Kim są ludzie widoczni na kadrach powstańczych kronik?

Kim są ludzie widoczni na kadrach powstańczych kronik? Gdzie dokładnie zostały nakręcone poszczególne sceny? Jaką drogę przebyły taśmy z powstańczej Warszawy do współczesnych archiwów? To pytania, na które odpowiedzi będą szukać badacze z Muzeum Warszawy. Efekt tych prac ma być zaprezentowany pod koniec roku.

„Kroniki Powstania Warszawskiego na nowo odczytane”

Celem projektu „Kroniki Powstania Warszawskiego na nowo odczytane” jest ustalenie kogo widzimy na kadrach powstańczych kronik i jakie obiekty. Postaramy się również pokazać całą historię obiegu samych taśm i ich wpływu na powojenną kulturę – powiedział Szymon Smolnicki-Woźniak, koordynator merytoryczny i organizacyjny projektu. – Jest to bardzo trudne zadanie, gdyż materiał, którym dysponujemy, to jest cały czas materiał szczątkowy – dodał.

– Do udziału w tym projekcie zaprosiliśmy pana Zygmunta Walkowskiego, który jeszcze w latach 80. starał się rozpoznać wszystkie miejsca i postaci widoczne na kadrach powstańczych kronik. Od lat 80. dokonał on mnóstwa odkryć w tym względzie – tłumaczył Szymon Smolnicki-Woźniak.

Pierwsze pełne opracowanie materiałów filmowych z Powstania Warszawskiego

Jest to nowy projekt Izby Pamięci przy Cmentarzu Powstańców Warszawy, oddziału Muzeum Warszawy, realizowany we współpracy z Filmoteką Narodową – Instytutem Audiowizualnym. Jego efektem ma być pierwsze pełne opracowanie około 100 minut zachowanych materiałów filmowych z Powstania Warszawskiego oraz ich udostępnienie publiczności pod koniec 2026 r. wraz z komentarzem historycznym.

Kroniki Powstania Warszawskiego to nieme materiały filmowe nakręcone przez operatorów Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej Armii Krajowej. Kamera rejestrowała działania bojowe powstańców, ale przede wszystkim codzienność mieszkańców miasta – zdobywanie wody, funkcjonowanie kuchni polowych, życie w schronach, gaszenie pożarów czy dramatyczne obrazy zniszczonych ulic. To jedno z najważniejszych zachowanych świadectw filmowych Powstania.

Zespół odtworzy historię

Jednym z głównych ekspertów projektu jest Zygmunt Walkowski – badacz ikonografii Powstania Warszawskiego, który zajmuje się tym od lat 80. Równolegle zespół odtworzy historię samych taśm – od ich projekcji podczas Powstania Warszawskiego w kinie Palladium, przez ukrycie i ratowanie materiałów po wojnie, aż po ich późniejsze wykorzystanie w filmach, publikacjach i kulturze popularnej. Badania pozwolą również oddzielić oryginalne zdjęcia z 1944 r. od późniejszych ingerencji montażowych i rekonstrukcji.

„Rezultaty projektu zostaną zaprezentowane w Izbie Pamięci przy Cmentarzu Powstańców Warszawy – miejscu poświęconym pamięci ponad 104 tysięcy mieszkańców stolicy pochowanych na największej nekropolii ofiar Powstania Warszawskiego. Zwiedzający zobaczą opracowane materiały filmowe wraz z komentarzem historycznym, a także poznają niezwykłą drogę ich powstania, ocalenia i ponownego odkrycia” – napisano w informacji Muzeum Warszawy. „Projekt stanie się również podstawą programu edukacyjnego i przyszłej wystawy czasowej poświęconej kronikom Powstania Warszawskiego” – wskazano.

PAP/NZ