Nowa podstawa programowa w liceum, technikum i szkole branżowej od 2027 roku

Od 1 września 2027 roku nowa podstawa programowa ma zacząć obowiązywać w pierwszych klasach liceów ogólnokształcących, techników i szkół branżowych I stopnia. Uczniowie starszych klas będą kontynuowali naukę według dotychczasowych zasad, natomiast wdrożenie zmian w szkołach branżowych II stopnia przewidziano od 1 września 2030 roku. Reforma nie ogranicza się do wymiany podręczników: ma zmienić cele kształcenia, sposób opisywania wymagań, organizację doświadczeń edukacyjnych i przyszłą formułę egzaminów.

.Nowa podstawa programowa w szkołach ponadpodstawowych będzie drugim zasadniczym etapem reformy określanej przez Ministerstwo Edukacji Narodowej jako Reforma26. Pierwszy etap obejmie od września 2026 roku przedszkola oraz klasy pierwsze i czwarte szkół podstawowych. Rok później zmiany mają objąć uczniów rozpoczynających naukę w szkołach ponadpodstawowych.

Dla rodziców i uczniów najważniejsza jest zasada stopniowego wdrażania reformy. Nowa podstawa nie zostanie jednocześnie wprowadzona we wszystkich klasach. Obejmie najpierw jeden rocznik, a następnie będzie wraz z nim przechodziła do kolejnych etapów nauki.

Oznacza to również, że przez kilka lat w jednej szkole będą funkcjonowały równolegle dwa porządki programowe. Uczniowie rozpoczynający liceum albo technikum we wrześniu 2027 roku mają uczyć się na podstawie nowych wymagań, podczas gdy ich starsi koledzy będą kończyć szkołę według dotychczasowej podstawy.

Szczegółowe informacje dotyczące wyboru i funkcji podręczników przedstawia materiał „Podręczniki szkolne. Najważniejsze informacje dla uczniów, rodziców i nauczycieli“. W przypadku reformy 2027 najważniejsze jest jednak zrozumienie całej konstrukcji zmiany, ponieważ podręcznik pozostaje jedynie jednym z narzędzi realizowania podstawy programowej.

Kogo obejmie nowa podstawa programowa od 2027 roku?

Zgodnie z obecnym harmonogramem reforma szkół ponadpodstawowych rozpocznie się 1 września 2027 roku. Nowa podstawa kształcenia ogólnego ma wówczas objąć pierwsze klasy liceów ogólnokształcących, techników i szkół branżowych I stopnia, a także szkoły policealne. W przypadku szkół branżowych II stopnia termin wdrożenia przewidziano na 1 września 2030 roku.

Uczeń, który we wrześniu 2027 roku znajdzie się już w drugiej, trzeciej albo czwartej klasie liceum lub technikum, nie powinien zostać w trakcie cyklu kształcenia przeniesiony na nową podstawę. Będzie kontynuował naukę według przepisów obowiązujących w chwili rozpoczęcia szkoły. Chroni to ciągłość nauczania i pozwala powiązać program z właściwą formułą egzaminu maturalnego.

Warto przy tym rozróżnić kilka pojęć, które w dyskusji publicznej bywają stosowane zamiennie. Podstawa programowa określa obowiązkowe cele i efekty kształcenia. Ramowy plan nauczania wskazuje między innymi liczbę oraz rozkład godzin poszczególnych zajęć. Program nauczania opisuje sposób realizowania podstawy, a podręcznik jest pomocą, z której nauczyciel może korzystać przy wykonywaniu tego programu.

Reforma 2027 a zmiany programowe z 2024 roku

Nowa podstawa programowa planowana na 2027 rok nie jest prostą kontynuacją zmian wprowadzonych we wrześniu 2024 roku. Wówczas ograniczono zakres obowiązkowych treści w podstawach programowych kilkunastu przedmiotów, pozostawiając zasadniczą konstrukcję systemu bez zmian. Była to redukcja obowiązującego materiału, a nie stworzenie całkowicie nowego modelu podstawy programowej.

Reforma planowana na 2027 rok ma być znacznie głębsza. Projekty nowych podstaw są przygotowywane od początku, w odniesieniu do wspólnej części ogólnej i profilu absolwenta szkoły ponadpodstawowej. Zmienić ma się nie tylko ilość materiału, lecz także język opisywania wymagań, relacje między przedmiotami oraz sposób łączenia wiedzy z działaniem.

Nie należy również utożsamiać reformy 2027 z wprowadzeniem edukacji obywatelskiej i edukacji zdrowotnej od roku szkolnego 2025/2026. Są to wcześniejsze elementy szerszego procesu zmian. Kompleksowa nowa podstawa dla pierwszych klas szkół ponadpodstawowych ma zacząć obowiązywać dwa lata później.

Na jakim etapie są prace nad nową podstawą programową?

Prace nad propozycjami podstaw programowych dla szkół ponadpodstawowych rozpoczęły się w 2026 roku. W otwartym naborze przeprowadzonym przez Instytut Badań Edukacyjnych zgłosiło się 620 osób. Do pracy wybrano około 280 autorów, podzielonych na 30 zespołów przedmiotowych.

Zespoły mają opracować koncepcje poszczególnych podstaw, przygotować pierwsze projekty, odnieść się do recenzji zewnętrznych i uwag ekspertów, a następnie przedstawić kolejne wersje dokumentów. Zgodnie z harmonogramem IBE propozycje przedmiotowych podstaw kształcenia ogólnego dla szkół ponadpodstawowych mają zostać opracowane do 30 września 2026 roku. Później powinny przejść recenzje, konsultacje oraz właściwą drogę legislacyjną.

Istotnym elementem przygotowań była także ogólnopolska ankieta skierowana do nauczycieli szkół ponadpodstawowych. W badaniu uczestniczyło ponad pięć tysięcy osób, a zebrane uwagi miały zostać przekazane zespołom eksperckim jako materiał opisujący realia pracy szkolnej.

Oznacza to, że według stanu na 17 sierpnia 2026 roku kierunek reformy jest już znany, ale nie wszystkie szczegółowe rozwiązania mają charakter ostateczny. Dopóki nie zostaną opublikowane finalne rozporządzenia, ostrożnie należy traktować informacje dotyczące dokładnych wykazów treści, liczby godzin, rozkładu przedmiotów czy wymagań dla konkretnych etapów nauki.

Co ma się zmienić w sposobie nauczania?

Jednym z najważniejszych założeń reformy jest stworzenie wspólnego fundamentu dla wszystkich przedmiotów. Poszczególne podstawy mają być ze sobą bardziej spójne, dzięki czemu uczeń powinien łatwiej łączyć wiadomości zdobywane na lekcjach języka polskiego, historii, matematyki, nauk przyrodniczych i przedmiotów zawodowych.

Nowa podstawa ma być opisywana językiem efektów uczenia się. Punkt ciężkości zostanie zatem przesunięty z samego wykazu wiadomości, które należy przedstawić podczas lekcji, na wiedzę i umiejętności, które uczeń powinien rzeczywiście opanować. Dokument ma jednocześnie zachować dostateczną precyzję, aby można było na jego podstawie przygotować egzaminy i narzędzia diagnostyczne.

Wśród oficjalnie wskazywanych kierunków znajduje się głębokie uczenie się, rozumiane jako zdolność wykorzystywania wiedzy w nowych sytuacjach. Uczeń ma nie tylko zapamiętać informację, lecz także rozumieć jej znaczenie, dostrzegać związki i posługiwać się nią podczas rozwiązywania problemów. Towarzyszyć temu ma ograniczenie nadmiernego nagromadzenia szczegółowych treści, których nie sposób trwale opanować w czasie przewidzianym na dany przedmiot.

Reforma zakłada również mocniejsze uwzględnienie kompetencji przekrojowych i sprawczości uczniów. Chodzi między innymi o współpracę, rozwiązywanie problemów, komunikowanie się, krytyczne myślenie oraz branie odpowiedzialności za własny proces uczenia się. Od września 2027 roku tydzień projektowy ma stać się obowiązkowym elementem nauczania we wszystkich szkołach. Nauka przez działanie stanie się praktyką w nowych realiach edukacyjnych.

Założenia te brzmią obiecująco, ale ich powodzenie będzie zależało od praktyki. Kompetencji nie da się rozwijać bez wiedzy przedmiotowej, podobnie jak nie można nauczyć krytycznego myślenia w oderwaniu od konkretnych faktów, pojęć i metod rozumowania. Najważniejszym zadaniem autorów nowych podstaw będzie więc znalezienie równowagi pomiędzy trwałą wiedzą, umiejętnością jej wykorzystywania i samodzielnością ucznia.

Znaczenie będzie miało również przygotowanie nauczycieli, dostępność materiałów, warunki organizacyjne szkół oraz czas przeznaczony na wprowadzenie nowych metod. Nawet najlepiej skonstruowana podstawa programowa nie zmieni szkoły automatycznie, jeżeli nie będą jej towarzyszyły przemyślane programy nauczania, szkolenia i możliwe do zrealizowania ramowe plany zajęć.

Jak bardzo dotyczy to nowych podręczników? Na ten temat odpowiadamy w tekście: „Czy w 2027 roku trzeba będzie kupić nowe podręczniki?”

Profil absolwenta szkoły ponadpodstawowej

Punktem odniesienia dla nowych podstaw jest profil absolwenta szkoły ponadpodstawowej. Dokument ma opisywać rezultaty edukacji szerzej niż tradycyjny katalog wiadomości z poszczególnych przedmiotów. Uwzględnia wiedzę, kompetencje, wartości oraz sprawczość potrzebne młodemu człowiekowi w dalszej edukacji, pracy zawodowej i życiu społecznym.

Profil absolwenta nie jest jeszcze programem nauczania ani podstawą programową. Wyznacza raczej kierunek, według którego mają być przygotowywane szczegółowe wymagania. Pozwala zadać pytanie nie tylko o to, jakie tematy powinny znaleźć się na lekcjach, lecz przede wszystkim o to, co absolwent ma rozumieć i potrafić po zakończeniu szkoły.

Takie podejście może zwiększyć spójność systemu, pod warunkiem że ogólne pojęcia zostaną przełożone na jednoznaczne, możliwe do zweryfikowania wymagania. Zbyt szerokie sformułowania pozostawiałyby szkoły bez wystarczającego punktu odniesienia. Nadmierna szczegółowość mogłaby natomiast odtworzyć problem przeładowania podstaw, który reforma ma rozwiązać.

Co reforma oznacza dla liceum?

W liceum nowa podstawa ma objąć najpierw uczniów rozpoczynających klasę pierwszą we wrześniu 2027 roku. Ten rocznik zakończy czteroletnią naukę w 2031 roku i jako pierwszy ma przystąpić do matury w nowej formule.

Zmiany powinny objąć zarówno zakres podstawowy, jak i przedmioty realizowane w zakresie rozszerzonym. Szczególnie ważne będzie zachowanie związku między podstawą, programami nauczania i wymaganiami maturalnymi. Uczeń wybierający rozszerzenia musi bowiem z odpowiednim wyprzedzeniem wiedzieć, jakiego zakresu wiedzy i umiejętności będzie wymagał egzamin.

Dla liceów wyzwaniem stanie się także połączenie pracy projektowej i kompetencji przekrojowych z przygotowaniem do studiów. Szkoła nie może zostać sprowadzona ani do kursu egzaminacyjnego, ani do zbioru aktywności pozbawionych mocnego fundamentu akademickiego. Jej podstawowym zadaniem pozostanie przygotowanie ucznia do samodzielnego myślenia i dalszego kształcenia.

Co reforma oznacza dla technikum?

W technikum nowa podstawa kształcenia ogólnego również ma wejść od pierwszej klasy we wrześniu 2027 roku. Ze względu na pięcioletni cykl kształcenia pierwsza matura w nowej formule dla absolwentów techników jest przewidziana na 2032 rok.

Sytuacja technikum jest bardziej złożona, ponieważ szkoła musi łączyć kształcenie ogólne z zawodowym. Zmiana podstawy ogólnej nie może więc być analizowana w oderwaniu od liczby godzin przeznaczonych na przygotowanie zawodowe, praktyki oraz egzaminy potwierdzające kwalifikacje. Każda modyfikacja ramowego planu nauczania wpływa na cały układ pięcioletniej edukacji.

Dobrze przygotowana reforma może wzmocnić związki pomiędzy wiedzą ogólną a jej technicznymi zastosowaniami. Matematyka, informatyka, fizyka, języki obce czy kompetencje komunikacyjne nie są w technikum dodatkiem do zawodu, ale częścią przygotowania do funkcjonowania na zmieniającym się rynku pracy. Warunkiem jest jednak rzeczywiste skoordynowanie obu obszarów kształcenia.

Co reforma oznacza dla szkoły branżowej?

W odniesieniu do szkolnictwa branżowego konieczne jest precyzyjne rozróżnienie dwóch typów szkół. Od 1 września 2027 roku nowa podstawa kształcenia ogólnego ma objąć klasę pierwszą branżowej szkoły I stopnia. Dla branżowej szkoły II stopnia obecny harmonogram wskazuje 1 września 2030 roku.

Nie oznacza to automatycznie jednoczesnej zmiany wszystkich wymagań odnoszących się do poszczególnych zawodów. Podstawy kształcenia ogólnego i podstawy programowe kształcenia w zawodach są odrębnymi elementami systemu, choć muszą tworzyć spójną całość. Przy analizowaniu zapowiedzi reformy należy zatem zawsze sprawdzać, którego rodzaju kształcenia dotyczy dany dokument.

Dla szkół branżowych szczególne znaczenie powinno mieć praktyczne stosowanie wiedzy. Nie może ono jednak oznaczać ograniczania kształcenia ogólnego do niezbędnego minimum. Absolwent szkoły branżowej potrzebuje nie tylko kwalifikacji zawodowych, ale również kompetencji językowych, matematycznych, cyfrowych i obywatelskich, które pozwolą mu zmieniać specjalizację oraz kontynuować naukę.

Jak zmienią się egzaminy?

Jedną z ważniejszych zmian konstrukcyjnych ma być bezpośrednie powiązanie podstawy programowej z wymaganiami egzaminacyjnymi. Nowa podstawa, opisana językiem efektów uczenia się, ma jednocześnie określać zakres sprawdzany podczas egzaminów. Powinno to ograniczyć rozbieżności pomiędzy tym, czego wymaga szkoła, a tym, czego oczekuje system egzaminacyjny.

Pierwsza matura w nowej formule dla absolwentów czteroletniego liceum ma odbyć się w 2031 roku. Absolwenci pięcioletniego technikum mają przystąpić do niej w 2032 roku. Do tego czasu będą równolegle funkcjonowały dotychczasowe i nowe wymagania, przypisane do odpowiednich roczników uczniów.

Szczegółowe zasady nowych egzaminów nie powinny być przesądzane przed zakończeniem prac nad podstawami i dokumentami egzaminacyjnymi. Wiadomo natomiast, że większy nacisk na wykorzystywanie wiedzy może przełożyć się na zadania sprawdzające rozumowanie, analizowanie źródeł, argumentowanie oraz rozwiązywanie problemów, a nie wyłącznie odtwarzanie zapamiętanych informacji.

Nowa podstawa programowa a nowe podręczniki

Wprowadzenie nowej podstawy spowoduje konieczność przygotowania dostosowanych programów, materiałów i podręczników. Nie oznacza jednak, że wszystkie książki dla wszystkich klas pojawią się jednocześnie we wrześniu 2027 roku. Proces będzie przebiegał rocznikami, równolegle z rozszerzaniem reformy na następne klasy.

Szczegółowy harmonogram, zasady dopuszczania książek i informacje ważne dla wydawców, nauczycieli oraz rodziców zostały przedstawione w osobnym opracowaniu „Podręczniki do nowej podstawy programowej 2027. Liceum, technikum i szkoła branżowa“. Rozdzielenie obu zagadnień jest istotne: podstawa określa obowiązkowe efekty kształcenia, natomiast podręcznik proponuje jeden z możliwych sposobów prowadzenia ucznia do ich osiągnięcia.

Nauczyciel nie realizuje podręcznika, lecz program nauczania oparty na obowiązującej podstawie. Z tego powodu informacja o pojawieniu się nowego podręcznika nie przesądza jeszcze o jego wyborze przez szkołę. Decyzje powinny uwzględniać zgodność z podstawą, jakość merytoryczną, potrzeby uczniów oraz przyjęty sposób pracy.

Co jest już pewne, a na co trzeba poczekać?

Znany jest zasadniczy harmonogram reformy, jej etapowe wdrażanie oraz kierunek zmian. Wiadomo również, że nowe podstawy mają być powiązane z profilem absolwenta, opisywane językiem efektów uczenia się i połączone z wymaganiami egzaminacyjnymi.

Na ostateczne potwierdzenie czekają natomiast szczegóły znajdujące się w projektach poszczególnych podstaw, ramowych planach nauczania i rozporządzeniach. Dopiero te dokumenty pozwolą precyzyjnie określić zakres materiału każdego przedmiotu, rozkład godzin, relacje między zakresem podstawowym i rozszerzonym oraz pełne konsekwencje dla programów i podręczników.

W okresie przygotowywania reformy szczególną ostrożność należy zachować wobec uproszczonych informacji o likwidowaniu przedmiotów albo ich zastępowaniu. Dyskusja o programach nauczania historii pokazuje, jak duże znaczenie ma dokładne rozróżnianie obowiązującego prawa, projektu oraz publicznie dyskutowanej koncepcji.

Najważniejsze pytania o nową podstawę programową

Od kiedy nowa podstawa programowa zacznie obowiązywać w liceum?

Nowa podstawa ma zacząć obowiązywać 1 września 2027 roku w pierwszych klasach liceów ogólnokształcących. W kolejnych latach będzie obejmowała następne klasy wraz z przechodzeniem pierwszego rocznika przez szkołę.

Czy w 2027 roku nowa podstawa obejmie wszystkie klasy liceum?

Nie. Uczniowie klas starszych będą kontynuowali naukę zgodnie z dotychczasową podstawą programową. Reforma ma obejmować kolejne roczniki stopniowo.

Od kiedy nowa podstawa zacznie obowiązywać w technikum?

Od 1 września 2027 roku w klasie pierwszej technikum. Pierwsza matura w nowej formule dla tego rocznika jest planowana na 2032 rok.

Czy szkoły branżowe również zostaną objęte reformą w 2027 roku?

Tak, ale w 2027 roku zmiana ma objąć klasę pierwszą branżowej szkoły I stopnia. Wdrożenie w branżowej szkole II stopnia przewidziano od 1 września 2030 roku.

Czy reforma obejmie kształcenie zawodowe?

Zapowiedziany harmonogram dotyczy przede wszystkim nowej podstawy kształcenia ogólnego. Podstawy programowe kształcenia w zawodach są osobnymi dokumentami, dlatego każdą zmianę w tym obszarze należy analizować oddzielnie.

Czy od 2027 roku zmienią się wszystkie podręczniki?

Nowe podręczniki będą wprowadzane stopniowo, odpowiednio do roczników objętych reformą. Starsze klasy mają korzystać z materiałów dostosowanych do dotychczasowej podstawy.

Czy uczeń rozpoczynający liceum przed 2027 rokiem będzie zdawał nową maturę?

Nie powinien zostać objęty nową formułą w trakcie rozpoczętego cyklu nauki. Pierwszą nową maturę mają zdawać w 2031 roku uczniowie, którzy rozpoczną liceum we wrześniu 2027 roku.

Czy znamy już pełną listę zmian w poszczególnych przedmiotach?

Według stanu na 17 sierpnia 2026 roku prace nad propozycjami podstaw dla szkół ponadpodstawowych jeszcze trwają. Pełne i wiążące informacje będą znane po przedstawieniu projektów, przeprowadzeniu konsultacji i zakończeniu procesu legislacyjnego.

Czy nowa podstawa będzie zawierała mniej materiału?

Jednym z oficjalnych założeń jest urealnienie zakresu treści, aby można go było rzeczywiście zrealizować w czasie dostępnym w szkole. Nie powinno to być jednak rozumiane wyłącznie jako mechaniczne zmniejszenie liczby tematów. Reforma ma również zmienić sposób formułowania wymagań i zwiększyć znaczenie rozumienia oraz stosowania wiedzy.

Czym jest tydzień projektowy?

Ma być wydzielonym czasem pracy nad przedsięwzięciami łączącymi wiedzę i umiejętności z różnych przedmiotów. Zgodnie z harmonogramem IBE od września 2027 roku tydzień projektowy ma być obowiązkowym elementem nauczania we wszystkich szkołach.

Czy podstawa programowa jest tym samym co program nauczania?

Nie. Podstawa jest państwowym dokumentem określającym obowiązkowe cele i efekty kształcenia. Program nauczania opisuje sposób realizowania tych wymagań w konkretnej szkole lub na zajęciach danego nauczyciela.

Gdzie sprawdzać aktualne informacje o reformie?

Najbardziej wiarygodnymi źródłami są rozporządzenia i komunikaty Ministerstwa Edukacji Narodowej, materiały Instytutu Badań Edukacyjnych oraz informacje Centralnej Komisji Egzaminacyjnej dotyczące przyszłych egzaminów. W okresie prac legislacyjnych należy zawsze sprawdzać, czy prezentowany dokument jest jedynie propozycją, projektem do konsultacji czy obowiązującym aktem prawnym.

Reforma, której miarą będzie praktyka

Nowa podstawa programowa w liceum, technikum i szkole branżowej ma przynieść zmianę znacznie szerszą niż aktualizacja wykazu tematów. Jej ambicją jest połączenie wiedzy przedmiotowej, umiejętności wykorzystywania tej wiedzy i sprawczości ucznia. To właściwy kierunek pod warunkiem, że nowoczesny język reformy zostanie przełożony na jasne wymagania, dobre programy, odpowiednio przygotowane podręczniki oraz realne wsparcie nauczycieli.

O jakości zmiany nie przesądzi liczba nowych pojęć w dokumentach, lecz odpowiedź na kilka zasadniczych pytań. Czy zakres materiału będzie możliwy do opanowania? Czy zachowana zostanie ciągłość wiedzy pomiędzy etapami edukacji? Czy egzamin będzie sprawdzał to, czego rzeczywiście uczy szkoła? Czy nauczyciel otrzyma dostatecznie dużo czasu i odpowiednie narzędzia do przygotowania zajęć?

Dopiero praktyka szkolna pokaże, czy reforma pozwoli zbudować równowagę pomiędzy wymaganiami a możliwościami ucznia, pomiędzy wiedzą a działaniem oraz pomiędzy wspólnym standardem a autonomią nauczyciela. Już teraz wiadomo jednak, że dla uczniów rozpoczynających szkołę ponadpodstawową we wrześniu 2027 roku będzie to początek nowego porządku programowego.

Karolina Jaszowiecka