Unikatowy rzymski puchar z Berlanga. Znalezisko rzuca nowe światło na historię Muru Hadriana

Hiszpański rolnik z miasteczka Berlanga de Duero w prowincji Soria w środkowej Hiszpanii odkrył unikatowe starożytne naczynie – „puchar z Berlanga”. Tego typu starożytne rzymskie naczynia były najpewniej wręczane rzymskim żołnierzom, którzy stacjonowali na Murze Hadriana, jako nagroda lub pamiątka za pełnioną w rzymskiej armii służbę.

Puchar z Berlanga

.W niewielkim mieście Berlanga de Duero, które jest położone w prowincji Soria w regionie Kastylia i León w środkowej Hiszpanii, doszło niedawno do niezwykłego odkrycia archeologicznego, którym okazały się fragmenty małego emaliowanego naczynia wykonanego z brązu. Artefakt został ujawniony na skutek przypadku przez hiszpańskiego rolnika.

Zabytek ten okazał się być nietypowym starożytnym naczyniem, ponieważ przynależy on do grupy niezwykłych pucharów, które były produkowane w rzymskiej Brytanii i które to były przydzielane najpewniej jako nagroda lub pamiątka wojskowa legionistom pełniącym służbę na Murze Hadriana – wielkim wale obronnym, który od II wieku n.e. oddzielał podbitą przez Rzymian część Brytanii od jej niezależnej, niezdobytej części, odpowiadającej terenom współczesnej Szkocji.

„Puchar z Berlanga” jest unikatowy nie tylko z uwagi na przynależność do grupy rzadkich starożytnych pucharów związanych z Murem Hadriana, jednym z najbardziej popularnych i cieszących się sławą obiektów w Imperium Rzymskim, ale również dlatego, bo jest to pierwsze takie naczynie, które zawiera inskrypcję wymieniającą forty położone we wschodniej części tej wielkiej konstrukcji.

Pierwsze takie naczynie wymieniające wschodnie forty z Muru Hadriana

.Inskrypcja wyryta na zabytku wymienia nazwy czterech rzymskich fortów, które były położone we wschodnim sektorze Muru Hadriana: Cilurnum (współczesne Chesters w hrabstwie Northumberland), Onno (Halton Chesters), Vindobala (Rudchester) oraz Condercom (Benwell). Nazwy występują w formie „CILURNUM”, „ONNO”, „VINDOBALA” i „CONDERCOM”. Jest to pierwszy przypadek znalezienia pucharu z tej serii, który wymienia forty znajdujące się na wschodnim odcinku muru.

Jednym z kluczowych pytań, przed którym naukowcy stoją w związku z grupą tych niezwykłych naczyń z Muru Hadriana, jest to, jaką dokładnie funkcję one pełniły. Czy były to zwykłe pamiątki dla rzymskich turystów odwiedzających wał, czy może miały one głębsze znaczenie?

Autorzy badania podkreślają, że choć można te przedmioty nazwać suwenirami, to ich znaczenie nie ograniczało się do pełnienia funkcji zwykłych pamiątek uzyskanych po wizytach przy Murze Hadriana. Zdaniem ekspertów, znaleziska te miały głębszy sens, ponieważ odzwierciedlały osobiste doświadczenia ich właścicieli, którymi niemal na pewno byli rzymscy żołnierze służący przy obronie wyznaczającego jedną z północno-zachodnich granic Imperium Rzymskiego.

W ten sposób przedmioty te były nie tylko symbolem miejsca, ale również nośnikiem indywidualnej historii, wspomnień i przeżyć związanych ze służbą wojskową w tym konkretnym miejscu i kontekście.

Nagroda lub pamiątka dla rzymskich legionistów służących na Murze Hadriana

.Archeolodzy podkreślają również, że gdyby przedmioty te były nabywane przez dowolnych odwiedzających, to nie zawierałyby nazw konkretnych fortów z jednego czy drugiego odcinka muru, lecz raczej ogólny napis. Co więcej, nazwy fortów nie były znane poza Brytanią, podczas gdy sam mur cieszył się sławą w całym imperium.

Badacze tym samym w jasny sposób wskazują, że prawie na pewno puchary te były formą nagrody lub upominku dla żołnierzy służących na murze. Były one zapewne wręczane pod koniec ich służby wojskowej w rzymskich legionach. Kształt naczynia, przypominający trullę — rodzaj chochli lub miski przedstawianej na Kolumnie Trajana w Rzymie — był charakterystyczny dla rzymskiego wyposażenia wojskowego. Jednak w przeciwieństwie do broni, która przywodzi na myśl wojnę i niebezpieczeństwo, kielich symbolizuje koleżeństwo i codzienne życie w obozie.

.Naukowcy nie wykluczają jednak także opcji, iż rzymski żołnierz z Iberii służący na Murze Hadriana, do którego też należał ten puchar, sam z własnej inicjatywy wyposażył się w to naczynie, dokonując jego zakupu przed powrotem do domu, jako pamiątkę swojej służby na jednym z najbardziej ikonicznych pograniczy imperium. W każdym razie obecność Pucharu Berlanga w wiosce w Sorii wskazuje, że jego właściciel przywiózł go ze sobą po powrocie do ojczyzny.

Marcin Jarzębski