Muzeum Porcelany Śląskiej w Tułowicach. Bogactwo dzieł sztuki
Na przełomie XIX i XX w. na Śląsku działało blisko 50 wytwórni porcelany, których wyroby użytkowe często bywały swoistymi dziełami sztuki. Bogactwo tradycji przemysłu porcelanowego regionu prezentuje działające od dwu lat Muzeum Porcelany Śląskiej w Tułowicach.
Muzeum Porcelany Śląskiej w Tułowicach
Zlokalizowane jest na terenie dawnej fabryki porcelany, uruchomionej w 1894 r. pod nazwą Porzellanfabrik Reinhold Schlegelmilch Zweigniederlassung Tillowitz. Pierwsza fabryka rodziny Schlegelmilch w Suhl, w Turyngii, istniała już w 1869 r., ale okres świetności przedsiębiorstwa przypadł dopiero na czas po uruchomieniu fabryki w Tułowicach. Przed 1929 r. fabryka należała do jednych z największych zakładów porcelany na Śląsku. Przedsiębiorstwo Reinhold Schlegelmilch w Tułowicach zakończyło swoją działalność wraz zakończeniem II wojny światowej.
– Nasze muzeum zostało otwarte w kwietniu 2024 r. i prezentuje porcelanę z fabryk działających kiedyś na Śląsku. Na przełomie XIX i XX w. funkcjonowało tu blisko 50 wytwórni porcelany – powiedział Grzegorz Kowal, historyk z Muzeum Porcelany Śląskiej w Tułowicach. – Oddzielną salę mamy przeznaczoną na wyroby z Tułowic. To była fabryka, której wyroby były w większości eksportowane do Stanów Zjednoczonych. Amerykanie cenili wysoką jakość i wzornictwo wyrobów z Tułowic. Oprócz wyrobów z Tułowic prezentujemy też porcelanę z 14 innych fabryk Śląskich – powiedział Grzegorz Kowal.
– Ekspozycję mamy podzieloną na epoki i style, czyli nie tylko chronologicznie przesuwamy się w tej podróży w trakcie zwiedzania, ale też widzimy style, ich rozwój i zmiany. Można śledzić, jak trendy w sztuce przenoszone były na wyroby porcelanowe. Salony zdobi porcelana w stylu secesyjnym, art deco czy modernizmu – powiedział historyk z muzeum w Tułowicach. – Oprócz porcelany można u nas zobaczyć m.in odrestaurowany budynek administracyjno-biurowy fabryki oraz film przedstawiający technologię produkcji porcelany w 1942 r. – dodał.
W 1946 r. władze polskie wznowiły produkcję w przejętej fabryce. W początkowo wykorzystywano wcześniejsze formy i surowce do wytwarzania porcelany. W 1948 r. powołano Zakłady Porcelitu Stołowego Tułowice, a produkcję porcelany zastąpiono porcelitem. W 1995 r. zakłady zostały przekształcone w spółkę akcyjną pod nazwą Fabryka Porcelitu Tułowice S. A. Produkcję zakończono w 2001 r.
Z fabryką współpracowali wybitni projektanci
Powojenna historia fabryki w Tułowicach to ciekawe wzorniczo produkty z porcelitu. Te wyroby też można oglądać w muzeum. Z fabryką współpracowali wówczas wybitni projektanci, m.in. Lucyna i Kazimierz Kowalscy, Zofia Pal, Bożena i Wojciech Mączyńscy. Fabryka produkowała figurki „New Look” IWP projektantów takich jak Lubomir Tomaszewski, Hanna Orthwein, Mieczysław Naruszewicz, Henryk Jędrasiak.
W kwietniu 2024 r., dzięki staraniom Fundacji Ochrony Dziedzictwa Przemysłowego Śląska, w odrestaurowanych budynkach fabrycznych otwarto Muzeum Porcelany Śląskiej. W zabytkowych wnętrzach znalazły swoje miejsce wyroby pochodzące z kilkunastu fabryk i manufaktur porcelany. W wielu przypadkach są to jedyne zachowane ślady tych zakładów. Oprócz wyrobów macierzystej fabryki można tu obejrzeć wyroby śląskich fabryk m.in.: Carl Krister, Carl Tielsch, Hermann Ohme, Königszelt, Zofiówka, Tuppack, Stanowice, K. Steinmann, Sorau, Franz Prause, Gozdnica, Giesche, Huta Franciszka.
Ekspozycja w muzeum w Tułowicach znajduje się na czterech poziomach. Na parterze można zobaczyć wystawę o historii produkcji porcelany. Na pierwszym piętrze eksponowane są wyroby fabryk śląskich – porcelana stołowa z różnych epok. Osobna sala poświęcona jest tułowickiej fabryce. Kolejna wystawa prezentuje zarządzanie procesem produkcji porcelany (administracja, księgowość, dział marketingu i sprzedaży). Na trzecim piętrze można zobaczyć XIX-wieczną porcelanę ze śląskich manufaktur z ręcznie malowanymi widokami śląskich miast, salę projektantów fabryki porcelany w Tułowicach i porcelanę elektrotechniczną ze zbiorów Romana Gatysa.
Warsztaty zdobienia porcelany
Oprócz prezentacji zbiorów muzeum w Tułowicach organizuje również warsztaty zdobienia porcelany wzorem opolskim oraz warsztat ceramiczny ze zdobienia biskwitu stempelkami i pędzlami. Podczas zajęć uczestnicy poznają podstawy dekorowania porcelany i wykonują własną pamiątkę.
– Ekspozycje porcelany są bardzo rozproszone w Polsce. Często wystawy porcelany, ze stołów znanych rodzin, pokazywane są w muzeach regionalnych. Oprócz naszego muzeum, z czołowy placówek o tej tematyce, warto wspomnieć muzea porcelany w Wałbrzychu i Ćmielowie. Ciekawą ekspozycję porcelany z całego świata można też obejrzeć w muzeum znajdującym się w pałacu w Sulisławiu – powiedział historyk.
Wspomniane Muzeum Porcelany w Wałbrzychu, powstałe w 1908 r., jest najstarszą placówką tego typu w Polsce i posiada bogate zbiory porcelany i ceramiki. Muzeum w Ćmielowie, istniejące od 2006 r., oferuje ciekawą formę poznawania wiedzy o porcelanie. To pierwsze w Polsce „Żywe Muzeum Porcelany”, które umożliwia zwiedzającym obserwację procesu produkcji porcelany na żywo.
PAP/NZ
