Ceuta, piłka nożna i Izrael. Wybory w Maroku
Piłkarskie sukcesy, obietnica miliona miejsc pracy i wezwania do zerwania stosunków z Izraelem zdominowały kampanię wyborczą w Maroku. Dla wielu młodych mieszkańców kraju najważniejsze pozostają jednak bezrobocie, koszty życia i dostęp do opieki zdrowotnej. BBC podaje, według wstępnych wyników wybory wygrała Partia Autentyczności i Nowoczesności. Nowy rząd będzie musiał odpowiedzieć na oczekiwania pokolenia, które coraz mniej wierzy politykom.
Wybory w Maroku. Zwycięstwo PAM i niska frekwencja
W przeprowadzonych 23 września wyborach parlamentarnych najwięcej mandatów zdobyła Partia Autentyczności i Nowoczesności, znana jako PAM. Według wstępnych wyników ogłoszonych przez marokańskie MSW uzyskała 97 miejsc w liczącej 395 deputowanych Izbie Reprezentantów. Narodowe Zgromadzenie Niezależnych, czyli RNI, zdobyło 66 mandatów, a Partia Niepodległości — 65. Frekwencja wyniosła 38,02 proc., wobec około 50 proc. w 2021 roku.
PAM należała do dotychczasowej koalicji rządzącej. Jej zwycięstwo oznacza zatem zmianę układu sił między ugrupowaniami, które już współodpowiadały za politykę państwa. Samodzielna większość wymaga 198 mandatów, dlatego utworzenie rządu będzie wymagało porozumienia z innymi partiami.
Maroko pozostaje monarchią konstytucyjną, w której król Mohammed VI zachowuje szerokie uprawnienia. Wskazuje premiera spośród polityków zwycięskiego ugrupowania i przewodniczy Radzie Ministrów. Wynik wyborów wpływa na skład gabinetu, ale najważniejsze kierunki polityki państwa pozostają silnie związane z dworem.
Młodzi Marokańczycy czekają na poprawę warunków życia
Wybory odbyły się rok po protestach pokolenia Z, których uczestnicy domagali się lepszej opieki zdrowotnej, pracy i poprawy warunków życia. Demonstracje rozpoczęte we wrześniu 2025 roku szybko przybrały charakter szerszego sprzeciwu wobec klasy politycznej. Wśród haseł pojawiały się wezwania do wolności, godności i sprawiedliwości społecznej, a także żądania odejścia premiera Aziza Akhannoucha.
Według przytoczonej przez BBC relacji po protestach ponad 2400 osób objęto postępowaniami karnymi. Część młodych działaczy mimo to zdecydowała się kandydować do parlamentu. Inni większą nadzieję wiążą z lokalną działalnością społeczną i budowaniem organizacji zdolnych wywierać presję na władze.
Skalę dystansu wobec polityki pokazuje struktura rejestru wyborców. Osoby w wieku od 18 do 24 lat stanowiły zaledwie około 4 proc. zarejestrowanych. Ten niewielki udział najmłodszych wyborców utrudnia przełożenie ich oczekiwań na parlamentarną reprezentację.
Jednym z głównych problemów pozostaje zatrudnienie. Według danych przytoczonych w materiale BBC bezrobocie wśród osób w wieku 15–24 lat wyniosło w 2025 roku 37,3 proc. Wskaźnik ten dotyczy młodych aktywnych zawodowo, czyli pracujących lub poszukujących pracy.
RNI ponownie obiecywało stworzenie miliona miejsc pracy, tym razem do 2031 roku. Rozmówcy BBC zwracali jednak uwagę, że podobne deklaracje pojawiały się już wcześniej. O wiarygodności obietnic zdecyduje dostępność stabilnego zatrudnienia, które pozwoli młodym ludziom utrzymać się i planować przyszłość.
Piłka nożna weszła do kampanii wyborczej
Jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci kampanii został Fouzi Lekjaa, szef marokańskiej federacji piłkarskiej i polityk zajmujący się finansami państwa. Dołączył do PAM, wykorzystując popularność zbudowaną wokół sukcesów reprezentacji.
Maroko podczas mundialu w 2022 roku jako pierwsza drużyna z Afryki i świata arabskiego dotarło do półfinału. Na wiecach Lekjai powracało znane z tamtego turnieju hasło „Sir”, oznaczające w marokańskiej odmianie arabskiego zachętę do ruszenia naprzód. Polityk obiecywał, że także edukacja i ochrona zdrowia osiągną poziom odpowiadający piłkarskim ambicjom kraju.
Po zwycięstwie PAM Lekjaa jest wymieniany jako jeden z możliwych kandydatów na premiera. Wśród rozważanych nazwisk znajduje się również Fatima Ezzahra El Mansouri. Nowy gabinet będzie nadzorował przygotowania do mistrzostw świata w 2030 roku, organizowanych wspólnie z Hiszpanią i Portugalią.
Dla rządzących turniej stanowi szansę na inwestycje i międzynarodową promocję. Społeczne oczekiwania sięgają jednak poza stadiony. Mieszkańcy chcą odczuć poprawę również w szkołach, szpitalach i na rynku pracy.
Migracja pokazuje skalę rozczarowania
W tle kampanii pozostawały wydarzenia na granicy z hiszpańską Ceutą. Według materiału BBC pod koniec lipca do enklawy przedostało się około 60 tysięcy osób różnych narodowości. Co najmniej sto osób zginęło.
Rozmówcy brytyjskiej stacji wiązali tę falę migracji z trudnościami gospodarczymi i brakiem perspektyw. Dla części młodych ludzi wyjazd pozostaje sposobem na znalezienie pracy i uzyskanie samodzielności, nawet gdy droga prowadzi przez niebezpieczną granicę.
Tragedia w Ceucie stała się również tematem politycznym. Młodzi kandydaci domagali się wyjaśnienia okoliczności śmierci migrantów oraz wsparcia dla ich rodzin. W debacie o zatrudnieniu pojawiło się pytanie, co państwo może zaoferować osobom gotowym zaryzykować życie, by je opuścić.
Stosunki z Izraelem dzielą wyborców
Osobnym tematem kampanii były relacje z Izraelem. Maroko znormalizowało je w grudniu 2020 roku, ale wojna w Gazie wywołała liczne protesty solidarnościowe z Palestyńczykami.
Partia Sprawiedliwości i Rozwoju, czyli PJD, próbowała wykorzystać te nastroje, obiecując zerwanie stosunków dyplomatycznych. Jej przywódca Abdelilah Benkirane przedstawiał wcześniejszą normalizację jako błąd. Ugrupowanie poprawiło wynik: według wstępnych danych zdobyło 54 mandaty, wobec 13 w poprzednich wyborach.
O polityce zagranicznej w dużym stopniu decyduje jednak monarcha. Wyborcze deklaracje partii nie przesądzają więc o przyszłości relacji z Izraelem.
Nowy parlament rozpocznie pracę z długą listą społecznych oczekiwań. Najbardziej konkretne dotyczą spraw codziennych: możliwości znalezienia zatrudnienia, opłacenia mieszkania i otrzymania pomocy lekarskiej. Od zmian w tych obszarach będzie zależało, czy młodzi Marokańczycy uznają udział w polityce za wart swojego czasu.
Maciej Bzura
