Co naprawdę kupujemy, gdy kupujemy cyfrowe złoto?

Cyfrowe złoto pozwala kupować niewielkie udziały w kruszcu przechowywanym w skarbcu i przenosić je między uczestnikami rynku. O bezpieczeństwie takiego rozwiązania decydują jednak prawa posiadacza tokena, sposób przechowywania metalu oraz warunki jego wydania. Najnowsze stanowisko londyńskiego stowarzyszenia LBMA pokazuje, dlaczego rozwój tokenizacji wymaga równie wiele pracy nad umowami i nadzorem, co nad technologią.

.London Bullion Market Association, organizacja wyznaczająca standardy londyńskiego rynku kruszców, opublikowała 27 października 2026 roku stanowisko dotyczące tokenizacji złota. Dokument, datowany na 23 października, stanowi odpowiedź na konsultację brytyjskiego nadzorcy finansowego Financial Conduct Authority. LBMA popiera rozwój nowych rozwiązań tam, gdzie zwiększają użyteczność złota i sprawność rynku, zachowując jego wiarygodność, płynność oraz odporność na zakłócenia. Szczególne znaczenie przypisuje możliwości łatwiejszego wykorzystywania kruszcu jako zabezpieczenia transakcji finansowych.

Cyfrowe złoto zaczyna się od prawa do kruszcu

Tokenizacja polega na zapisaniu określonych praw do aktywa w postaci cyfrowych jednostek, które można przenosić za pomocą odpowiedniej infrastruktury. W przypadku złota metal pozostaje w skarbcu, a między uczestnikami rynku przemieszczają się zapisy reprezentujące uprawnienia do niego. Można w ten sposób dzielić ekonomiczny udział w dużej sztabie na niewielkie części. Dokładny charakter tych praw wynika z konstrukcji produktu, jego dokumentacji i obowiązującego prawa.

Pomocne jest rozróżnienie od dawna obecne na tradycyjnym rynku złota. Na rachunku typu allocated klient ma przypisane konkretne sztaby, identyfikowane między innymi numerami, masą i próbą. Rachunek unallocated oznacza natomiast roszczenie wobec instytucji prowadzącej rachunek o określoną ilość metalu, bez przypisania konkretnych sztab. Posiadacz takiego rachunku ponosi ryzyko kredytowe tej instytucji, a według objaśnień LBMA jest jej niezabezpieczonym wierzycielem.

Konkretny przykład daje PAX Gold, oznaczany symbolem PAXG. Zgodnie z regulaminem Paxos jeden token odpowiada jednej uncji trojańskiej czystego złota, czyli około 31,1 grama, i reprezentuje udział w sztabach London Good Delivery przechowywanych na rzecz posiadaczy. Emitent umożliwia sprawdzenie danych sztab przypisanych do tokenów znajdujących się pod danym adresem. Taka konstrukcja pokazuje, jak cyfrowy zapis może łączyć się z identyfikowalnym fizycznym zasobem.

Kto przechowuje złoto i jak sprawdza się pokrycie tokenów

Za cyfrowym produktem stoi cały łańcuch podmiotów: emitent, przechowawca kruszcu, operatorzy infrastruktury oraz pośrednicy umożliwiający kupno i sprzedaż. Światowa Rada Złota w analizach wspólnej infrastruktury dla cyfrowego złota wskazuje między innymi na rolę skarbców, firm logistycznych, ubezpieczycieli i niezależnej weryfikacji. Z perspektywy posiadacza znaczenie ma to, kto odpowiada za poszczególne czynności oraz jak uzgadnia się liczbę cyfrowych jednostek z ewidencją metalu. Historia przelewów w sieci blockchain sama nie stanowi oględzin zawartości skarbca.

Paxos publikuje comiesięczne raporty poświadczające pokrycie PAX Gold, a raporty publikowane od 28 lutego 2025 roku sporządza KPMG LLP. Takie badanie dostarcza informacji o pokryciu w zakresie i terminach określonych w danym raporcie. Odrębnie trzeba oceniać zasady wyodrębnienia aktywów klientów, możliwości dochodzenia praw w razie niewypłacalności oraz procedury wydania kruszcu. FCA wymienia właśnie te kwestie wśród problemów wymagających jasnego opisania przy rozwoju rynku.

Znaczenie instytucji towarzyszących posiadaniu złota podkreśla również Marcin ZARZECKI w tekście „Złoto Rzeczypospolitej i rozpad systemu z Bretton Woods”. „Nie zastąpi jednak instytucji, prawa, wiarygodnego sądownictwa, sprawnego państwa” – pisze o kruszcu na łamach „Wszystko co Najważniejsze”. W odniesieniu do tokenizacji szczególnie ważna staje się możliwość skutecznego wykonania uprawnień zapisanych w dokumentacji produktu. Zaufanie do technologii łączy się tutaj z zaufaniem do przechowawcy, emitenta i porządku prawnego.

Czy posiadacz tokena może odebrać sztabę złota?

Możliwość kupienia niewielkiej części tokena nie oznacza możliwości odebrania równie małego kawałka kruszcu. Regulamin PAX Gold przewiduje przy wykupie w postaci fizycznej sztaby minimum 430 PAXG oraz odpowiednie opłaty. Wymagane jest zweryfikowane konto, a po ustaleniu rzeczywistej masy wydawanej sztaby nadwyżka tokenów jest rozliczana zgodnie z regulaminem. Transport również wymaga organizacji, zaś obsługa wykupu może potrwać kilka dni roboczych.

Podobną różnicę między podzielnością tokena a warunkami wydania metalu widać w dokumentacji Tether Gold, oznaczanego jako XAU₮. Jeden token reprezentuje udział odpowiadający uncji trojańskiej czystego złota w określonej sztabie przechowywanej przez depozytariusza w Szwajcarii. Wykup fizyczny dotyczy całych sztab, a dokumentacja przewiduje zazwyczaj zgromadzenie co najmniej 430 tokenów, weryfikację klienta oraz pokrycie opłat. Dostawa odbywa się w Szwajcarii, natomiast ewentualny dalszy transport pozostaje sprawą odbiorcy.

Warunki te pokazują, dlaczego sprzedaż tokena na rynku i odbiór fizycznego metalu są dwiema odrębnymi operacjami. Przy sprzedaży potrzebny jest nabywca oferujący akceptowalną cenę, a przy odbiorze trzeba spełnić wymagania emitenta i zorganizować dostawę. Znaczenie mają prowizje, różnica między ceną kupna i sprzedaży, opłaty sieciowe oraz koszty wydania i przewozu kruszcu. Łatwość przesłania tokena nie zapewnia jeszcze, że w każdych warunkach uda się go korzystnie sprzedać albo szybko zamienić na sztabę.

Cyfrowa forma może także pozostawiać emitentowi określone uprawnienia do ograniczania obrotu. Regulamin PAX Gold przewiduje możliwość zamrażania tokenów, w tym wykonywanie wiążących poleceń właściwych organów. Techniczne możliwości rozporządzania aktywem trzeba więc rozpatrywać łącznie z kompetencjami administratora i ograniczeniami prawnymi. Jest to kolejny element konstrukcji produktu, który wpływa na zakres kontroli sprawowanej przez posiadacza.

Dlaczego Londyn chce tokenizować złoto

Najważniejsza szansa dostrzegana przez LBMA dotyczy wykorzystania złota w systemach zarządzania zabezpieczeniami. Instytucja posiadająca kruszec mogłaby sprawniej przekazywać uprawnienia do niego jako zabezpieczenie zobowiązań, jeśli zaakceptują je druga strona oraz obsługująca transakcję infrastruktura. Stowarzyszenie wskazuje również na możliwość powiązania przekazania złota z płatnością w cyfrowej formie. Zarazem przypomina, że obecny londyński rynek już w dużej mierze działa przez zapisy na rachunkach, bez przewożenia sztab przy każdej transakcji.

W opublikowanej 29 października konsultacji dotyczącej tokenizowanych zabezpieczeń Bank Anglii zwrócił uwagę na warunki, jakie musi spełniać złoto przyjmowane przez centralnych kontrpartnerów, czyli instytucje pośredniczące w rozliczaniu transakcji. Cyfrowa reprezentacja metalu może ułatwić jego wykorzystanie, lecz konstrukcja tokena musi zachować wymagany związek z fizycznym, przypisanym kruszcem. Jeżeli ten związek zostanie zerwany, instrument może przestać spełniać kryteria właściwe dla złota. O przydatności zabezpieczenia decydują zatem również jego prawa i ryzyka.

FCA zakończyła zbieranie opinii w sprawie tokenizowanego złota 23 października i zapowiedziała wykorzystanie odpowiedzi do kształtowania dalszego podejścia. Jednym z zagadnień pozostaje ustalenie, kiedy określona konstrukcja podlega przepisom dotyczącym zbiorowego inwestowania lub alternatywnych funduszy inwestycyjnych. Są to pytania o sposób łączenia i zarządzania majątkiem oraz rzeczywiste prawa inwestorów. Samo opublikowanie stanowiska branżowego nie rozstrzyga kwalifikacji każdego produktu oferowanego na rynku.

Debata rozwija się równolegle do zainteresowania fizycznym kruszcem jako składnikiem rezerw państw, opisywanego przez „Wszystko co Najważniejsze” w materiale o polskich rezerwach złota i zakupach banków centralnych. Tokenizacja dodaje do niej pytanie o sposób wykonywania i przenoszenia praw do posiadanego metalu. Kupujący cyfrowe złoto powinien móc ustalić, do jakiego zasobu jest uprawniony, kto go przechowuje i jak można odzyskać kruszec lub jego równowartość. Dopiero odpowiedzi na te pytania pozwalają ocenić, co rzeczywiście znajduje się za jednostką widoczną w cyfrowym portfelu.

Andrzej F. Litwiński