Skalne sanktuarium Minerwy. Zaskakujące rzymskie miejsce kultu z Hiszpanii
W trakcie wykopalisk prowadzonych w starożytnym kamieniołomie w miejscowości Campos del Paraíso w środkowej Hiszpanii przez archeologów zostało odkryte skalne sanktuarium Minerwy – jednej z najważniejszych bogiń w rzymskiej mitologii.
Skalne sanktuarium Minerwy
Niewielką kapliczkę poświęconą rzymskiej bogini mądrości, sztuki, rzemiosła i nauki wykuto bezpośrednio w jednej ze ścian kamieniołomu piaskowca, który znajdował się w odległości około 15 kilometrów od starożytnego rzymskiego miasta Segóbriga, będącego jednym z najważniejszych ośrodków miejskich położonych w środkowej Hiszpanii.
To rzymskie skalne sanktuarium poświęcone najważniejszej rzymskiej bogini zostało ufundowane przez mężczyznę o imieniu Plotius Vigor. Był on członkiem wpływowej rzymskiej rodziny, której przedstawiciele pełnili funkcje senatorskie i urzędnicze w całym Imperium Rzymskim. Skalne sanktuarium ma formę małej świątyni, charakteryzującą się miniaturową fasadę z niszą. Tego typu miniaturowe budowle wzorowane na klasycznych świątyniach były określane jako aedicula – co na polski tłumaczy się jako edykuła lub edykuł.
Odkryte miejsce kultu mierzy zaledwie 70 centymetrów szerokości i 50 centymetrów wysokości. Fasadę małego skalnego sanktuarium tworzą dwie kanelowane (technika żłobkowania powierzchni np. kolumny) półkolumny podtrzymujące trójkątny fronton, co nadaje jej wygląd miniaturowej klasycznej świątyni.
W centrum sanktuarium znajdował się relief przedstawiający Minerwę, która w rzymskiej mitologii była odpowiedniczką greckiej bogini Ateny. Tego typu starożytne sanktuaria można przyrównać do przykładowo współczesnych katolickich kapliczek Matki Boskiej. Choć w przeciągu wieków rzeźba uległa znaczącemu uszkodzeniu, to archeologom i tak udało ją się zidentyfikować, a to za sprawą zachowanych elementów ikonograficznych.
Minerwa ukazana jest w pozycji stojącej, zwrócona frontalnie, ubrana w długą tunikę i w hełmie. Trzyma włócznię i tarczę oraz nosi egidę, ochronny emblemat tradycyjnie związany z boginią. Na tarczy widoczna jest także sowa, święte zwierzę Minerwy, symbol tej bogini, który od czas czasów antycznych był utożsamiany z mądrością.
Pani Minerwie Plocjusz Vigor ze swą drużyną
Już sama sowa wystarczyłaby do identyfikacji tej płaskorzeźby jako Minerwy, ale wszelkie wątpliwości, co do tego jaka postać została ukazana na tej rzeźbie rozwiewa napis zawarty pod nią. Dwuwierszowa inskrypcja głosi: „Pani Minerwie (poświęca to) Plocjusz Vigor ze swą drużyną”. W oryginalnym łacińskim zapisie brzmi to: MINERVAE DOMINAE PLOTI / VS VIGOR CVM SVO COMITATO.
Inskrypcja ta jest tym rzadkim świadectwem tego kto był fundatorem tego miejsca kultu. Dzięki niej znamy konkretną osobę, która była głównym, acz nie jednym, jak wynika z treści samego napisu, ofiarodawcą tego sanktuarium. podkreśla wpływy rodziny Plautia lub Plotius, której członkowie działali w takich innych miastach rzymskiej Hiszpanii jak Tarraco, Gades, Emerita Augusta i Carthago Nova.
Obok samego sanktuarium odkryto również niewielką półkę, która także została wykuta w skale. Najpewniej służyła ona jako specjalna przestrzeń do do składania ofiar przez wiernych, które były poświęcone Minerwie. Odkrycie jest szczególnie istotne, ponieważ pokazuje, że rzymskie praktyki religijne wykraczały poza główne świątynie miejskie i centra ceremonialne. Zamiast tego przestrzenie sakralne mogły powstawać także w krajobrazach przemysłowych, gdzie społeczności pracowały i wydobywały surowce.
Jak stwierdzili archeolodzy, odkryte sanktuarium stanowi przykład tego, jak rzymscy robotnicy, lokalne społeczności (w tym przypadku iberyjskie) i operatorzy kamieniołomów szukali boskiej ochrony w codziennym życiu w czasach rzymskich. To właśnie dlatego część kamieniołomu została przekształcona w miejsce kultu, w wyniku czego w miejscu tym praktyki religijne i działalność gospodarcza ściśle się ze sobą w tym miejscu przenikały.
Marcin Jarzębski
