XVI-wieczny wrak statku z Zatoki Kadyksu. Miał brać udział w hiszpańskiej inwazji na Anglię

Interdyscyplinarne badania prowadzone nad wrakiem statku, który został odkryty w Zatoce Kadyksu w południowo-zachodniej Hiszpanii w 2012 r., ujawniły, że nie był to zwykły wczesnonowożytny statek handlowy, ale jednostka morska wchodząca w skład hiszpańskiej floty, która szykowała się w 1588 r. do inwazji na Anglię. Został on zniszczony na skutek wyprzedzającego uderzenia angielskiego korsarza Francisa Drake’a.

XVI-wieczny wrak statku z Zatoki Kadyksu

W 2012 roku podczas prac związanych z budową nowego terminalu kontenerowego w porcie w Kadyksie w Andaluzji w południowo-zachodniej Hiszpanii zostało dokonane niespodziewane sensacyjne odkrycie archeologiczne w postaci kilku wraków statków, pośród których znalazł się wrak statku określony jako Delta II. To jaka była tożsamość tego zatopionego statku oraz ile dokładnie lat on liczy zostało wyjawione na skutek ostatnich badań interdyscyplinarnych realizowanych przez Instytut Dziedzictwa Historycznego Andaluzji.

Zidentyfikowany wrak statku okazał się mieć niezwykłą historię oraz burzliwy koniec, który miał miejsce w huku armat podczas bitwy morskiej z drugiej połowy XVI wieku. Statek ten przynależał do Republiki Genui, która w latach 80. XVI stulecia była silnie związana z Hiszpanią, z uwagi na uczestnictwo w eksploracji opanowywanego przez Hiszpanów Nowego Świata w postaci obydwu Ameryk.

San Giorgio e Sant’Elmo

Statek ten domyślnie miał przeznaczenie handlowe i nosił nazwę: San Giorgio e Sant’Elmo Buonaventura. Chociaż był to statek handlowy to w 1587 r. został wysłany przez Genueńczyków do Kadyksu w Hiszpanii w ramach misji państwowej zleconej przez króla Hiszpanii Filipa II Habsburga. Hiszpania przygotowywała się wówczas do inwazji lądowej na Anglię, która kilka dekad wcześniej odeszła od katolicyzmu – w latach 80. XVI wieku jej polityka antykatolicka zaczęła się nasilać. Królestwo Hiszpanii postanowiło ruszyć z odsieczą prześladowanym katolikom angielskim oraz zadać nokautujący cios jednemu z najważniejszych rywali na morzach.

Przygotowania Wielkiej Armady do inwazji na Anglię

Niespodziewany atak angielskiego korsarza Francisa Drake’a z 1587 r. na znaczącą część hiszpańskiej floty znajdującej się w porcie w Kadyksie doprowadził do opóźnienia rejsu Wielkiej Armady, który miał doprowadzić do inwazji lądowej na Anglię, o rok. Ostatecznie misja samej właściwej Wielkiej Armady z 1588 r. zakończyła się katastrofą i klęską.

Pierwsze niepowodzenie miało miejsce już w 1587 r., kiedy Anglicy zniszczyli lub uszkodzili kilkadziesiąt statków imperium hiszpańskiego w Kadyksie. Pośród zniszczonych jednostek znalazł się statek San Giorgio e Sant’Elmo Buonaventura, którego kapitanem był Clemente Vassallo, a właścicielem Pietro Paolo Vassallo. Pośród załadunku statku znajdowało się zaopatrzenie wojskowe i brązowe działa przeznaczone dla Wielkiej Armady przygotowywanej w Lizbonie (Portugalia wchodziła wówczas w skład Hiszpanii).

Odkrycie tego, iż wrak statku Delta II nie był zwykłym statkiem handlowym, ale statkiem transportowym zniszczonym w burzliwym i napiętym okresie pomiędzy Królestwem Hiszpanii i Królestwem Anglii, który o rok poprzedzał słynną wyprawę hiszpańskiej Wielkiej Armady, zaskoczyło badaczy.

Atak na Kadyks z 1587 r.

Rajd Francisa Drake’a na Kadyks zapisał się w tradycji angielskiej jako „przypalenie brody króla Hiszpanii”. Jego celem było zakłócenie przygotowań Hiszpanii do inwazji na Anglię. Siły Francisa Drake’a zniszczyły dziesiątki statków i poważnie uszkodziły zaplecze logistyczne Wielkiej Armady.

Wyjątkowość wraku Delta II, czy San Giorgio e Sant’Elmo, polega na tym, iż zachowało się bardzo wiele materiału organicznego. Statek został przykryty grubą warstwą zwartego mułu, co umożliwiło przetrwanie drewna, żywności, tkanin i innych kruchych znalezisk.

Genueński statek wykonany z bałtyckiego dębu

Jednym z najcenniejszych odkryć była koszenila – czerwonego barwnika z Ameryki, który był pozyskiwany z owada Dactylopius coccus, inaczej zwanego jako czerwiec kaktusowy. W epoce nowożytnej był to jeden z najdroższych produktów eksportowych z obu Ameryk, ustępujący jedynie złotu i srebru.

Barwnik znaleziono w workach umieszczonych w drewnianych beczkach. Analiza dendrochronologiczna wykazała, że statek ten został wykonany z dębu pochodzącego z regionu Morza Bałtyckiego. Drzewa zostały datowane na okres zgodny z zatonięciem statku w 1587 roku. Ten szczegół ukazuje szeroką sieć handlową: barwnik z obu Ameryk, drewno z Bałtyku, genueńskich właścicieli, hiszpańskie potrzeby militarne i Kadyks jako punkt styku różnych światów.

Ładunek obejmował także ceramiczne naczynia z oliwkami w zalewie, drewno gwajakowe, skrzynie z imbirem z Ameryk oraz inne towary, które ukazują codzienne funkcjonowanie portu, gdzie handel i wojna były nierozłączne.

Szczątki kobiety

Wrak zachował również dowody dotyczące ludzi, którzy padli ofiarą ataku Drake’a. Wśród szczątków znaleziono czaszkę kobiety w wieku około 25–35 lat. Badania wykazały śmiertelny uraz w prawej części czoła, powstały w wyniku uderzenia pocisku lub ostrego przedmiotu.

Analizy paleobiologiczne ujawniła także obecność pośród załadunku statku kości bydła, świń, kóz i drobiu, co pozwala odtworzyć dietę i zaopatrzenie marynarzy służący na tym XVI-wiecznym statku.

Marcin Jarzębski