Bruno Retailleau oskarża Marine Le Pen o populizm

Bruno Retailleau oskarżył Marine Le Pen i Zjednoczenie Narodowe o „populizm” oraz „demagogię” w związku z zapowiedzią zakazu noszenia chusty islamskiej w przestrzeni publicznej. Kandydat Republikanów nie łagodzi własnego stanowiska wobec islamizmu, lecz przekonuje, że propozycja RN jest prawnie niewykonalna. Spór pokazuje dwie konkurencyjne strategie francuskiej prawicy przed wyborami prezydenckimi w 2027 r.

.Bezpośrednim powodem sporu była zapowiedź Marine Le Pen i Jordana Bardelli, że w razie zwycięstwa w wyborach prezydenckich Zjednoczenie Narodowe przeprowadzi referendum dotyczące walki z islamizmem. Jednym z elementów projektu miałby być zakaz noszenia chusty islamskiej w całej przestrzeni publicznej, a jego naruszenie podlegałoby karze grzywny.

Szczegóły tej propozycji, jej konsekwencje prawne oraz możliwą drogę referendalną przedstawiliśmy w tekście „Marine LE PEN chce referendum w sprawie zakazu chusty islamskiej”. Nowa wypowiedź Bruno Retailleau przesuwa jednak debatę na inny poziom. Pytanie nie dotyczy już wyłącznie tego, co chce zrobić RN, ale także tego, która część francuskiej prawicy potrafi połączyć stanowczość z wykonalnością swoich obietnic.

Bruno Retailleau odpowiada Zjednoczeniu Narodowemu

Bruno Retailleau, przewodniczący Republikanów i kandydat tej partii w wyborach prezydenckich w 2027 r., stanowczo odrzucił propozycję RN. Podczas rozmowy na antenie RTL określił ją jako niemożliwą do zastosowania, a jej autorów oskarżył o posługiwanie się politycznymi sloganami.

„To populizm i demagogia” – powiedział Bruno Retailleau w wypowiedzi przytoczonej przez „Le Figaro”. Dodał, że Marine Le Pen i jej ugrupowanie przedstawiają Francuzom rozwiązania, o których wiedzą, że nie mogą zostać łatwo wprowadzone w obowiązującym porządku prawnym.

Najważniejszy argument lidera Republikanów dotyczy zasady równego traktowania wyznań. Jeżeli państwo zakaże w przestrzeni publicznej jednego widocznego symbolu religijnego, będzie musiało odpowiedzieć na pytanie o inne stroje i oznaki przynależności wyznaniowej. Retailleau wskazał w tym kontekście między innymi żydowską jarmułkę oraz nakrycia głowy noszone przez zakonnice.

„Nie wolno okłamywać Francuzów” – podkreślił, jak relacjonuje „Le Figaro”. W jego ocenie powszechny zakaz noszenia chusty oznaczałby odejście od obecnego francuskiego rozumienia laickości. Republika nie wymaga bowiem całkowitej niewidoczności religii na ulicach, lecz ustanawia neutralność państwa i jego funkcjonariuszy oraz ogranicza manifestowanie przekonań religijnych w ściśle określonych sytuacjach.

Krytyka ta nie oznacza, że Bruno Retailleau zajmuje liberalne stanowisko w kwestii islamizmu lub obecności symboli religijnych. Przeciwnie, jego program pozostaje jednym z najbardziej konserwatywnych projektów przedstawionych przez kandydatów wywodzących się z tradycyjnej francuskiej prawicy. Różnica dotyczy wyboru środków oraz granic, w których państwo może działać skutecznie.

Dwie strategie walki o prawicowych wyborców

Zjednoczenie Narodowe proponuje rozwiązanie ogólnokrajowe i symboliczne. Chce przeprowadzić referendum, uzyskać bezpośrednią zgodę obywateli i na jej podstawie zakazać noszenia chusty islamskiej we wszystkich miejscach publicznych. RN przedstawia chustę nie tylko jako znak religijny, ale również jako narzędzie politycznego islamizmu i symbol sprzeczny z francuskim modelem asymilacji.

Bruno Retailleau proponuje natomiast rozszerzanie zakazów w konkretnych obszarach. Opowiada się za niedopuszczaniem chusty podczas zawodów organizowanych przez federacje sportowe oraz za objęciem zasadą neutralności opiekunek uczestniczących w szkolnych wycieczkach. Wcześniej popierał również rozszerzenie ograniczeń na uczelnie wyższe. Podobne stanowisko przedstawiał już jako minister spraw wewnętrznych. 

Lider Republikanów chce również utworzenia nowego rodzaju przestępstwa związanego z przenikaniem środowisk islamistycznych do instytucji, organizacji i stowarzyszeń. Za najważniejsze zagrożenie uznaje działalność Bractwa Muzułmańskiego oraz długotrwałe przejmowanie wpływów w strukturach społeczeństwa obywatelskiego. Propozycja dotycząca zwalczania tak rozumianej infiltracji została w maju przyjęta w pierwszym czytaniu przez francuski Senat.

W ten sposób Bruno Retailleau próbuje przeciwstawić projektowi RN własną koncepcję działania. Zamiast jednego, bardzo szerokiego zakazu proponuje serię ograniczeń odnoszących się do miejsc, w których – jego zdaniem – szczególnie istotne są neutralność instytucji, ochrona osób niepełnoletnich i zachowanie republikańskiego charakteru życia publicznego.

Nie jest to więc spór pomiędzy zwolennikiem a przeciwnikiem zaostrzenia francuskiej polityki wobec islamizmu. Jest to rywalizacja dwóch prawicowych strategii. Marine Le Pen stawia na mandat uzyskany w referendum, natomiast Bruno Retailleau chce dowodzić, że skuteczniejsza będzie stopniowa zmiana ustawodawstwa, ograniczona do obszarów, w których państwo może uzasadnić ingerencję szczególnym interesem publicznym.

Czy referendum rozwiązuje problem prawny?

Zapowiedź referendum jest jednym z najważniejszych elementów strategii Zjednoczenia Narodowego. Ugrupowanie Marine Le Pen zakłada, że bezpośrednia decyzja Francuzów nadałaby projektowi wyjątkową legitymację i utrudniła jego zakwestionowanie przez Radę Konstytucyjną. Francuskie orzecznictwo tradycyjnie pozostawia bowiem szczególną pozycję ustawom przyjmowanym bezpośrednio przez naród.

Nie oznacza to jednak, że droga referendalna jest wolna od przeszkód. Wątpliwości dotyczą między innymi tego, czy proponowane głosowanie mieściłoby się w zakresie spraw wymienionych w art. 11 konstytucji. Rada Konstytucyjna mogłaby zostać postawiona przed koniecznością oceny dekretu zarządzającego referendum, zanim Francuzi otrzymaliby możliwość oddania głosu. Zakres takiej kontroli pozostaje przedmiotem poważnej dyskusji francuskich prawników. 

Bruno Retailleau nie skoncentrował swojej wypowiedzi na szczegółach procedury referendalnej. Zakwestionował samą istotę powszechnego zakazu, wskazując, że obecne zasady laickości nie pozwalają państwu arbitralnie wybierać jednego wyznania, którego symbole miałyby zniknąć z ulic. Jego argument ma charakter zarówno prawny, jak i polityczny: kandydat Republikanów chce pokazać, że najdalej idąca obietnica nie zawsze jest obietnicą najbardziej wiarygodną.

Zjednoczenie Narodowe może odpowiedzieć, że właśnie dlatego potrzebuje bezpośredniej decyzji narodu, a być może również głębszej zmiany francuskiego porządku prawnego. W efekcie kampania prezydencka może przekształcić się w debatę nie tylko o chuście islamskiej, lecz także o relacji między referendum, konstytucją, zobowiązaniami międzynarodowymi Francji i zakresem praw jednostki.

Marine Le Pen i Bruno Retailleau walczą o wiarygodność

Konfrontacja ma znaczenie wykraczające poza kwestię laickości. Bruno Retailleau próbuje zbudować własne miejsce między Zjednoczeniem Narodowym a kandydatami wywodzącymi się z obozu Emmanuela Macrona. Jego sytuację oraz najważniejsze elementy programu przedstawiamy szerzej w analizie „Bruno RETAILLEAU przedstawia program dla Francji 2027. Imigracja, autorytet państwa i referendum”.

Politycy RN zarzucają liderowi Republikanów, że przygotowuje przyszłe porozumienie z Édouardem Philippe’em i Gabrielem Attalem. Jean-Philippe Tanguy stwierdził w serwisie X, że Bruno Retailleau zmierza w stronę połączenia sił z politykami centrowymi. Kandydat LR odrzucił ten zarzut, wskazując między innymi na różnice dzielące go z Édouardem Philippe’em w sprawie imigracji.

Retailleau przekonuje, że Francja powinna maksymalnie ograniczyć napływ cudzoziemców. Krytykuje zarazem stanowisko byłego premiera, który z jednej strony opowiada się za zdecydowanymi działaniami na Majotcie, z drugiej zaś mówi o potrzebie przyjmowania imigrantów podejmujących pracę lub studia. Lider LR chce w ten sposób wykazać, że nie należy ani do obozu RN, ani do szeroko rozumianego centrum.

To politycznie trudna pozycja. Aby odebrać wyborców Zjednoczeniu Narodowemu, Bruno Retailleau musi być wystarczająco zdecydowany w sprawach imigracji, bezpieczeństwa i islamizmu. Jednocześnie musi przekonać Francuzów, że jego propozycje są bardziej realne, precyzyjne i zgodne z zasadami państwa prawa niż rozwiązania przedstawiane przez Marine Le Pen i Jordana Bardellę.

Właśnie dlatego zakaz noszenia chusty staje się dla niego dogodnym polem konfrontacji. Retailleau może sprzeciwić się RN, nie rezygnując z twardego języka wobec islamizmu. Przedstawia się jako kandydat, który chce osiągać podobne cele za pomocą innych narzędzi.

Szerszy kontekst rywalizacji między Republikanami a Zjednoczeniem Narodowym opisujemy w tekście „Bruno RETAILLEAU kandydatem Republikanów 2027. Czy zatrzyma Jordana BARDELLĘ?”. Najnowsza wymiana zdań potwierdza, że walka o dominację na francuskiej prawicy nie będzie dotyczyła jedynie sondaży i personaliów. Jej głównym tematem stanie się wiarygodność konkurencyjnych projektów zmiany państwa.

.Dla Marine Le Pen referendum ma być dowodem, że najważniejsze spory powinien rozstrzygać bezpośrednio naród. Dla Bruno Retailleau polityczna odpowiedzialność polega na składaniu wyłącznie takich obietnic, które można później wprowadzić w życie. Wybory prezydenckie w 2027 r. pokażą, która z tych dwóch opowieści okaże się bardziej przekonująca dla francuskiej prawicy.

Arkadiusz Jordan
Paryż