Rośnie patriotyzm Polaków. Nowy sondaż CBOS pokazuje dużą zmianę w ciągu dekady
Polacy coraz częściej postrzegają samych siebie przez pryzmat patriotyzmu, troski o dobro wspólne i odpowiedzialności za własne państwo. Najnowsze badanie CBOS pokazuje jedną z najciekawszych zmian społecznych ostatniej dekady. O ile wcześniej patriotyzm zajmował marginalne miejsce w autostereotypie Polaków, dziś należy już do najczęściej spontanicznie wymienianych cech definiujących narodową wspólnotę.
Patriotyzm należy do najszybciej rosnących cech autostereotypu
Badanie CBOS poświęcone autostereotypowi Polaka pokazuje, że obraz „typowego Polaka” pozostaje wyrazisty i powszechnie podzielany. Aż 92 proc. respondentów potrafiło spontanicznie wskazać przynajmniej jedną cechę kojarzoną z Polakami. Już sam ten wynik świadczy o tym, że pojęcie polskości pozostaje silnie obecne w społecznej świadomości.
Najbardziej interesująca okazuje się jednak zmiana dotycząca patriotyzmu. W 2015 roku patriotyzm i troskę o dobro ojczyzny spontanicznie wskazywało zaledwie 3 proc. respondentów. W najnowszym badaniu odsetek ten wzrósł do 11 proc. Oznacza to niemal czterokrotny wzrost w ciągu jednej dekady. Żadna z głównych kategorii autostereotypu nie odnotowała tak wyraźnej dynamiki wzrostu. Patriotyzm awansował z cechy marginalnej do jednej z najważniejszych spontanicznych odpowiedzi udzielanych przez badanych.
Polacy coraz częściej myślą o sobie jako o wspólnocie
Przez wiele lat polski autostereotyp był budowany przede wszystkim wokół indywidualnych cech charakteru. Dominowała pracowitość, zaradność czy przedsiębiorczość. Nadal pozostają one bardzo ważne, jednak najnowsze wyniki pokazują, że coraz większego znaczenia nabierają również elementy wspólnotowe.
Patriotyzm osiągnął obecnie taki sam poziom wskazań jak przedsiębiorczość, ambicja, spryt i oszczędność. Wszystkie te kategorie uzyskały po 11 proc. odpowiedzi. Oznacza to, że troska o dobro ojczyzny stała się równie ważnym składnikiem narodowego autoportretu jak przekonanie o własnej skuteczności i zaradności.
To istotna zmiana społeczna. Pokazuje bowiem, że coraz więcej Polaków definiuje swoją tożsamość nie tylko przez cechy indywidualne, ale również przez przynależność do wspólnoty narodowej.
Pracowitość pozostaje fundamentem polskości
Najczęściej wskazywaną cechą pozostaje pracowitość. Wymieniło ją 30 proc. respondentów. To wynik wyraźnie wyższy od wszystkich pozostałych kategorii i jednocześnie wyższy niż dekadę wcześniej, gdy pracowitość wskazywało 25 proc. badanych.
W praktyce oznacza to, że polski autostereotyp nie odchodzi od tradycyjnego etosu pracy. Przeciwnie. Pracowitość umacnia swoją pozycję, a jednocześnie coraz częściej towarzyszą jej cechy związane z odpowiedzialnością za wspólnotę i państwo.
Wyniki badania sugerują więc nie tyle zmianę fundamentów polskiego autoportretu, ile jego poszerzenie. Obok etosu pracy coraz mocniej pojawia się bowiem etos wspólnoty.
Narzekanie nie znika, ale traci znaczenie
Drugą najczęściej wskazywaną kategorią pozostaje malkontenctwo, obejmujące narzekanie, smutek i brak poczucia humoru. Wskazało je 15 proc. respondentów. Jest to jednak wynik niższy niż przed dekadą, kiedy podobne odpowiedzi uzyskały 17 proc. wskazań.
Oznacza to, że krytyczny element polskiego autostereotypu nadal istnieje, ale stopniowo ustępuje miejsca bardziej pozytywnym elementom narodowego autoopisu. W przeciwieństwie do patriotyzmu nie notuje wzrostów, lecz powolny spadek.
W rezultacie obraz Polaków staje się bardziej afirmatywny niż jeszcze dziesięć lat temu. Społeczeństwo nadal zachowuje zdolność do krytycznej oceny własnych słabości, ale coraz częściej podkreśla również własne mocne strony.
Polska bardziej pewna siebie niż dekadę temu
Porównanie wyników z lat 2015 i 2026 pokazuje spójny kierunek zmian. Pracowitość wzrosła z 25 proc. do 30 proc., patriotyzm z 3 proc. do 11 proc., przedsiębiorczość utrzymała się na poziomie około 10–11 proc., a malkontenctwo spadło z 17 proc. do 15 proc.
CBOS interpretuje te zmiany jako przesunięcie autostereotypu w stronę większej sprawczości i wspólnotowości. Coraz więcej Polaków postrzega siebie jako ludzi pracowitych, przedsiębiorczych i związanych z własną wspólnotą narodową.
W tym sensie wzrost patriotyzmu nie jest jedynie pojedynczym wynikiem sondażowym. Jest częścią szerszego procesu zmiany społecznej, w której Polacy coraz częściej opisują samych siebie językiem odpowiedzialności, wspólnoty i przywiązania do własnego państwa.
Damian Nizio
