Tajemnica prehistorycznych wież z Sardynii rozwiązana?

Niedawne interdyscyplinarne badania prowadzone przez zespół naukowców, na czele którego stoi Silvia Amicone z Uniwersytetu w Tybindze, mogą doprowadzić do rozwiązania zagadki tajemniczych prehistorycznych wież z Sardynii noszących nazwę nuragów.

Tajemnicze wieże z epoki brązu z Sardynii

.Prehistoryczne kamienne wieże z Sardynii to jedne z najbardziej zagadkowych zabytków pochodzących z epoki brązu, jakie znajdują się na tej śródziemnomorskiej wyspie we Włoszech. W trakcie dekad przypisywano im rozmaite funkcje, jednak żadna z teorii i hipotez nie uzyskała powszechnego konsensusu pośród badaczy – to jednak może się już wkrótce zmienić za sprawą najnowszych badań, jakie były prowadzone na terenie kompleksu archeologicznego Nuraghe Barru.

To właśnie na terenie tego obiektu historyczno-geograficznego, który znajduje się w południowo-środkowej części Sardynii, były prowadzone niedawne szczegółowe badania pod kierownictwem archeolog Silvii Amicone z Uniwersytetu w Tybindze. Według wyników tych prac naukowców, kompleks prehistorycznych wież z Nuraghe Barru miał zastosowanie społeczne i sakralno-duchowe. Zdaniem badaczy taka miała być jego funkcja przynajmniej do czasów wczesnej epoki żelaza.

Wewnątrz monumentalnej budowli z epoki brązu archeolodzy zidentyfikowali celowo zapieczętowaną studnię o kształcie cysterny, która była wypełniona rozbitymi naczyniami, szczątkami zwierząt i ludzi oraz pobliskimi darami wotywnymi, pośród których znalazł się wykonany z brązu miecz o długości 94 centymetrów. Oprócz tego wewnątrz studni badacze odkryli zagadkowy przedmiot przypominający brzytwę oraz bryłę miedzi.

Nuragi – słynne prehistoryczne wieże z Sardynii

Nuragi, czyli wielkie kamienne wieże zbudowane w epoce brązu, to jedne z najbardziej znanych zabytków historycznych Sardynii. Do naszych czasów przetrwało ich blisko 7 tys., ale w przeszłości było ich jeszcze więcej – zgodnie z szacunkami archeologów dawniej było ich nawet ponad 10 tys. Za sprawą tak ogromnej liczby kamiennych wież Sardynia otrzymała miano „wyspy wież”.

Twórcami tych wież byli Nuragijczycy, określani inaczej jako Sardowie. Był to pasterski lud podzielony na plemiona składające się z rodzinnych struktur klanowych. Te kamienne wieże były stawiane najczęściej na wzniesieniach, czy wzgórzach, czego przykładem jest właśnie kompleks wież z Nuraghe Barru. Bardzo często przy nuragach powstawały wioski – przykładem takiego nuraga jest również kompleks z Nuraghe Barru.

Najstarsze nuragi liczą około 3500 lat i są datowane na XV wiek p.n.e. (chociaż niektóre źródła mówią nawet o końcu XVIII stulecia p.n.e., co najstarsze nuragi datowało na 3700 lat wstecz). Najwyższe z takich prehistorycznych wieżowców osiągały wysokość nawet 20 metrów. Nuragi były budowane z kamieni, które następnie były układane bez wykorzystania do tego zaprawy.  Konstrukcje te były wznoszone zazwyczaj z dużych bloków kamiennych i posiadały wnętrza o konstrukcji pozornej kopuły. Ich budowanie zaprzestano około 1100 r. p.n.e.

Nurag Su Nuraxi z okolic miejscowości Barumini jest przykładem najlepiej zachowanej do naszych czasów takiej budowli.

Jaką funkcję pełniły pradawne nuragi?

To jaką funkcję pełniły nuragi jest przedmiotem sporu pomiędzy archeologami od ponad stulecia. Archeolodzy interpretowali nuragi najczęściej jako budowle o przeznaczeniu obronnym, fortyfikacje, rezydencje elit, konstrukcje pełniące funkcje znaczników terytorialnych, centra wspólnotowe lub miejsca rytuałów. Zdaniem zespołu archeologów odpowiadających za najnowsze badania, które objęły tajemnicze wieże z epoki brązu z Sardynii, wiele z nuragów pełniło właśnie funkcje religijne i sakralno-rytualne.

Wskazywać na to ma właśnie nurag Nuraghe Barru wewnątrz którego odkryto świętą studnie o kształcie cysterny, na której to dnie znajdowały się liczne przedmioty. Jak stwierdziła Chiara Pilo, kierująca zespołem archeologów prowadzących badania w Nuraghe Barru, na dnie studni znajdował się zespół celowo rozbitych naczyń ceramicznych – pośród których znajdowały się dzbany, miniaturowa amfora oraz rzadkie ceremonialne naczynie z czterema uchwytami oraz szczątki ludzi i zwierząt.

Transformacja z fortyfikacji w miejsca kultu

Jej zdaniem te wszystkie przedmioty i obiekty znalazły się w tym miejscu na skutek rytuału religijnego. Wskazywać ma na wartość przedmiotów oraz fakt tego, że studnia ta została zamknięta starannie wapiennymi płytami. Zamknięcie tej konstrukcji oraz same przedmioty odkryte w jej wnętrzu są podstawowymi argumentami badaczy za tym, iż nie był to zwykły prehistoryczny kosz na śmieci. Na takie zastosowanie studni ma wskazywać także rozmieszczenie przedmiotów oraz rozbicie wielu z nich. Akt zapieczętowania zaś ma być szczególnym dowodem potwierdzającym tę teorię.

Tym samym zdaniem zespołu naukowców z Uniwersytetu w Tybindze tajemnicze kamienne wieże Sardynii nie były jedynie fortyfikacjami, czy siedzibami elit, ale również miejscem kultu religijnego. Początkowo służyły one najpewniej wyłącznie jako centra obronne i symboliczne konstrukcje, które wyznaczały granice panowania nad terytorium Sardynii przez daną społeczność. Z czasem jednak część z nuragów została przekształcona w miejsca rytuałów związanych z kultem przodków, wodą, czy legitymacją władzy politycznej nad daną wspólnotą.

Jak pokazuje przykład wielowieżowego Nuraghe Barru w nuragach odprawiano ceremonialne obrzędy mające znaczenie duchowe i społeczne. Nuragi najpewniej pełniły również funkcje „świętych miejsc pamięci”, na terenie których sardyńskie społeczności z czasów pomiędzy końcem epoki brązu a początkiem epoki żelaza odprawiały praktyki religijno-kultowe.

Jak podkreślają naukowcy, przykład nuraga Nuraghe Barru nie oznacza, że wszystkie nuragi stały się w pewnym momencie świątyniami. Badacze są w tej kwestii ostrożni i wskazują, że Barru jest szczególnym przypadkiem, którego nie można przenosić na wszystkie nuragi. Niewątpliwie Sardynia nie bez przyczyny słynie z tych niezwykłych prehistorycznych konstrukcji.

Marcin Jarzębski