Nowa matura 2031 i podręczniki dla pierwszego rocznika reformy
Uczniowie, którzy we wrześniu 2027 roku rozpoczną naukę w pierwszej klasie czteroletniego liceum ogólnokształcącego, będą pierwszym rocznikiem przygotowywanym do nowej matury w 2031 roku. Od początku szkoły ponadpodstawowej mają uczyć się według nowych podstaw programowych, korzystać z dostosowanych do nich programów i podręczników, a po czterech latach przystąpić do egzaminu przeprowadzanego w zmienionej formule.
.Oznacza to, że podręczniki wybierane przez szkoły na rok szkolny 2027/2028 nie będą jedynie książkami dla kolejnej klasy pierwszej. Mają otworzyć cały czteroletni cykl prowadzący do pierwszej matury nowego systemu. Rodzice i uczniowie muszą jednak wiedzieć, że według stanu na 18 sierpnia 2026 roku szczegółowe wymagania egzaminacyjne, informatory Centralnej Komisji Egzaminacyjnej, przykładowe arkusze oraz kompletna lista podręczników dla tego rocznika nie zostały jeszcze opublikowane.
Przesądzony jest ogólny harmonogram reformy. Pierwsze klasy liceów, techników i branżowych szkół I stopnia mają rozpocząć naukę według nowych podstaw 1 września 2027 roku. Pierwsza nowa matura dla absolwentów czteroletnich liceów ma zostać przeprowadzona w 2031 roku, natomiast uczniowie pięcioletnich techników przystąpią do niej po raz pierwszy w 2032 roku.
Kogo obejmie nowa matura w 2031 roku?
Nowa formuła egzaminu maturalnego w 2031 roku obejmie przede wszystkim uczniów, którzy rozpoczną czteroletnie liceum ogólnokształcące we wrześniu 2027 roku. Będą oni pierwszym rocznikiem przechodzącym cały etap szkoły ponadpodstawowej według nowych zasad programowych.
Nie oznacza to, że każdy zdający maturę w 2031 roku znajdzie się automatycznie w identycznej sytuacji. Do egzaminu mogą przystępować również absolwenci z wcześniejszych lat, osoby poprawiające wyniki albo uzupełniające zdawane przedmioty. Szczegółowe reguły dotyczące takich przypadków powinny zostać określone w przepisach przejściowych oraz komunikatach Centralnej Komisji Egzaminacyjnej.
Uczniowie techników, którzy rozpoczną naukę w 2027 roku, będą uczyć się według nowej podstawy przez pięć lat. Z tego powodu pierwsza matura w nowej formule dla absolwentów techników została zaplanowana na 2032 rok. Rok 2031 będzie więc momentem inauguracji nowego egzaminu dla liceów, a nie jednoczesnym finałem reformy we wszystkich typach szkół.
Pełny harmonogram wprowadzania zmian przedstawia materiał „Nowa podstawa programowa w liceum, technikum i szkole branżowej od 2027 roku”.
Dlaczego podręczniki z 2027 roku będą ważne dla matury 2031?
Podręcznik nie ustala zasad matury i nie zastępuje podstawy programowej. Powinien jednak pomagać nauczycielowi w prowadzeniu ucznia od wymagań obowiązujących w pierwszej klasie do wiedzy i umiejętności potrzebnych pod koniec szkoły.
Książki przygotowane dla rocznika rozpoczynającego reformę powinny być zgodne z nowymi podstawami, a zarazem tworzyć początek spójnej serii obejmującej kolejne lata nauki. W liceum szczególnie istotne będzie rozróżnienie zakresu podstawowego i rozszerzonego. Uczeń planujący zdawanie danego przedmiotu na poziomie rozszerzonym będzie potrzebował materiałów odpowiadających programowi realizowanemu przez jego klasę, ale sama decyzja o zakupie podręcznika nie przesądzi jeszcze o przyszłym wyborze przedmiotu maturalnego.
Nie należy również zakładać, że pierwsze podręczniki będą zawierały gotowy i ostateczny model egzaminu z 2031 roku. Wydawcy mogą znać podstawy programowe wcześniej niż pełne informatory maturalne. Jeżeli szczegółowa konstrukcja egzaminu będzie ogłaszana później, kolejne części serii, materiały uzupełniające i zasoby cyfrowe mogą być dostosowywane w następnych latach.
Informacje o książkach, które uzyskają dopuszczenie do użytku szkolnego, znajdują się w kompendium „Wykaz podręczników MEN do nowej podstawy programowej”.
Czy podręcznik będzie przygotowywał dokładnie do nowej matury?
Zgodność z nową podstawą programową będzie podstawowym kryterium oceny podręcznika, ale nie oznacza automatycznie, że książka stanie się kompletnym kursem przygotowującym do egzaminu. Podstawa określa cele i wymagania kształcenia. Formułę matury opiszą natomiast przepisy egzaminacyjne, informatory CKE oraz późniejsze komunikaty dotyczące sposobu przeprowadzania poszczególnych egzaminów.
Prawidłowe przygotowanie będzie zatem opierało się na kilku elementach. Szkoła wybierze program nauczania, nauczyciel zaplanuje pracę z klasą, podręcznik uporządkuje część materiału, a publikacje CKE pokażą konstrukcję zadań i sposób oceniania odpowiedzi. Żaden z tych elementów nie powinien być traktowany w oderwaniu od pozostałych.
W pierwszym roku reformy szczególnie ryzykowne będzie reklamowanie książek jako gwarantujących przygotowanie do matury 2031, zanim zostaną opublikowane pełne zasady egzaminu. Wiarygodne będzie potwierdzenie zgodności publikacji z określoną podstawą i jej dopuszczenia przez MEN. Obietnica idealnego odwzorowania nieznanego jeszcze arkusza będzie miała przede wszystkim charakter marketingowy.
Co już wiadomo o nowej maturze?
Ministerstwo Edukacji Narodowej potwierdziło, że w 2031 roku zostaną przeprowadzone pierwsze egzaminy w nowej formule dla absolwentów liceów. Zmiana ma być konsekwencją nowych podstaw programowych, które w większym stopniu mają łączyć wiedzę z umiejętnością jej wykorzystywania, kompetencjami przekrojowymi i doświadczeniami edukacyjnymi.
Nie ogłoszono jeszcze jednak kompletnej konstrukcji nowej matury. Nie ma zatem podstaw, aby przesądzać o ostatecznej liczbie zadań, czasie poszczególnych egzaminów, strukturze arkuszy, kryteriach oceniania ani przyszłych progach wymaganych do uzyskania świadectwa dojrzałości. Nie wiadomo również, w jakim zakresie zmienią się zasady wyboru przedmiotów dodatkowych.
Zapowiedź „matury w nowej formule” należy na obecnym etapie rozumieć jako potwierdzenie kierunku i terminu zmiany, a nie jako gotowy regulamin egzaminu. Rodzice uczniów rozpoczynających liceum w 2027 roku powinni śledzić przede wszystkim publikacje MEN i CKE, a nie prognozy tworzone na podstawie obecnie obowiązujących arkuszy.
Kiedy poznamy wymagania maturalne na 2031 rok?
Dokładna data opublikowania informatorów dla matury 2031 nie została dotąd podana. Zanim CKE będzie mogła przedstawić szczegółowe zasady, muszą zostać zakończone prace nad podstawami programowymi dla szkół ponadpodstawowych oraz odpowiednimi przepisami dotyczącymi egzaminów.
Informatory maturalne powinny wyjaśnić zakres egzaminu z każdego przedmiotu, rodzaje zadań, sposób sprawdzania umiejętności oraz zasady oceniania. Szczególne znaczenie będą miały przykładowe zadania i arkusze pokazujące, jak ogólne cele reformy zostaną przełożone na pracę zdającego.
Dla pierwszego rocznika ważne będzie odpowiednio wczesne opublikowanie materiałów. Uczniowie powinni znać zasadnicze wymagania przed podjęciem kluczowych decyzji dotyczących rozszerzeń i przedmiotów dodatkowych. Im później zostanie przedstawiona szczegółowa formuła, tym większe znaczenie będą miały materiały aktualizacyjne dla nauczycieli oraz wydawców.
Czy książki trzeba będzie zmieniać po opublikowaniu informatorów CKE?
Samo pojawienie się informatora nie musi oznaczać konieczności wymiany podręcznika. Książka zgodna z podstawą programową może nadal prawidłowo służyć do nauczania przedmiotu, nawet jeżeli nie zawiera wszystkich typów zadań, które później pokaże CKE.
Wydawcy mogą w takiej sytuacji przygotować dodatkowe zbiory, repetytoria, aktualizacje cyfrowe albo aneksy. Nauczyciele będą mogli uzupełniać pracę o materiały CKE i zadania autorskie. Właśnie dlatego rodzice nie powinni utożsamiać podręcznika przedmiotowego z repetytorium maturalnym.
Istotniejsze od obecności na okładce sformułowania „matura 2031” będzie to, czy książka odpowiada właściwej podstawie, klasie, zakresowi i programowi wybranemu przez szkołę. W pierwszej klasie priorytetem powinno pozostawać systematyczne budowanie wiedzy i umiejętności, a nie rozwiązywanie próbnych arkuszy przeznaczonych dla uczniów kończących szkołę.
Czy można korzystać ze starszych podręczników i repetytoriów?
Starsze książki mogą pomagać w powtarzaniu niektórych treści, ale nie powinny być traktowane jako podstawowe podręczniki dla pierwszego rocznika reformy bez decyzji szkoły. Zostały opracowane według wcześniejszych podstaw, dlatego układ materiału, zakres wymagań i sposób rozwijania umiejętności mogą różnić się od nowego programu.
Jeszcze większą ostrożność trzeba zachować wobec repetytoriów przygotowanych do matury obowiązującej przed 2031 rokiem. Mogą zawierać wartościowe zadania z języka polskiego, matematyki, języków obcych albo przedmiotów rozszerzonych, ale ich konstrukcja będzie odpowiadała dotychczasowej formule egzaminu. Nie wiadomo jeszcze, które rodzaje ćwiczeń pozostaną użyteczne w niezmienionej postaci.
Starsze materiały nie staną się nagle bezwartościowe. Ich przydatność powinien jednak ocenić nauczyciel, który będzie znał nową podstawę, program nauczania i stopniowo ogłaszane wymagania egzaminacyjne.
Pierwszy rocznik reformy będzie wymagał szczególnej uwagi
Uczniowie rozpoczynający liceum w 2027 roku znajdą się w sytuacji odmiennej od kolejnych roczników. Nie będą mogli korzystać z doświadczeń starszych kolegów zdających identyczną maturę. Nie zobaczą również wcześniejszych autentycznych arkuszy, wyników i szczegółowych analiz egzaminu przeprowadzonego według nowych reguł.
Pierwsze pełne arkusze nowej matury powstaną dopiero w 2031 roku. Wcześniej podstawowym punktem odniesienia będą informatory, zadania demonstracyjne, arkusze próbne i materiały szkoleniowe. Ich jakość oraz moment publikacji mogą mieć wyjątkowo duże znaczenie dla poczucia bezpieczeństwa uczniów.
Pierwszy rocznik nie powinien być jednak traktowany jako rocznik eksperymentalny. Organy odpowiedzialne za reformę mają kilka lat na przygotowanie egzaminu, przeszkolenie nauczycieli i przedstawienie materiałów informacyjnych. Ważne będzie zachowanie spójności pomiędzy podstawą, programami, podręcznikami, sposobem nauczania i maturą.
Czy pierwsza nowa matura może okazać się trudniejsza?
Na obecnym etapie nie można odpowiedzialnie stwierdzić, że matura 2031 będzie łatwiejsza albo trudniejsza od egzaminu przeprowadzanego według dotychczasowych zasad. O trudności decyduje nie tylko zakres materiału, ale również konstrukcja zadań, czas egzaminu, kryteria oceniania i stopień przygotowania uczniów do nowych form sprawdzania umiejętności.
Jeżeli egzamin będzie wymagał częstszego łączenia informacji, argumentowania, rozwiązywania problemów i wykorzystywania wiedzy w nowych sytuacjach, może zostać odebrany jako trudniejszy przez uczniów przyzwyczajonych do odtwarzania wiadomości. Dla rocznika uczonego od pierwszej klasy zgodnie z tymi założeniami takie zadania nie powinny jednak stanowić nagłej zmiany wprowadzonej dopiero przed maturą.
Najważniejszym warunkiem będzie zgodność praktyki szkolnej z egzaminem. Jeżeli umiejętności oceniane w 2031 roku będą systematycznie rozwijane przez cztery lata, nowa formuła nie powinna zaskoczyć maturzystów samym sposobem stawiania pytań.
Co powinien zrobić rodzic ucznia rozpoczynającego liceum w 2027 roku?
Rodzic nie musi kupować książek z czteroletnim wyprzedzeniem ani szukać już teraz repetytorium z napisem „matura 2031”. Powinien zaczekać na wykaz przyjęty przez konkretną szkołę i sprawdzić, czy wskazane tytuły są zgodne z nową podstawą oraz znajdują się w oficjalnym wykazie MEN.
W kolejnych latach warto śledzić publikacje CKE, zwłaszcza informatory przedmiotowe, przykładowe zadania i zasady oceniania. Informacje przekazywane przez szkołę powinny być porównywane z komunikatami instytucji odpowiedzialnych za egzamin.
Nie ma natomiast potrzeby gromadzenia materiałów maturalnych już w pierwszej klasie. Rozsądniejszym rozwiązaniem będzie wybór książek faktycznie używanych podczas lekcji i stopniowe uzupełnianie ich w miarę publikowania oficjalnych informacji.
O tym, kiedy i na jakiej podstawie kupować książki, szerzej piszemy w materiale „Czy w 2027 roku trzeba będzie kupić nowe podręczniki?”.
Najważniejsze pytania o maturę 2031
Kto będzie pierwszym rocznikiem nowej matury?
Uczniowie rozpoczynający czteroletnie liceum ogólnokształcące we wrześniu 2027 roku. Zgodnie z obecnym harmonogramem przystąpią do matury w nowej formule w 2031 roku.
Kiedy nową maturę zdadzą uczniowie techników?
Pierwszy egzamin w nowej formule dla absolwentów pięcioletnich techników jest planowany na 2032 rok.
Czy znane są już wszystkie zasady matury 2031?
Nie. Potwierdzono termin zmiany, ale pełna konstrukcja egzaminu, informatory przedmiotowe, przykładowe arkusze oraz szczegółowe kryteria oceniania nie zostały jeszcze opublikowane.
Czy podręczniki kupione w 2027 roku będą zgodne z nową maturą?
Powinny być zgodne z nową podstawą programową i tworzyć początek cyklu kształcenia prowadzącego do matury. Nie należy jednak oczekiwać, że pierwsze książki od razu odtworzą wszystkie szczegóły egzaminu, które mogą zostać ogłoszone później.
Czy po publikacji informatorów trzeba będzie kupić nowe książki?
Niekoniecznie. Podręczniki zgodne z podstawą mogą zostać uzupełnione materiałami CKE, zbiorami zadań, aktualizacjami cyfrowymi albo repetytoriami.
Czy warto kupić repetytorium do matury 2031 już w pierwszej klasie?
Nie. Najpierw należy poczekać na informatory CKE i materiały odpowiadające ostatecznej formule egzaminu. W pierwszej klasie najważniejsze będą podręczniki wskazane przez szkołę.
Czy starsze arkusze maturalne będą nadal przydatne?
Częściowo mogą służyć do ćwiczenia wiedzy i podstawowych umiejętności. Nie będą jednak przedstawiały nowej formuły egzaminu, dlatego nie powinny być jedynym źródłem przygotowania.
Czy matura 2031 będzie trudniejsza?
Nie można tego obecnie przesądzić. Jej rzeczywista trudność będzie zależała od zadań, kryteriów oceniania i tego, jak szkoły przygotują uczniów do nowego sposobu sprawdzania wiadomości i umiejętności.
Czy MEN wybierze jeden podręcznik dla wszystkich maturzystów?
Nie. MEN dopuszcza książki do użytku szkolnego, natomiast nauczyciele i szkoły dokonują wyboru podręczników oraz programów. W różnych placówkach mogą być wykorzystywane odmienne serie.
Gdzie będą publikowane informacje o maturze 2031?
Podstawowymi źródłami powinny być strony Ministerstwa Edukacji Narodowej i Centralnej Komisji Egzaminacyjnej. Informacje o nowych podstawach i wdrażaniu reformy publikuje również Instytut Badań Edukacyjnych.
Cztery lata między pierwszym podręcznikiem a egzaminem
Dla pierwszego rocznika reformy przygotowanie do matury 2031 rozpocznie się nie w ostatniej klasie, lecz we wrześniu 2027 roku. Wtedy uczniowie otrzymają nowe programy, nauczyciele zaczną realizować nowe podstawy, a szkoły wybiorą pierwsze podręczniki tworzone dla zmienionego cyklu kształcenia.
Nie oznacza to, że rodzina już podczas wakacji 2027 roku będzie mogła kupić kompletny zestaw materiałów prowadzących aż do egzaminu. Podręczniki dla kolejnych klas będą pojawiały się stopniowo, podobnie jak szczegółowe dokumenty dotyczące matury. System powinien być obserwowany i aktualizowany przez całe cztery lata.
Najbezpieczniejsza zasada pozostanie prosta: podręczniki należy kupować według wykazu konkretnej szkoły, ich dopuszczenie sprawdzać w bazie MEN, a informacje o egzaminie weryfikować w dokumentach CKE. Reklamowe deklaracje wydawców nie powinny zastępować żadnego z tych źródeł.
Karolina Jaszowiecka
