Zapominasz słów i imion? Sprawdź, kiedy warto zbadać pamięć

Zapominanie słów i imion zdarza się także osobom zdrowym, zwłaszcza kiedy są zmęczone lub rozproszone. O potrzebie diagnostyki decyduje przede wszystkim narastanie trudności, ich wpływ na codzienne życie i pojawienie się innych objawów. Wyjaśniamy, kiedy umówić wizytę, a kiedy działać natychmiast.

.Nie możemy przypomnieć sobie nazwiska znajomego, a po kilku godzinach wraca ono bez żadnego wysiłku. Taki epizod bywa krępujący, szczególnie gdy w rodzinie ktoś chorował na otępienie, ale pojedyncze zapomnienie słowa nie pozwala postawić rozpoznania. Znacznie więcej mówi o zdrowiu pamięci przebieg trudności: czy pojawiają się coraz częściej, czy dołączają do nich inne zmiany oraz czy przeszkadzają w zwykłych czynnościach. Takie rozróżnienie pojawia się zarówno w opracowaniu amerykańskiego National Institute on Aging, jak i w zaleceniach brytyjskiej służby zdrowia NHS.

Francuska neuropsycholog Catherine Thomas-Antérion, cytowana przez „Madame Figaro”, wyjaśnia, że jest to „raczej przejściowy problem z dostępem do słowa niż jego utrata”, co pomaga odróżnić chwilowe potknięcie od narastających trudności językowych.

Na dostęp do słów mogą wpływać zmęczenie, stres, słaby sen i rozproszenie uwagi, a z wiekiem przywołanie nazwiska nierzadko wymaga więcej czasu. Nie ma jednak jednej częstotliwości takich pomyłek, która sama w sobie oddzielałaby normę od choroby. Z tego powodu zamiast liczyć każde przejęzyczenie warto obserwować zmianę względem wcześniejszego funkcjonowania danej osoby.

Kiedy zapominanie słów powinno skłonić do wizyty u lekarza

Ważne staje się to, że trudność nie mija albo narasta i pojawia się razem z zapominaniem świeżych wydarzeń, powtarzaniem tych samych pytań, gubieniem się w znanej okolicy lub kłopotami z płaceniem rachunków. Niepokoić może również coraz większa trudność w śledzeniu rozmowy i rozumieniu słów, szczególnie gdy dostrzegają ją bliscy.

NHS opisuje właśnie połączenie problemów językowych, pamięciowych i codziennych jako możliwy obraz choroby otępiennej, choć podobne objawy miewają różne przyczyny. Neurolog Pascal Chaine, również cytowany przez „Madame Figaro”, wskazuje trzy przesłanki: „Częstość, nasilenie i współwystępowanie kilku objawów powinny skłonić do szybkiej konsultacji”. Prof. Joanna Siuda w opublikowanej we „Wszystko co Najważniejsze” rozmowie podkreśla znaczenie narastających trudności z czynnościami, które wcześniej nie sprawiały problemu: „Jak rozpoznać chorobę Alzheimera [Prof. Joanna SIUDA]”.

Pierwszym krokiem jest rozmowa z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej, który zapyta o czas trwania objawów, leki, sen i samodzielność oraz dobierze dalsze badania. W ocenie trzeba uwzględnić między innymi zaburzenia nastroju, działania niepożądane leków i choroby współistniejące; NHS wymienia wśród badań laboratoryjnych ocenę tarczycy oraz poziomu witaminy B12. Test poznawczy stanowi część oceny, ale jego pojedynczy wynik nie zastępuje wywiadu, badania lekarskiego i oceny funkcjonowania. O innych schorzeniach, które mogą wyglądać jak Alzheimer, pisaliśmy w tekście: „To nie zawsze Alzheimer. Trzy choroby, które odbierają pamięć, język i samodzielność”.

Jest też sytuacja wymagająca innej reakcji: gdy trudność w mówieniu pojawia się nagle, zwłaszcza razem z opadnięciem kącika ust, osłabieniem ręki lub zaburzeniami widzenia, należy pilnie wezwać pomoc medyczną. Takie objawy mogą wskazywać na udar, nawet jeśli po chwili ustąpią, co wyjaśnia NHS w opisie objawów udaru. Stopniowo narastające trudności warto skonsultować bez zwlekania, ale ich diagnostyka przebiega inaczej niż postępowanie w nagłym stanie neurologicznym. Sam lęk przed chorobą również zasługuje na spokojną rozmowę z lekarzem, który pomoże ustalić, czy potrzebna jest dalsza ocena.

Mózg może uczyć się w każdym wieku

Chwilowa trudność z przypomnieniem sobie słowa nie oznacza, że mózg utracił zdolność uczenia się. Alice Latimier wyjaśnia na łamach „Wszystko co Najważniejsze”, że plastyczność mózgu trwa przez całe życie, choć z wiekiem przyswajanie nowych umiejętności może wymagać więcej czasu; opisuje między innymi badania nad nauką słów obcego języka przez osoby starsze: „Mózg może się uczyć w każdym wieku. O tym, że na naukę nigdy nie jest za późno”. To ważna perspektywa dla kogoś, kto po zapomnieniu imienia zaczyna wątpić we własną sprawność: wolniejsze przywołanie jednego słowa nie przekreśla możliwości dalszej nauki. Gdy jednak trudności językowe narastają lub zaczynają utrudniać codzienne życie, zainteresowanie nowymi zajęciami powinno iść w parze z oceną lekarską. 

Na co dzień znaczenie mają dobry sen, ruch, utrzymywanie relacji i leczenie chorób wpływających na zdrowie naczyń oraz mózgu. Światowa Organizacja Zdrowia w zaleceniach z 2026 r. wymienia aktywność fizyczną, ograniczenie alkoholu, kontrolę nadciśnienia i cukrzycy oraz aktywność społeczną wśród działań związanych z ograniczaniem ryzyka pogorszenia poznawczego. Nie oznacza to, że ćwiczenia pamięci mogą rozstrzygnąć przyczynę nowych objawów albo zastąpić konsultację. Ten wątek rozwija materiał „Wszystko co Najważniejsze” o zdrowiu mózgu i codziennych nawykach: „Nowe wyzwania poznawcze, sen i dieta ochronią nasz mózg przed demencją”.

Karolina Jaszowiecka