof. Michał KLEIBER

Idea ta wpisuje się w coraz powszechniejszy w dzisiejszym świecie pogląd o wielkich społecznych pożytkach wynikających z dostępu do wiedzy naukowej dla wszystkich zainteresowanych.

Otwartość dotyczy wielu aspektów nie tylko samych rezultatów badań, ale także metodologii ich prowadzenia, dostępu do danych, użytego sprzętu czy recenzji dokumentujących jakość osiągnięć. Argumentem na rzecz takiego postępowania jest oczywiście realizacja misji społecznej odpowiedzialności nauki oraz korzyści z ułatwiania w ten sposób szerokiej współpracy badawczej i upowszechniania wiedzy w społeczeństwie.

Otwarta nauka jest także drogą do poprawy jakości badań naukowych poprzez pomaganie na przykład w wykrywaniu publikacyjnych plagiatów, przyspieszenie procesów tworzenia społecznych innowacji czy bardziej sprawiedliwego wykorzystywania publicznych pieniędzy, co pozwala podatnikowi nie płacić najpierw za sfinansowanie badań naukowych, a potem za wykupienie dostępu do stworzonych za te pieniądze artykułów.

.Ważnym argumentem jest ponadto wpływ takiego podejścia do nauki na niwelowanie rosnących na świecie nierówności, będących zagrożeniem dla pokojowego współistnienia społeczeństw, wynikającym m.in. właśnie z braku dostępu do wiedzy naukowej i związanych z tym ograniczeń edukacyjnych.

PAP/MJ