Prof. John Bellamy FOSTER, Prof. Robert W.McCHESNEY: Kryzys, który zmienił losy świata.
I do tego, wygląda na to, że nie ma końca

TSF Jazz Radio

Kryzys, który zmienił losy świata.
I do tego, wygląda na to, że nie ma końca

Prof. John Bellamy FOSTER

Redaktor miesięcznika "Monthly Review", profesor socjologii i wykładowca ekonomii politycznej na Uniwersytecie Oregonu. Napisał m.in.: The Faltering Economy (z Henrykiem Szlajferem, 1984), The Theory of Monopoly Capitalism (1986), Marx’s Ecology (2000), Naked Imperialism: The U.S. Pursuit of Global Dominance (2006), The Ecological Rift (z Brettem Clarkiem i Richardem Yorkiem, 2009), The Great Financial Crisis (z Fredem Magdoffem, 2009).

Prof. Robert W. McCHESNEY

Profesor ekonomii politycznej mediów na Wydziale Komunikacji Uniwersytetu Illinois w Urbana-Champaign. Napisał m.in.: Rich Media, Poor Democracy (2000), The Problem of the Media (2004), Communication Revolution (2007), The Political Economy of Media (2008).

.Wielki Kryzys Finansowy i Wielka Recesja narodziły się w Stanach Zjednoczonych w 2007 r. i szybko rozprzestrze­niły na całym świecie, prowadząc do czegoś, co wydaje się być punktem zwrotnym w historii świata. Chociaż w cią­gu dwóch lat nastąpiła faza ożywienia, po sześciu latach od rozpoczęcia kryzysu gospodarka światowa wciąż tkwi w depresji. W Stanach Zjednoczonych, Europie i Japonii utrzymuje się stan powolnego wzrostu, wysokiego bezro­bocia i niestabilności finansowej, czemu towarzyszy nie­ustanne pojawianie się nowych wstrząsów gospodarczych, których skutki rozlewają się po całym świecie. Z perspek­tywy wzrostu gospodarczego, jedynym jasnym punktem w gospodarce światowej była z pozoru niepowstrzymana ekspansja kilku gospodarek wschodzących, w szczegól­ności Chin. Jednak w chwili obecnej możliwość utrzyma­nia stabilności Chin również stoi pod znakiem zapytania.

Panuje powszechna zgoda wśród dobrze poinformowanych analityków gospodarczych, że światowej gospodarce ka­pitalistycznej grozi długotrwała stagnacja gospodarcza (dodatkowo komplikowana przez perspektywę dalszego finansowego delewarowania), określana niekiedy mianem problemu „straconych dekad”.

.To właśnie ten problem – stagnacji gospodarki kapitalistycznej – bardziej nawet niż kwestia kryzysu finansowego czy recesji, urósł obecnie do rangi wielkiego pytania w skali globalnej.

W Stanach Zjednoczonych nietrudno znaleźć drastyczne przykłady przejścia od kryzysu finansowego do sta­gnacji gospodarczej. Ben Bernanke, przewodniczący Rady Gubernatorów Systemu Rezerwy Federalnej, rozpoczął wygłoszone w 2011 r. w Jackson Hole w stanie Wyoming przemówienie, zatytułowane „The Near- and Longer-Term Prospects for the U.S. Economy” („Krótko- i dłu­goterminowe perspektywy dla gospodarki amerykań­skiej”), słowami: „Kryzys finansowy i późniejsze powol­ne ożywienie skłoniły niektórych do zadania pytania, czy Stany Zjednoczone (…) nie stoją obecnie w obliczu przedłużającego się okresu stagnacji, niezależnie od do­konywanych wyborów publicznych. Czy bardzo powol­ne tempo wzrostu gospodarczego w kilku ostatnich la­tach, nie tylko w Stanach Zjednoczonych, lecz również w wielu innych rozwiniętych gospodarkach, może płynnie przeistoczyć się w coś znacznie bardziej długotrwałego?”. Bernanke odpowiedział, że uważa taki rozwój sytuacji za mało prawdopodobny, jeżeli tylko zostaną podjęte wła­ściwe działania: „Niezależnie od poważnych trudności, z jakimi obecnie się borykamy, nie spodziewam się, by długookresowy potencjał wzrostu gospodarki amerykań­skiej miał zostać istotnie naruszony przez kryzys i recesję jeśli – i podkreślam: jeśli – nasz kraj podejmie niezbędne kroki w celu uniknięcia takiego rozwoju wydarzeń”. Ktoś mógłby oczywiście spodziewać się, że po takiej deklaracji padnie jednoznaczne oświadczenie, czym są te „konieczne kroki”. Tego jednak w analizie Bernankego zabrakło, a naj­ważniejszą konkluzją okazało się po prostu stwierdzenie, że kraj musi doprowadzić swój ład fiskalny do porządku.

Robert E. Hall, podówczas prezes Amerykańskiego Towarzystwa Ekonomicznego (American Economic Asso-ciation, AEA), w styczniu 2011 r., w zatytułowanym „The Long Slump” („Długie załamanie”) przemówieniu do członków AEA zaprezentował inne podejście. „Załamanie”, jak definiuje je Hall, to okres bezrobocia powyżej normalnego poziomu, rozpoczynający się wraz z ostrym skurczeniem gospodarki i trwający do momentu, gdy zostanie przy­wrócony normalny poziom zatrudnienia. „Najgorszym załamaniem w historii USA”, stwierdził Hall, był „Wielki Kryzys, w czasie trwania którego gospodarka kurczyła się w latach 1929-1933 i nie była w stanie wrócić do normal­nego poziomu aż do przedednia II wojny światowej”. Hall określił czas długotrwałego powolnego wzrostu, w pułap­ce którego znajduje się obecnie gospodarka USA, mianem Wielkiego Załamania (ang. Great Slump). Zwrócił przy tym uwagę, iż wobec rządu najwyraźniej niezdolnego do zapewnienia gospodarce potrzebnego jej bodźca, nie wi­dać drogi wyjścia: „Załamanie może trwać wiele lat”.

W czerwcu 2010 r. Paul Krugman napisał, że gospodarki rozwinięte przechodzą obecnie, jak to ujął, Trzeci Kryzys (dwa pierwsze to Długi Kryzys po Panice roku 1873 r. oraz Wielki Kryzys lat 30. XX w.). Cechą charakterystyczną tego typu kryzysów nie jest właściwy dołkowi cyklu ko­niunkturalnego ujemny wzrost gospodarczy, lecz raczej przewlekły powolny wzrost, gdy ożywienie gospodarcze już się rozpoczęło. W tak długiej, rozciągniętej w czasie fazie ożywienia, „epizody poprawy nigdy nie wystarcza­ły, by naprawić szkody wynikające z początkowego zała­mania, a także następowały po nich nawroty”.

.W listopa­dzie 2011 r. Krugman odniósł się do „powrotu stagnacji sekularnej”, wskrzeszając hipotezę stagnacji sekularnej od lat 30. do początku lat 50. XX w. (choć w tym przypad­ku, zdaniem Krugmana, wywołujące stagnację nadmierne oszczędności są globalne, a nie krajowe).

Na temat stagnacji ukazywały się także książki. W 2011 r. Tyler Cowen opublikował The Great Stagnation (Wielką Stagnację), która szybko została bestsellerem. Według Cowena, gospodarkę amerykańską charakteryzuje „trwa­jąca wiele dziesięcioleci stagnacja (…). Nawet przed na­dejściem kryzysu finansowego, w ostatniej dekadzie, nie powstawały nowe miejsca pracy netto (…). Na całym świe­cie liczne, dotychczas zamożne kraje, od pewnego czasu dzielą wspólną cechę: od ok. 1970 r. ich tempa wzrostu go­spodarczego uległy spowolnieniu”. Skoro więc pełzająca stagnacja jest od pewnego czasu problemem USA i innych gospodarek rozwiniętych, Thomas Palley, w swojej wyda­nej w 2012 r. książce From Financial Crisis to Stagnation (Od kryzysu finansowego do stagnacji), postrzega obec­ną Wielką Stagnację jako samą w sobie wywołaną przez poprzedzający ją Wielki Kryzys Finansowy i jako będącą wyrazem porażki neoliberalnej polityki gospodarczej7.

Tego typu obawy, ze względu na równie ślimacze tempo wzrostu gospodarczego w Japonii i Europie, nie są ogra­niczone wyłącznie do Stanów Zjednoczonych. Christine Lagarde, dyrektor zarządzający Międzynarodowego Fun-duszu Walutowego (MFW), wygłosiła we wrześniu 2011 r. w Waszyngtonie przemówienie, w którym stwierdziła, że gospodarka światowa „weszła w niebezpieczną nową fazę kryzysu (…). Wzrost gospodarczy na świecie ogólnie rzecz ujmując nie ustaje, jednak zwalnia”, przyjmując for­mę „anemicznego i wyboistego ożywienia”. Kluczowa dla tej niebezpiecznej nowej fazy kryzysu była „niestabilność rdzenia” lub inaczej osłabienie w Triadzie – Ameryce Północnej, Europie i Japonii – wraz z nieustannymi nie­równowagami finansowymi „podkopującymi wzrost”. Poważnym zmartwieniem dla całej gospodarki światowej była możliwość wystąpienia kolejnej „straconej dekady”. W listopadzie 2011 r. Lagarde wyróżniła natomiast Chiny raczej jako potencjalnie najsłabsze ogniwo w światowym systemie gospodarczym, niż stałą przeciwwagę dla global­nej stagnacji gospodarczej.

.Rosnące obawy związane ze spowolnieniem bogatych gospodarek Triady mają re­alne podstawy nie tylko w rozwoju sytuacji na przestrze­ni ostatnich dwóch dekad, ale także w długookresowych trendach począwszy od lat 60. XX w. Obserwujemy malejące tempa wzrostu PKB (w cenach stałych) gospo­darek Triady w poszczególnych dekadach od lat 60. XX w. do chwili obecnej. kryzys_bez_koncaChociaż spowolnienia były najostrzej­sze w Japonii i Europie, Stany Zjednoczone także doświad­czyły ogromnego spadku tempa wzrostu gospodarczego od końca lat 60. XX w., i mimo poważnych bodźców, ja­kich dostarczał wzrost wydatków zbrojeniowych, bańki finansowe, rosnące koszty sprzedaży (ang. sales effort) oraz nieustanne wykorzystywanie uprzywilejowanej po­zycji dolara amerykańskiego jako waluty hegemonicznej, nie były w stanie odzyskać tempa wzrostu na poziomie wcześniejszego trendu. Pęknięcie giełdowej bańki inter­netowej w 2000 r. poważnie osłabiło gospodarkę Stanów Zjednoczonych, którą od dużo większej katastrofy ocaliło jedynie szybkie powstanie na jej miejscu bańki na rynku nieruchomości. Pęknięcie tej ostatniej, w czasie Wielkiego Kryzysu Finansowego lat 2007-2009, wyniosło na światło dzienne warunki leżące u podstaw stagnacji.

John Bellamy Foster
Robert W.McChesney

Fragment książki “Kryzys bez końca” wyd. Le Monde diplomatique/Książka i Prasa. POLECAMY: [LINK]

 

 

Pierwszy raz na Wszystko Co Najważniejszejsze?

Aby nie ominąć istotnych tekstów, raz w tygodniu w niedzielę rano wysyłamy newsletter. Zapraszamy do zapisania się:

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Magazyn idei "Wszystko Co Najważniejsze" oczekuje na Państwa w EMPIKach w całym kraju, w Księgarni Polskiej w Paryżu na Saint-Germain, naprawdę dobrych księgarniach w Polsce i ośrodkach polonijnych, a także w miejscach najważniejszych debat, dyskusji, kongresów i miejscach wykuwania idei.

Aktualne oraz wcześniejsze wydania dostępne są także wysyłkowo.

zamawiam