Ekstremizm nihilistyczny. Gdy przemoc staje się celem

Ekstremizm nihilistyczny, określany w międzynarodowych raportach skrótem NVE, skupia ludzi, dla których krzywdzenie staje się źródłem znaczenia, przynależności i pozycji w grupie. Internetowe sieci łączą szantaż, wykorzystywanie dzieci i fascynację zabójcami, a część ich uczestników przechodzi do przemocy poza ekranem. Badania i dokumenty sądowe pokazują mechanizm tego zagrożenia, choć jego pełna skala pozostaje nieznana.

.W styczniu 2025 roku brytyjski sąd skazał Camerona Finnigana na sześć lat pozbawienia wolności oraz dodatkowy okres nadzoru. Młody mężczyzna przyznał się między innymi do zachęcania do samobójstwa, posiadania materiału przydatnego do działalności terrorystycznej i materiałów przedstawiających seksualne wykorzystywanie dzieci. W uzasadnieniu sędzia podkreślił jego zaangażowanie w grupę 764, którą opisał jako satanistyczną i skrajnie prawicową, oraz pragnienie wyróżnienia się produkowanymi dla niej treściami. Okrucieństwo miało przynosić uznanie ludzi, których Finnigan znał przez internet.

Ta sprawa odsłania logikę, którą coraz częściej badają specjaliści od terroryzmu, cyberprzestępczości i ochrony dzieci. Człowiek może szukać w przemocy sposobu na zdobycie pozycji w niewielkiej internetowej społeczności, nawet jeżeli nie potrafi przedstawić spójnego programu politycznego. Obraz wyrządzonej krzywdy staje się świadectwem zaangażowania, a odbiorcy mogą zachęcać do kolejnych czynów. W międzynarodowej debacie przyjęła się dla części takich środowisk nazwa Nihilistic Violent Extremism, w skrócie NVE.

Czym jest ekstremizm nihilistyczny?

Po polsku najczytelniej nazywać to zjawisko ekstremizmem nihilistycznym, objaśnianym jako kult przemocy dla samej przemocy. Jest to proponowana nazwa dla opisywanego w raportach NVE, a nie nowa diagnoza psychiatryczna ani odrębna kwalifikacja prawna. Jej istotą jest połączenie pogardy dla ludzkiego życia, afirmacji poważnej przemocy oraz środowiska, które nagradza krzywdzenie. Poczucie bezsensu czy zainteresowanie filozoficznym nihilizmem samo w sobie nie oznacza przynależności do tego zjawiska.

We wrześniu 2026 roku Marc-André Argentino i Mackenzie B. Hart zaproponowali roboczą definicję NVE w czasopiśmie „Behavioral Sciences of Terrorism and Political Aggression”. Wskazali między innymi na poszukiwanie rozgłosu i statusu, łączenie różnych rodzajów krzywdzenia, ograniczoną rolę ideologii oraz brak spójnej wizji rzeczywistości, którą przemoc miałaby ustanowić. Uczestnicy mogą mieć bardzo konkretne osobiste cele, takie jak dominacja czy uznanie grupy. Brakuje natomiast uporządkowanego projektu społecznego, którego realizacja wyznaczałaby kres przemocy.

Słowo „nihilistyczny” nie powinno sugerować, że wszystkie te środowiska są pozbawione przekonań i politycznych powiązań. W części z nich występują neonazizm, rasizm, antysemityzm, mizoginia i akceleracjonizm, czyli dążenie do przyspieszenia rozpadu istniejącego porządku. Znaczenie tych treści trzeba ustalać dla konkretnej grupy i konkretnego sprawcy, ponieważ mogą być zarówno rzeczywistym uzasadnieniem działania, jak i narzędziem prowokacji. Wniosek o nihilistycznym charakterze przemocy nie usuwa jej udokumentowanych związków ze skrajną prawicą lub innymi środowiskami ekstremistycznymi.

Definicje instytucjonalne także nie są identyczne. FBI w swoich wystąpieniach opisuje kategorię obejmującą przemoc wyrastającą przede wszystkim z nienawiści do społeczeństwa i pragnienia wywołania jego rozpadu, dopuszczając przy tym cele polityczne, społeczne lub religijne. Z kolei niemiecki rząd w odpowiedzi parlamentarnej opublikowanej 23 października 2026 roku przyznał, że tamtejsze służby nie mają jeszcze jednej, powszechnie uznanej definicji NVE. Nazwa służy więc rozpoznawaniu zagrożenia, ale jej zakres wymaga każdorazowo wyjaśnienia.

Leena Malkki z Uniwersytetu Helsińskiego zwraca uwagę na konsekwencje zaliczania całego zjawiska do ekstremizmu. Wraz z innymi badaczami posługuje się także określeniem internetowych społeczności skupionych na przemocy, które pozwala objąć analizą ich szersze otoczenie. To rozróżnienie ma znaczenie praktyczne, ponieważ w jednej sieci mogą występować różne motywacje i stopnie zaangażowania. Brak ustalonego motywu brutalnego przestępstwa nie jest jeszcze dowodem, że sprawca należał do NVE.

Jak krzywda staje się przepustką do grupy?

Najczęściej opisywanym środowiskiem jest The Com, nazwa wywodząca się od angielskiego słowa „community”, czyli społeczność. Europol przedstawia je jako rozproszoną sieć powiązanych grup, w której przenikają się cyberprzestępczość, szantaż seksualny oraz przemoc poza internetem. Jednym z jej najbardziej rozpoznawalnych odgałęzień jest 764, ale całości nie można sprowadzić do jednej organizacji z jednolitym kierownictwem. Poszczególne grupy konkurują, współpracują, zmieniają nazwy i korzystają z wielu platform.

Badacze ośrodka RADIA przy Uniwersytecie Helsińskim opisują środowisko, w którym pozycję zdobywa się przez czyny popełnione samodzielnie albo wymuszone na innych. Krzywda ma zostać udokumentowana, aby społeczność mogła ją zobaczyć i ocenić. Powstaje w ten sposób system nagród zachęcający do przekraczania następnych granic. Osoba, która wcześniej była jedynie odbiorcą treści, może zacząć traktować udział w przemocy jako warunek uzyskania uznania.

Kontakt z ofiarą może początkowo przypominać znajomość, przyjaźń lub relację uczuciową. W ostrzeżeniu z czerwca 2026 roku litewski Departament Bezpieczeństwa Państwowego opisywał pozorne wsparcie emocjonalne, po którym następują manipulacja i szantaż. Takie budowanie zależności jest związane z mechanizmem groomingu. Człowiek poszukujący akceptacji może stopniowo znaleźć się w sytuacji, w której obawia się zarówno sprawcy, jak i ujawnienia tego, do czego został wcześniej nakłoniony.

Ostrzeżenie FBI z lutego 2026 roku podkreśla, że nie wszyscy uczestnicy brutalnych sieci internetowych są motywowani NVE. W grę mogą wchodzić gratyfikacja seksualna, status, potrzeba przynależności i połączenie kilku pobudek. Rozróżnienie jest szczególnie ważne w przypadku osoby krzywdzonej, która pod presją zaczyna uczestniczyć w krzywdzeniu kolejnych ludzi. Ocena odpowiedzialności wymaga wtedy zbadania zarówno jej czynów, jak i stosowanego wobec niej przymusu.

Przejście od oglądania do uczestnictwa jest jednym z najważniejszych problemów dla profilaktyki. Kontakt z brutalnymi materiałami nie pozwala samodzielnie przewidzieć, kto dopuści się przemocy, ale groźby, szantaż i wymuszanie konkretnych zachowań oznaczają już inną sytuację. Znaczenie ma układ relacji i nacisk grupy, a nie pojedynczy symbol czy prowokacyjny wpis. Szerszym kontekstem pozostaje obecność patotreści w życiu dzieci, choć oglądania takich materiałów nie można utożsamiać z udziałem w NVE.

Badania naukowe wyjaśniają część mechanizmu

Jednym z istotnych badań empirycznych jest praca zespołu Cécile Rousseau opublikowana w 2025 roku w „Canadian Journal of Criminology and Criminal Justice”. Badacze analizowali dokumentację 124 osób skierowanych do specjalistycznego zespołu w Montrealu w latach 2016–2023, łącząc ją z badaniem jakościowym doświadczeń praktyków. Grupa obejmowała 58 osób niepełnoletnich i 66 dorosłych, kierowanych z powodu zagrożenia przemocą ideologiczną lub nihilistyczną. Do kategorii przemocy nihilistycznej zaliczono 46,6 proc. nieletnich oraz 24,2 proc. dorosłych.

Wśród 27 nieletnich zaliczonych do kategorii nihilistycznej 13 miało rozpoznanie zaburzeń związanych ze stresem, czyli 48,1 proc. tej podgrupy. Wynik pomaga zrozumieć potrzeby pacjentów, ale nie opisuje rozpowszechnienia NVE wśród wszystkich nastolatków ani nie dowodzi, że zaburzenia psychiczne powodują ekstremizm. Była to wyselekcjonowana grupa kliniczna, bez reprezentatywnej próby ogółu młodzieży. Autorzy zalecają uwzględnianie doświadczeń krzywdy i traumy oraz wspieranie ponownego włączenia młodych ludzi w życie społeczne.

Inny rodzaj danych przynosi opublikowana w marcu 2026 roku analiza autorstwa Mackenzie B. Hart, dotycząca manifestów czterech sprawców związanych z określonym internetowym środowiskiem gloryfikującym przemoc. Wyróżniono w niej pogardę dla postrzeganego jako zdegenerowany świata, odmawianie ludziom wartości, nienawiść do siebie oraz kult przemocy. Badanie ukazuje sposób uzasadniania okrucieństwa i pozwala porównywać go z przekazem skrajnej prawicy. Obejmuje jednak cztery przypadki, a manifest pozostaje także formą autoprezentacji, wymagającą konfrontacji z innymi dowodami.

W sierpniu 2026 roku Alec Magnus Stålberg Dortkardesler i Lisa Kaati z Uniwersytetu Sztokholmskiego opublikowali w „Terrorism and Political Violence” jakościową analizę pięciu dokumentów propagandowych związanych z 764 i No Lives Matter. Pokazali, jak materiały te łączą budowanie tożsamości, manipulację emocjami, odczłowieczanie potencjalnych ofiar i zachęcanie do działania. Przemoc zostaje przedstawiona jako sposób nadania znaczenia własnemu życiu i potwierdzenia przynależności. Analiza treści wyjaśnia konstrukcję przekazu, ale sama nie mierzy jego skuteczności ani liczby osób, które pod jego wpływem popełnią przestępstwo.

Próbę wyjaśnienia motywacji zaproponował również Gerard Gill w analizie dla Global Network on Extremism and Technology. Odwołał się do teorii poszukiwania znaczenia, rozwijanej przez psychologa Ariego Kruglanskiego, zgodnie z którą człowiek potrzebuje czuć, że jest ważny i dostrzegany. W grupie nagradzającej okrucieństwo taka potrzeba może zostać związana z przemocą. To wyjaśnienie teoretyczne pomaga formułować pytania o konkretne przypadki, lecz nie zastępuje badania ich rzeczywistych przyczyn.

Szerszą podstawę dla tej hipotezy stanowi praca Birgi M. Schumpe i współautorów, opublikowana w docelowym numerze „Journal of Personality and Social Psychology” w 2020 roku. Seria badań, obejmująca także eksperymenty i obserwację podłużną, wiązała poszukiwanie znaczenia, potrzebę silnych wrażeń i poparcie dla przemocy politycznej. Autorzy sprawdzali również możliwość skierowania potrzeby ekscytujących doświadczeń ku aktywności pokojowej. Badania te dotyczyły szerszego zjawiska radykalizacji i nie stanowią bezpośredniego testu przyczyn NVE.

Zebrane prace wskazują zatem na kilka możliwych dróg prowadzących do przemocy, zamiast jednego uniwersalnego profilu sprawcy. Istotne mogą być doświadczenia odrzucenia, potrzeba uznania, presja środowiska, fascynacja okrucieństwem i wykorzystanie wcześniejszej podatności przez innych. Dokumenty europejskiego ośrodka wiedzy o zapobieganiu radykalizacji zwracają uwagę na spotkanie indywidualnych trudności z grupowym systemem nagród. Poszukiwanie przyczyn wymaga uwzględnienia tego splotu, a nie przypisania całej odpowiedzialności samotności, chorobie czy korzystaniu z gier.

Zatrzymania w 33 państwach i granice dostępnych danych

Marc-André Argentino i Angus Lindsay przedstawili w czerwcu 2026 roku na łamach „CTC Sentinel”, wydawanego przez Combating Terrorism Center przy West Point, bazę 295 zatrzymań związanych z The Com w 33 państwach. Zestawienie obejmowało okres od 1 lutego 2020 do 20 maja 2026 roku i opierało się na jawnych materiałach, w tym dokumentach sądowych. W powiązanych sprawach autorzy odnotowali między innymi 1747 osób pokrzywdzonych sadystycznym szantażem internetowym oraz co najmniej 22 ofiary śmiertelne. Jest to bilans zidentyfikowanych spraw szerszej sieci, obciążony ograniczeniami danych, a nie pełna światowa statystyka NVE ani wykaz samych prawomocnych skazań.

W podzbiorze 251 ofiar, których wiek można było ustalić, mediana wynosiła 13 lat. Autorzy zaznaczają, że dane nie odzwierciedlają wszystkich pokrzywdzonych, a jawność spraw dotyczących dzieci bywa ograniczona. Publikacja pozwala zobaczyć międzynarodowy wymiar zagrożenia przy zachowaniu tych zastrzeżeń.

FBI informowało 19 lutego 2026 roku o ponad 350 osobach objętych działaniami śledczymi w związku z 764 i pokrewnymi brutalnymi sieciami internetowymi. W działania zaangażowane były wszystkie 56 biur terenowych agencji. To informacja o zakresie pracy organów ścigania, obejmująca sieci o różnych motywacjach, a nie liczba skazanych ekstremistów nihilistycznych. Wzrost wykrywalności, zainteresowania służb i zgłaszalności może ponadto wpływać na obserwowane liczby obok rzeczywistego rozwoju zagrożenia.

Europol prowadzi od stycznia 2025 roku Project COMPASS, w którym uczestniczy także Polska. Na stronie projektu, zaktualizowanej w sierpniu 2026 roku, podano między innymi 30 zatrzymań oraz 62 zidentyfikowane lub częściowo rozpoznane ofiary. Osobna akcja z czerwca i lipca 2026 roku, z udziałem dziewięciu państw, doprowadziła do skierowania do dostawców usług 4340 adresów internetowych związanych z treściami nihilistycznego ekstremizmu. Liczba zgłoszonych adresów nie oznacza liczby członków sieci ani potwierdzonego usunięcia wszystkich wskazanych materiałów.

Poszczególne zestawienia opisują różne zbiory, okresy i jednostki, a część spraw może się między nimi powtarzać. Nie można dodawać osób objętych śledztwami do liczby zatrzymań i otrzymanej sumy przedstawiać jako wielkości ruchu. Brakuje również wspólnego mianownika, który pozwalałby wiarygodnie obliczyć odsetek młodzieży zaangażowanej w NVE. Dostępne dane potwierdzają poważne, międzynarodowe zagrożenie, ale nie uzasadniają dowolnych szacunków jego powszechności.

Wydarzenia, które odsłoniły międzynarodową sieć

W Stanach Zjednoczonych 19 sierpnia 2026 roku Kyle William Spitze został skazany na 77 lat więzienia za przestępstwa związane z seksualnym wykorzystywaniem dzieci oraz rozpowszechnianiem nagrań znęcania się nad zwierzętami. Departament Sprawiedliwości opisał go jako uczestnika 764 i administratora powiązanej grupy HarmNation. Przyznał się do zarzucanych czynów, a według komunikatu przyznał śledczym także motywację terrorystyczną. Sprawa pokazuje, że zachowania zaliczane do tego środowiska prowadzą do wyroków za konkretne przestępstwa i rzeczywistą krzywdę pokrzywdzonych.

W Niemczech sąd w Hamburgu ogłosił 2 września 2026 roku wyrok czterech lat i sześciu miesięcy pozbawienia wolności według prawa dotyczącego nieletnich w sprawie obejmującej przestępstwa w sieci The Com oraz napady na homoseksualnych mężczyzn. W części internetowej sprawa dotyczyła nacisku wywieranego na siedem dziewcząt w celu wymuszania zachowań seksualnych i samouszkodzeń. Sąd nie potwierdził współpracy oskarżonego z osobą znaną jako „White Tiger”, ściganą w osobnym postępowaniu. W chwili publikacji komunikatu wyrok nie był prawomocny.

Kanada w grudniu 2025 roku wpisała 764 na listę podmiotów terrorystycznych. W kwietniu 2026 roku kanadyjska policja federalna poinformowała o zarzutach wobec 26-letniego mężczyzny z Québecu, obejmujących udział w działalności grupy terrorystycznej i ułatwianie działalności terrorystycznej. Według śledczych miał on rozpowszechniać brutalne treści w celu inspirowania i rekrutowania innych. Komunikat dotyczył zarzutów, które należy odróżniać od sądowego stwierdzenia winy.

Przemoc masowa wymaga szczególnej ostrożności w przypisywaniu związków z NVE. Po ataku na katolicki kościół i szkołę Annunciation w Minneapolis 27 sierpnia 2025 roku, w którym zginęło dwoje dzieci, badacze NCITE przy Uniwersytecie Nebraski w Omaha analizowali materiały przypisywane sprawcy. Wskazali podobieństwa do internetowych subkultur przemocy nihilistycznej, w tym odwołania do wcześniejszych zabójców. Taka analiza może pomóc zrozumieć środowisko inspiracji, ale sama nie dowodzi członkostwa w 764 ani jednego, wyłącznego motywu zamachu.

Obok spraw ujawniających się w Ameryce Północnej i Europie rośnie zainteresowanie zjawiskiem w innych regionach. UNICRI i VOX-Pol, zapowiadając spotkanie w ONZ na 2 lipca 2026 roku, wskazały badanie brutalnych i przymusowych sieci internetowych w Brazylii, Indonezji, Iraku i Rumunii. Sama zapowiedź nie daje podstaw do przypisywania tym państwom liczby członków NVE czy ofiar. Pokazuje natomiast, że badacze rozszerzają perspektywę poza anglojęzyczny internet i muszą uwzględniać różne konteksty kulturowe.

Dlaczego sama policja nie wystarczy?

Skutki obejmują śmierć i obrażenia, seksualne wykorzystywanie, utratę poczucia bezpieczeństwa oraz długotrwałą kontrolę przez szantaż. Udostępnione materiały mogą krążyć po sieci i przedłużać krzywdę także po przerwaniu bezpośredniego kontaktu ze sprawcą. W opublikowanym w maju 2026 roku tekście klinicznym Cécile Rousseau, Diana Miconi i Christian Desmarais zwracają uwagę na potrzebę przygotowania specjalistów zdrowia psychicznego do rozpoznawania i podejmowania takich spraw. Opisują również obciążenie emocjonalne profesjonalistów stykających się z tym rodzajem przemocy.

Organizacja Thorn opublikowała w czerwcu 2026 roku badanie oparte na rozmowach z 35 praktykami z ośmiu państw. Analizowała sadystyczne wykorzystywanie internetowe, określane skrótem SOE, czyli mechanizm krzywdzenia częściowo pokrywający się ze środowiskami opisywanymi jako NVE. Wskazała rozproszenie informacji między zespołami zajmującymi się wykorzystywaniem dzieci, cyberprzestępczością, ekstremizmem i pomocą pokrzywdzonym. Każda instytucja może dostrzegać część sprawy, podczas gdy pełny układ zależności pozostaje poza jej polem widzenia.

Z tego wynika potrzeba łączenia interwencji policyjnej, ochrony dzieci, pomocy klinicznej i współpracy platform. Europejski ośrodek wiedzy o zapobieganiu radykalizacji zaleca przerywanie zależności od grupy, odbudowywanie relacji poza internetem i tworzenie innych źródeł poczucia własnej wartości. Ostrzega zarazem przed bagatelizowaniem zagrożenia jako internetowej prowokacji oraz przed traktowaniem nastolatków wyłącznie jako zagrożenia dla bezpieczeństwa. Część z nich potrzebuje jednocześnie ochrony przed sprawcami i reakcji na własne szkodliwe działania.

Raport Institute for Strategic Dialogue, opublikowany przez Global Network on Extremism and Technology w lutym 2026 roku, wskazuje z kolei na odpowiedzialność platform. Wiele zachowań występujących w tych sieciach narusza już istniejące zasady dotyczące przemocy, wykorzystywania seksualnego i nękania. Autorzy zalecają spójniejsze stosowanie tych reguł oraz ocenę powiązanych zachowań, zamiast polegania wyłącznie na nazwach organizacji i symbolach. To rekomendacje wymagające wdrażania i oceny efektów, a nie dowód, że istnieje już jeden sprawdzony sposób likwidacji NVE.

Co ekstremizm nihilistyczny oznacza dla Polski?

Udział Polski w Project COMPASS pokazuje, że międzynarodowa współpraca w tej dziedzinie już nas dotyczy. Nie daje jednak podstaw do wyliczania polskich ofiar ani uczestników sieci. Dla rzetelnego rozpoznania sytuacji potrzebne są dane rozróżniające przestępstwa, motywacje i rolę osób nieletnich. Szerszą debatę o odpowiedzialności państwa za ochronę dzieci w internecie prowadził na łamach „Wszystko co Najważniejsze” Adam Dąbrowski.

Polskie dane dotyczące szantażu seksualnego pokazują przy tym, jak ważne jest zachowanie precyzji. Dyżurnet.pl poinformował, że we wrześniu 2026 roku podjął działania w związku ze 104 zgłoszeniami takiego szantażu, wobec 45 w sierpniu; 19 wrześniowych zgłoszeń dotyczyło dzieci i młodzieży. To dane o określonym rodzaju krzywdzenia, który może mieć różne motywacje. Nie są statystyką NVE i nie pozwalają ustalić, jaka część spraw wiązała się z ekstremizmem nihilistycznym.

W praktyce potrzebne jest środowisko, w którym dziecko może ujawnić szantaż bez obawy, że samo zostanie za to upokorzone. Dyżurnet.pl zaleca niespełnianie żądań sprawcy, zabezpieczenie wiadomości i danych kont, zgłoszenie sprawy policji oraz skorzystanie ze wsparcia. Nielegalne treści można zgłaszać do zespołu Dyżurnet.pl, a jego aktualne zalecenia dotyczące szantażu wskazują kolejne kroki. Bezpośrednie zagrożenie życia wymaga natychmiastowej interwencji służb.

Odpowiedzialność spoczywa również na mediach, ponieważ rozgłos może być nagrodą poszukiwaną przez uczestników tych środowisk. Opis mechanizmu, dowodów i losu pokrzywdzonych powinien pomagać rozpoznawać zagrożenie, a nie budować prestiż internetowych pseudonimów. Użyteczna polska nazwa musi służyć właśnie temu zadaniu. Ekstremizm nihilistyczny oznacza tu poważne, udokumentowane krzywdzenie i jego gloryfikację, a nie etykietę naklejaną na poglądy, samotność czy każdy niezrozumiały akt przemocy.

Andrzej F. Litwiński