Polskie zabytki na liście UNESCO. Gdzie się znajdują?

Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Oświaty, Nauki i Kultury (UNESCO) obchodzi 80. rocznicę powstania. Powołana do życia 16 listopada 1945 r. działa na rzecz budowania pokoju poprzez mechanizmy inne niż polityczne i ekonomiczne oraz ochrony dziedzictwa ludzkości. Na liście UNESCO znajduje się w sumie 17 polskich zabytków.

Polskie zabytki na liście UNESCO

.Będąca wyspecjalizowaną agendą ONZ, UNESCO, ma siedzibę w Paryżu. Idea założycielska, zapisana w preambule Konstytucji, głosi, że „wojny biorą początek w umysłach ludzi, więc i w umysłach ludzi musi być zbudowana obrona pokoju”. Organizacja opiera się na przekonaniu, że brak zrozumienia i wiedzy o różnicach między ludźmi rodzi podejrzenia i nieufność, które niejednokrotnie prowadziły do konfliktów zbrojnych.

Wczesne dekady działalności UNESCO poświęcone były głównie promowaniu alfabetyzacji, nauki i współpracy kulturalnej. Przełomowym momentem, który udowodnił możliwość skutecznej międzynarodowej współpracy na rzecz światowego dziedzictwa, była kampania ratowania 22 zabytków w Nubii w latach 60. XX wieku, które zagrożone były zalaniem z powodu budowy Wysokiej Tamy Asuańskiej. Największym wyzwaniem było przeniesienie wykutych w skale świątyń Abu Simbel w Egipcie pochodzących z XIII w. p.n.e. Pracami tymi kierował z ramienia UNESCO znany polski archeolog Kazimierz Michałowski. Monumentalne świątynie zostały rozebrane i pomyślnie przeniesione ponad 60 metrów wyżej – jedna z największych operacji inżynieryjnych w historii ochrony dziedzictwa zakończyła się w 1968 r.

Obecnie UNESCO zrzesza 194 państwa. Działania organizacji realizowane są poprzez ustanawianie standardów za pomocą konwencji i rekomendacji oraz wdrażanie ich na poziomie krajowym. W ciągu 80 lat działalności UNESCO ustanowiła szereg międzynarodowych konwencji, z których najbardziej znaną jest Konwencja o Ochronie Światowego Dziedzictwa z 1972 r., która wprowadziła pojęcie „wyjątkowej powszechnej wartości”, która wykracza poza granice narodowe. Obecnie na Liście Światowego Dziedzictwa znajduje się ponad 1200 obiektów ze 170 krajów.

Jednym z najpoważniejszych wyzwań dla UNESCO pozostaje celowe niszczenie dziedzictwa kulturowego w strefach konfliktu. W marcu 2001 r. talibowie zniszczyli kolosalne posągi Buddy w Bamijanie w Afganistanie. Poważnych zniszczeń doznała także syryjska Palmyra, okupowana przez Państwo Islamskie (IS) w latach 2015–2017. Od początku inwazji Rosji na Ukrainę w lutym 2022 roku UNESCO potwierdziło uszkodzenie lub zniszczenie 343 obiektów kultury, w tym miejsc kultu religijnego, muzeów i zabytkowych budynków.

Gdzie znajdują się polskie zabytki na liście UNESCO?

.Polska posiada 17 miejsc na Liście, w tym średniowieczne Stare Miasto w Toruniu, niemiecki nazistowski obóz zagłady Auschwitz-Birkenau, kopalnie soli w Wieliczce i Bochni, Puszczę Białowieską oraz Halę Stulecia we Wrocławiu. We współpracy z organami ścigania i muzeami na całym świecie UNESCO prowadzi globalne działania w zakresie zwalczania nielegalnego handlu dobrami kultury, na podstawie konwencji ustanowionej w 1970 r.

UNESCO realizuje też programy ochrony dziedzictwa kulturowego, wśród których znajduje się Konwencja z 2003 r. dotycząca niematerialnego dziedzictwa, czyli tradycji, rzemiosła i wiedzy przekazywana z pokolenia na pokolenie. Z kolei program „Pamięć Świata”, uruchomiony w 1992 r., służy zachowaniu i udostępnianiu dokumentów: na międzynarodowej liście znajduje się kilkanaście polskich pozycji, m.in. rękopisy Mikołaja Kopernika i Fryderyka Chopina.

W Polsce działają także trzy Światowe Geoparki UNESCO – Łuk Mużakowa, Geopark Świętokrzyski i Kraina Wygasłych Wulkanów – promujące edukację i zrównoważony rozwój w oparciu o dziedzictwo geologiczne. W programach miejskich Polska ma sześć miast w Sieci Miast Kreatywnych (np. Kraków – Literatura, Katowice – Muzyka) oraz Gdynię jako jedyne miasto należące do globalnej Sieci Miast Uczących się.

Zamki Dolnego Śląska to polska Dolina Loary

„Zamki nad Loarą są symbolem wielkości Francji, a pałace renesansowych Włoch – dobrobytu Italii. Symbolem Polski i naszą turystyczną perłą mogą stać się Górny Śląsk i Zagłębie Dąbrowskie. Dzięki „Śląskiemu Wersalowi”  już wkrótce cały region może zmienić się w magnes przyciągający turystów” – pisze Paweł JABŁOŃSKI na łamach „Wszystko co Najważniejsze” [LINK].

„Na Górnym Śląsku biło jedno z najważniejszych serc europejskiej rewolucji przemysłowej. Nieodłączną jej częścią było powstawanie wielkich fortun, których właściciele na różne sposoby pragnęli pokazać splendor swoich rodów. Jeden z nich – Guido Henckel von Donnersmarck, właściciel m.in. hut „Zabrze” i „Florian” oraz kopalni „Guido” – szczególnie zasłużył się na tym polu. Zaprojektowany na jego zlecenie „Śląski Wersal” w Świerklańcu był jedną z najpiękniejszych rezydencji naszej części Europy. Von Donnersmarck wybudował go dla swojej żony – Blanki de Paiva, a Świerklaniec szybko stał się jednym z najwspanialszych symboli Śląska – i choć najbardziej przypominał rezydencję w podparyskim Jouars-Pontchartrain, znacznie częściej porównywano go z inną budowlą leżącą nieopodal stolicy Francji: właśnie pałacem w Wersalu” – pisze Paweł Jabłoński.

LINK DO TEKSTU: https://wszystkoconajwazniejsze.pl/pawel-jablonski-odbudujmy-slaski-wersal/

PAP/MJ