Czy Europa stanie się kontynentem seniorów?

Jeszcze w XX wieku Europa należała do najmłodszych i najszybciej rozwijających się regionów świata. Dziś coraz wyraźniej widać jednak, że kontynent wchodzi w zupełnie nową epokę demograficzną. Liczba dzieci maleje, społeczeństwa szybko się starzeją, a osoby starsze zaczynają stanowić coraz większą część mieszkańców wielu państw europejskich.

Zmiana ta wpływa nie tylko na systemy emerytalne i ochronę zdrowia. Starzenie społeczeństw zaczyna zmieniać gospodarkę, rynek pracy, strukturę miast, politykę społeczną oraz sposób funkcjonowania demokracji.

Europa staje się kontynentem długiego życia — ale jednocześnie coraz mniej licznym i coraz starszym.

Coraz mniej dzieci rodzi się w Europie

Jednym z najważniejszych źródeł przemian demograficznych pozostaje niski poziom dzietności.

W tekście „Największy w historii spadek liczby ludności w Japonii” opublikowanym na łamach Wszystko co Najważniejsze pokazano, że podobnie jak Japonia także część państw europejskich zaczyna doświadczać rekordowo niskiej liczby urodzeń.

Problem ten widoczny jest szczególnie w Europie Środkowej i Południowej. W części państw współczynnik dzietności od lat utrzymuje się znacznie poniżej poziomu zastępowalności pokoleń.

W analizie „Coraz mniej dzieci rodzi się we Włoszech” zwrócono uwagę, że Włochy należą dziś do państw o najniższej liczbie urodzeń w Europie.

Autorzy tekstu podkreślają, że problem ten wpływa już nie tylko na gospodarkę, ale także na funkcjonowanie szkół, rynku mieszkaniowego oraz całych regionów kraju.

Seniorzy będą coraz większą częścią społeczeństw

Jednocześnie rośnie liczba osób starszych.

Postęp medycyny i wydłużenie życia sprawiają, że Europejczycy żyją coraz dłużej niż wcześniejsze pokolenia. W wielu krajach liczba osób po 65. roku życia rośnie szybciej niż liczba ludzi młodych.

W tekście „Polacy są coraz starsi. Mediana wieku – nowe badania” wskazano, że Polska należy do krajów starzejących się najszybciej w Europie.

Zmienia się także struktura codziennego życia społecznego. Coraz więcej osób starszych mieszka samotnie. Rośnie zapotrzebowanie na opiekę zdrowotną i społeczną. Miasta oraz infrastruktura publiczna zaczynają wymagać dostosowania do potrzeb seniorów.

W Japonii, która jest jednym z najbardziej starzejących się państw świata, proces ten widoczny jest już od wielu lat.

W analizie „Dlaczego seniorzy w Japonii są aktywni zawodowo?” pokazano, że rosnąca liczba seniorów zmienia rynek pracy i strukturę całej gospodarki.

Starzenie społeczeństw zmienia politykę Europy

Zmiany demograficzne zaczynają wpływać również na politykę.

W społeczeństwach starzejących się osoby starsze stanowią coraz większą część elektoratu. Zmienia to debatę publiczną oraz priorytety polityczne państw europejskich.

Coraz większe znaczenie mają kwestie emerytur, ochrony zdrowia, bezpieczeństwa społecznego i kosztów życia. Jednocześnie rośnie napięcie pomiędzy potrzebami młodszych i starszych pokoleń.

Jan Śliwa w tekście „Demografia, głupcze!” przypomina, że demografia zaczyna decydować o przyszłości państw równie mocno jak gospodarka czy geopolityka.

Autor zwraca uwagę, że starzenie społeczeństw może zmieniać sposób myślenia o przyszłości, ryzyku i zmianach społecznych.

Europa będzie musiała zbudować nowy model społeczny

W kolejnych dekadach Europa będzie musiała dostosować się do nowej rzeczywistości demograficznej.

Zmiany obejmą rynek pracy, system emerytalny, opiekę zdrowotną, organizację miast i model życia społecznego. Coraz większego znaczenia nabiorą polityki prorodzinne, aktywizacja zawodowa seniorów oraz rozwiązania technologiczne pomagające starzejącym się społeczeństwom.

Pytanie nie brzmi już bowiem, czy Europa będzie się starzeć. Proces ten już trwa. Coraz ważniejsze staje się pytanie, jak głęboko zmieni on gospodarkę, społeczeństwo i pozycję Europy w świecie.

Demografia zaczyna być jednym z najważniejszych tematów XXI wieku — ponieważ decyduje o przyszłości całych cywilizacji.

Grzegorz Kim