Garry Kasparow ostrzega przed czymś gorszym niż nowa Jałta
Porównywanie spotkania Donalda Trumpa, Władimira Putina i Xi Jinpinga w Shenzhen do konferencji jałtańskiej zaciemnia rzeczywistą stawkę wydarzenia – przekonuje Garri Kasparow. Jego zdaniem amerykański prezydent dobrowolnie rezygnuje z przewagi, a Rosja otrzymuje uznanie, którego nie uzasadniają jej osiągnięcia wojenne. Były mistrz świata w szachach i przewodniczący Renew Democracy Initiative przypomina jednak, że Europa i Ukraina zachowują możliwość wpływania na bieg wydarzeń.
.W komentarzu opublikowanym 19 listopada 2026 roku na łamach „The Next Move” Kasparow polemizuje z określeniem „nowa Jałta”, którym komentatorzy opisują spotkanie przywódców Stanów Zjednoczonych, Rosji i Chin. Trójstronny szczyt odbył się tego samego dnia w Shenzhen. Autor nazywa go nowym rodzajem geopolitycznej farsy: widowiskiem, w którym uczestnicy odwołują się do dawnej potęgi, choć ich dzisiejsze możliwości i interesy są zupełnie inne.
Dlaczego porównanie z Jałtą jest mylące
.Konferencja w Jałcie, trwająca od 4 do 11 lutego 1945 roku, zgromadziła Franklina D. Roosevelta, Winstona Churchilla i Józefa Stalina. Ustalenia dotyczące powojennej Europy stały się dla Polaków symbolem rozstrzygania o losach państwa bez jego udziału oraz przyzwolenia na dominację sowiecką. Kasparow uznaje moralny ciężar tej historii, ale zwraca uwagę na militarną sytuację, w której podejmowano wówczas decyzje.
Stalin negocjował jako przywódca państwa, którego wojska zajmowały znaczną część Europy Środkowo-Wschodniej i zbliżały się do Berlina. Jak argumentuje Kasparow, odwrócenie tych faktów wymagałoby ryzyka wojny zachodnich aliantów ze Związkiem Sowieckim. Ocena ustępstw Roosevelta i Churchilla musi zatem uwzględniać siłę, którą Stalin rzeczywiście dysponował. Współczesna Rosja znajduje się, zdaniem autora, w zasadniczo innym położeniu. Po niemal pięciu latach pełnoskalowej wojny wciąż nie zdołała podporządkować sobie Ukrainy. Dlatego opisywanie Shenzhen jako kolejnej Jałty nadaje Putinowi rangę, na którą – w ocenie Kasparowa – nie zasłużył, a decyzje Trumpa przedstawia jako wymuszone koniecznością. – Donald Trump nie idzie na trudne kompromisy; dobrowolnie kapituluje przed mocarstwem trzeciej kategorii – pisze Kasparow. To najostrzejsze sformułowanie jego podstawowego zarzutu: Waszyngton sam ogranicza swoje możliwości nacisku.
Autor przypomina również, że zachodni przywódcy uzyskali w Jałcie konkretne zobowiązania, między innymi dotyczące przystąpienia ZSRR do wojny z Japonią i tworzenia Organizacji Narodów Zjednoczonych. Historyczne ustalenia obejmowały także zasady głosowania w Radzie Bezpieczeństwa. W zestawieniu z nimi ogólnikowe deklaracje z Shenzhen wypadają w jego ocenie szczególnie słabo.
Putin potrzebuje uznania silniejszych
.W interpretacji Kasparowa jednym z najważniejszych rezultatów szczytu jest polityczne dowartościowanie Putina. Wspólne wystąpienie z prezydentem USA i przywódcą Chin pozwala Kremlowi przedstawiać Rosję jako państwo współdecydujące o światowym porządku na równych prawach z Waszyngtonem i Pekinem.
Autor dostrzega w tym próbę odtworzenia pozycji Związku Sowieckiego z końca drugiej wojny światowej. Putin chciałby korzystać z autorytetu zwycięskiego mocarstwa, podczas gdy – jak podkreśla Kasparow – potrzebuje współpracy amerykańskiego prezydenta, aby osiągnąć swoje cele w Ukrainie. Szczególne znaczenie przypisuje słowom Trumpa, który nazwał Putina swoim przyjacielem. Wypowiedź tę odnotowała również relacja ABC News. Dla Kasparowa jest ona symbolem odwrócenia dotychczasowej logiki izolowania rosyjskiego przywódcy za agresję. Kreml otrzymuje publiczny gest akceptacji, choć wojna trwa.
Z tej argumentacji wynika szersze ostrzeżenie: dyplomatyczne uznanie może być ustępstwem samo w sobie. Wspólne zdjęcie i język przyjaźni zmieniają polityczny przekaz nawet wtedy, gdy nie towarzyszy im formalne porozumienie o granicach czy strefach wpływów.
Xi Jinping i ograniczone rezultaty szczytu
.Inaczej Kasparow przedstawia gospodarza spotkania. Xi Jinping jest w jego ocenie jedynym uczestnikiem szczytu stojącym na czele mocarstwa, którego pozycja rośnie. Autor wskazuje na rozwój chińskiej gospodarki i rozbudowę arsenału jądrowego. Podkreśla przy tym, że Trump nie uzyskał konkretnych zobowiązań ograniczających chińskie zbrojenia nuklearne.
Treść opublikowanej przez Biały Dom wspólnej deklaracji pozwala określić zakres ogłoszonych ustaleń. Dokument obejmuje zapowiedzi reformowania ONZ, zwiększania produkcji i dostaw produktów naftowych oraz dialogu o ograniczaniu ryzyka nuklearnego i zapobieganiu rozprzestrzenianiu broni jądrowej. Zawiera również stanowisko dotyczące immunitetów przedstawicieli państw i sprzeciw wobec nadużywania jurysdykcji przez Międzynarodowy Trybunał Karny. Deklaracja nie ustala liczbowych limitów arsenałów, harmonogramu rozbrojenia ani mechanizmu kontroli wykonania takich zobowiązań. Nie wymienia też Ukrainy ani warunków zakończenia rosyjskiej agresji. Zapowiada dalszy dialog, pozostawiając jego konkretne rezultaty otwarte. To właśnie różnica między polityczną oprawą spotkania a treścią porozumienia jest dla Kasparowa podstawą oceny szczytu. Autor zarzuca Trumpowi, że osobiste relacje z przywódcami i możliwość wystąpienia w roli rozjemcy stawia ponad wymiernymi korzyściami strategicznymi.
Europa i Ukraina nie tracą podmiotowości
.Najważniejsza dla europejskiego czytelnika część komentarza dotyczy państw nieobecnych przy stole w Shenzhen. Kasparow odrzuca wyobrażenie, że trzej przywódcy mogą dziś skutecznie rozporządzać całym światem. Wskazuje na Ukrainę, której doświadczenie wojenne i innowacje militarne dają znaczenie wykraczające poza rolę odbiorcy zachodniej pomocy. Przypomina także o gospodarczym potencjale Europy oraz jej możliwościach wojskowych, które uważa za niewystarczająco wykorzystane. Wymienia Japonię, Indie, Koreę Południową, Kanadę i Brazylię jako państwa zdolne podejmować własne decyzje. Ich interesy i działania będą współkształtowały konsekwencje szczytu.
Z tej części wywodu wynika sprzeciw wobec politycznego fatalizmu. Używanie określenia „nowa Jałta” może sugerować, że podział wpływów już się dokonał, a pozostali uczestnicy stosunków międzynarodowych mogą jedynie przyjąć narzucone warunki. Kasparow podkreśla, że przyszłość pozostaje przedmiotem sporu, a możliwości działania Europy i Ukrainy nie zniknęły wraz ze wspólnym wystąpieniem Trumpa, Putina i Xi.
Polska pamięć i współczesna odpowiedzialność
.Dla polskiego odbiorcy argument Kasparowa ma szczególną wagę. Pamięć Jałty przypomina, czym grozi podporządkowanie praw mniejszych narodów porozumieniu mocarstw. Zarazem mechaniczne przenoszenie obrazu z 1945 roku na współczesność może przesłaniać różnice: dzisiejszą pozycję Rosji, znaczenie ukraińskiego oporu i zasoby europejskich państw. W tym sensie komentarz Kasparowa można odczytać także jako wezwanie do odpowiedzialności. Uznanie decyzji wielkich mocarstw za nieodwracalne ułatwia rezygnację z własnej polityki. Autor przekonuje, że Europa i Ukraina nadal mogą wpływać na to, czy gesty wykonane w Shenzhen przełożą się na trwałą przewagę Kremla.
Kasparow kończy sugestią, że nazwa chińskiego miasta może w przyszłości stać się osobnym symbolem politycznej kapitulacji. W jego ujęciu o znaczeniu tego spotkania decyduje przede wszystkim gotowość przywódcy dysponującego przewagą do ustępowania przeciwnikowi. O tym, jak daleko sięgną skutki takiej polityki, współzdecydują również państwa, których w Shenzhen przy stole zabrakło.
Jarosław Kowalski


