„Sztuczna inteligencja może stać się narzędziem dominacji” [Jean-François COLOSIMO o encyklice Leona XIV]

Pierwsza encyklika papieża Leona XIV poświęcona sztucznej inteligencji wywołała natychmiastową debatę daleko wykraczającą poza świat Kościoła. Dokument Magnifica humanitas stał się jednym z najważniejszych punktów odniesienia współczesnej refleksji nad relacją człowieka, technologii i władzy. Jedną z najmocniejszych interpretacji encykliki opublikował na łamach Le Figaro francuski teolog i eseista Jean‑François Colosimo, który uznał tekst Leona XIV za dokument o znaczeniu światowym i cywilizacyjnym.

.Colosimo należy dziś do najważniejszych francuskich intelektualistów zajmujących się relacją religii, polityki i cywilizacji. Jest teologiem prawosławia, eseistą, historykiem religii i dyrektorem prestiżowego wydawnictwa Éditions du Cerf. We Francji znany jest zarówno z analiz geopolitycznych, jak i refleksji nad duchowym kryzysem Zachodu. Opublikował między innymi książkę „La Crucifixion de l’Ukraine. Mille ans de guerres de religions en Europe”, poświęconą religijnym i historycznym korzeniom wojny rosyjsko-ukraińskiej. Jest jednym z najważniejszych współczesnych komentatorów relacji między chrześcijaństwem, historią i polityką.

Na łamach „Le Figaro” Jean-François Colosimo przekonuje, że Leon XIV nie proponuje jedynie moralnej refleksji nad sztuczną inteligencją, lecz formułuje wezwanie do odzyskania kontroli nad światem technologii. Według francuskiego teologa papież nie chce „demonizować postępu”, ale ostrzega przed sytuacją, w której człowiek oddaje własny rozum i wolność w ręce struktur technologicznych oraz finansowych. Colosimo zauważa, że dla Leona XIV problem AI nie jest przede wszystkim techniczny, lecz antropologiczny i duchowy. 

Francuski autor szczególnie mocno interpretuje fragment encykliki dotyczący „rozbrojenia sztucznej inteligencji”. W jego ocenie Leon XIV używa tego sformułowania dosłownie: sztuczna inteligencja staje się niebezpieczna nie sama przez się, lecz poprzez koncentrację władzy i dominacji w rękach tych, którzy nią zarządzają. Dlatego – jak pisze Colosimo – Magnifica humanitas nie jest apelem o moralizowanie świata technologii, lecz wezwaniem do oporu wobec nowego systemu dominacji.

.Ta interpretacja jest bliska analizom publikowanym na łamach „Wszystko co Najważniejsze”. W tekście Michała Kłosowskiego „Encyklika o sztucznej inteligencji? Magnifica humanitas ma szansę stać się czymś znacznie więcej” autor podkreślał, że Leon XIV traktuje AI nie jako temat poboczny, ale jako jedno z najważniejszych miejsc współczesnego sporu o człowieka. Kłosowski zwraca uwagę, że papież świadomie nawiązuje do wielkiej tradycji katolickiej nauki społecznej rozpoczętej przez Leona XIII i encyklikę Rerum novarum. Tym razem jednak stawką nie jest już wyłącznie kwestia pracy czy kapitału, ale sama definicja człowieczeństwa w epoce algorytmów.

Na łamach „Wszystko co Najważniejsze” Michał Kłosowski pisał również, że Leon XIV widzi w sztucznej inteligencji „próbę moralną” dla współczesnej cywilizacji. W tekście „Papież Leon XIV i dusza maszyny” autor podkreślał, iż dla obecnego papieża AI nie jest jedynie technologiczną innowacją, lecz testem zdolności człowieka do zachowania wolności, odpowiedzialności i godności. 

W podobnym tonie utrzymane są także inne opublikowane we „Wszystko co Najważniejsze” analizy i opinie dotyczące encykliki. W materiale „Watykan buduje sojusz z tymi, którzy chcą zapobiec temu, co najgorsze” zwrócono uwagę, że Stolica Apostolska postrzega rozwój AI przede wszystkim jako problem cywilizacyjny i antropologiczny, a nie wyłącznie technologiczny. Z kolei w omówieniu samej encykliki podkreślano, że Leon XIV apeluje o „rozbrojenie AI”, czyli wyrwanie jej z logiki rywalizacji militarnej, politycznej i ekonomicznej. 

.W interpretacji Colosimo szczególnie ważne pozostaje to, że Leon XIV nie proponuje prostego konfliktu między religią a technologią. Francuski teolog zauważa, iż papież odrzuca zarówno technologiczną euforię, jak i katastrofizm. Nie nawołuje do odrzucenia postępu, lecz do odzyskania podmiotowości wobec systemu technologicznego, który coraz silniej wpływa na politykę, gospodarkę, kulturę i ludzką świadomość.

W tym sensie reakcja Jean-François Colosimo wpisuje encyklikę Magnifica humanitas w wielką debatę o przyszłości Zachodu. Według francuskiego autora Leon XIV proponuje nie tyle dokument o technologii, ile nową diagnozę współczesnej cywilizacji. I właśnie dlatego pierwsza encyklika nowego papieża już dziś zaczyna być traktowana jako jeden z najważniejszych tekstów politycznych, filozoficznych i religijnych początku nowej epoki.

Arkadiusz Jordan
Paryż