Tajemnicze prehistoryczne figurki żółwi z Turcji. Liczą blisko 15 tys. lat
W trakcie wykopalisk prowadzonych na terenie jaskiniowego stanowiska archeologicznego İn Cave, które znajduje się na terenie wzgórza Gedikkaya w północno-zachodniej Turcji, przez archeologów zostały odkryte tajemnicze prehistoryczne figurki żółwi, które liczą nawet blisko 15 tys. lat.
Tajemnicze prehistoryczne figurki żółwi z Turcji
Badacze zidentyfikowali w sumie 25 takich figurek żółwi. Prehistoryczne przedmioty wykonano z wapna. Archeolodzy uważają, że te posągi gadów były wykorzystywane w praktykach rytualnych społeczności zamieszkujących tereny Anatolii tuż przed końcem epoki lodowcowej.
Maksymalny wiek zabytków został oszacowany przez archeologów na dokładnie 14,5 tys. lat, ale ich potencjalny wiek pochodzenia obejmuje dużo szerszy okres czasu – od 11,2 do 14,5 tys. lat. Za wykopaliska prowadzone na terenie jaskini İn Cave odpowiada zespół tureckich archeologów na czele którego stoi prof. Deniz Sarı z Uniwersytetu Bilecik Şeyh Edebali.
Największy z odnalezionych przedmiotów ma około 30 cm długości i 20 cm szerokości. Co ciekawe, część figurek sprawia wrażenie wykonanych w pośpiechu lub wręcz niedokończonych. Zdaniem archeologów nie musi to jednak oznaczać braku umiejętności ich twórców. Prosta forma mogła mieć związek z funkcją, jaką przedmioty pełniły podczas obrzędów.
Figurki związane z prehistorycznymi rytuałami
Szczególnie interesujące jest miejsce, w którym odnaleziono figurki. Archeolodzy natrafili na nie w ziemi, w pobliżu konstrukcji tworzących wewnątrz jaskini koliste układy. Taki sposób rozmieszczenia przedmiotów może wskazywać, że nie zostały one pozostawione przypadkowo. Badacze podejrzewają, że figurki mogły być wykonywane specjalnie na potrzeby określonych ceremonii, a następnie celowo umieszczane w ziemi.
„Odkryte artefakty pokazały nam, że było to ważne miejsce kultu i obrzędów. Dzięki figurkom żółwi znalezionym w 2026 roku w tej jaskini okazuje się, że było to miejsce wykorzystywane w rytualnych celach” – powiedział prof. Deniz Sarı.
Jak podkreślił archeolog, tegoroczne odkrycie figurek żółwi pozwala spojrzeć na rytualny charakter jaskini z zupełnie nowej perspektywy. Niewykluczone, że miejsce to było wykorzystywane przez prehistoryczne społeczności nie tylko do codziennych aktywności, lecz przede wszystkim podczas obrzędów.
Wzgórze przypominające prehistorycznego żółwia
Naukowcy rozważają również bardziej niezwykłą hipotezę dotyczącą wzgórza Gedikkaya. Możliwe, że jego kształt był przez dawnych mieszkańców okolicy kojarzony z żółwiem. Niektóre mniejsze figurki mogą być bowiem celowo stylizowane w sposób przypominający sylwetkę wzgórza.
Jeśli przypuszczenia te znajdą potwierdzenie w kolejnych badaniach, mogłoby to świadczyć o szczególnym znaczeniu, jakie prehistoryczne społeczności przypisywały otaczającemu je krajobrazowi. Tego rodzaju interpretacja mogłaby wskazywać na bardzo wczesną formę kultu związanego z konkretnym elementem krajobrazu, określanego przez archeologów jako kult górski. Na razie jest to jednak jedynie hipoteza.
Symbolika żółwia w prehistorycznych społecznościach
Badacze podkreślają, że konieczne są dalsze analizy, aby ustalić, dlaczego właśnie żółw został przedstawiony na tak wielu przedmiotach i jakie znaczenie mógł mieć dla mieszkańców jaskini. Symbolika tego zwierzęcia była znana także innym prehistorycznym społecznościom, między innymi przedstawicielom kultury natufijskiej na Bliskim Wschodzie.
Badania w jaskini İn Cave są prowadzone od 2017 roku
Pierwsze ślady działalności człowieka w İn Cave zostały rozpoznane podczas badań powierzchniowych już w 2017 roku. W latach 2019–2023 na stanowisku prowadzono natomiast wykopaliska ratunkowe pod kierownictwem Muzeum w Bilecik. Najnowsze prace, realizowane przez 14-osobowy zespół od 18 maja do 18 lipca 2026 r., przyniosły kolejne dowody na wyjątkowy charakter tego miejsca. Odkryte zabytki trafiły do Muzeum w Bilecik oraz Uniwersytetu Bilecik Şeyh Edebali, gdzie zostaną poddane dalszym badaniom, konserwacji i restauracji.
Świat łowców-zbieraczy przed rewolucją neolityczną
Znaczenie odkrycia jest tym większe, że figurki powstały w czasach, gdy mieszkańcy Anatolii nadal prowadzili głównie łowiecko-zbieracki tryb życia. Datowane na okres od około 14,5 do 11,2 tys. lat temu przedmioty pochodzą z epipaleolitu, czyli z okresu poprzedzającego rewolucję neolityczna, rozwój rolnictwa i powstanie pierwszych dużych, stałych osad.
Figurki żółwi z İn Cave pokazują więc, że społeczności żyjące jeszcze przed narodzinami pierwszych cywilizacji potrafiły tworzyć przedmioty o potencjalnie złożonym znaczeniu symbolicznym i wykorzystywać je podczas obrzędów. To właśnie dlatego niewielkie wapienne figurki mogą okazać się ważnym źródłem wiedzy o wierzeniach ludzi żyjących w Anatolii u schyłku ostatniej epoki lodowcowej.
Marcin Jarzębski
