Ołeksij SIMONCZUK: Nobliści, pisarze fantasy, science fiction i reporterzy. Jakie polskie książki są czytane na Ukrainie?

Nobliści, pisarze fantasy, science fiction i reporterzy. Jakie polskie książki są czytane na Ukrainie?

Photo of Ołeksij SIMONCZUK

Ołeksij SIMONCZUK

Dziennikarz, bloger książkowy, badacz storytellingu. Od pięciu lat rozwija jeden z największych blogów książkowych na Ukrainie.

zobacz inne teksty Autora

Polska ma pięciu laureatów Literackiej Nagrody Nobla, podczas gdy Rosja – czterech. A jednak w ukraińskich szkołach do obowiązkowego programu nauczania literatury obcej spośród Polaków włączony był co najwyżej Adam Mickiewicz. Jednocześnie Rosjan na tej liście od dawna było i jest bardzo wielu – pisze Ołeksij SIMONCZUK

.Czy literatura rosyjska jest potężniejsza od polskiej? Oczywiście, że nie. To efekt wpływu propagandy i ekspansji kulturalnej władz sowieckich i rosyjskich na Ukrainie. Na szczęście ta sytuacja się zmienia. Ukraińcy nie tylko coraz odważniej odkrywają własną literaturę, ale także literaturę innych krajów. W szczególności – Polski.

Jakich więc polskich pisarzy można teraz z łatwością kupić w ukraińskich księgarniach?

Grosza daj Wiedźminowi…”

.Być może to ten typ historii, w której nie od razu pamięta się, kto jest jej autorem. Kultowy Wiedźmin zyskał legendarny status dzięki serii gier wideo, a serial Netflixa (choć z zupełnie odmiennymi recenzjami) ostatecznie uczynił go częścią globalnej popkultury.

Andrzej Sapkowski miał 38 lat, gdy w 1986 roku po raz pierwszy napisał historię Geralta z Rivii – zawodowego wojownika, który za pieniądze zabija różne potwory w fikcyjnym uniwersum. Na Ukrainie seria książek o Wiedźminie wydawana jest przez „Kłub Simejnoho Dozwilla”. Obecnie w sprzedaży dostępny jest zestaw ośmiu tomów.

A przy okazji o związku Sapkowskiego z ukraińskimi fanami – zeszłego lata autor udzielił wywiadu dla projektu Fantastic Talk(s) i wyjawił, że pracuje nad nową książką:

„Nigdy nie mówię takich rzeczy, bo ze mną nigdy nic nie wiadomo. Może coś zrobię, a może nie. Do tej pory, gdy mówiłem, że coś napiszę, a potem tego nie robiłem, ludzie narzekali, że ich oszukałem. Dlatego nie lubię mówić o tym, co robię, dopóki tego nie skończę. Bo dopóki tego nie skończę, nie uważam, że to istnieje. Ale ponieważ zawsze robię wyjątek dla Ukraińców, zrobię to i tym razem. Tak, pracuję nad nową książką o Wiedźminie i pracuję dość starannie. Może to potrwać rok, ale nie dłużej” – powiedział autor.

Laureaci Nagrody Nobla

.Za „wyobraźnię narracyjną, która z encyklopedyczną pasją przedstawia przekraczanie granic jako formę życia” – właśnie za to polska pisarka Olga Tokarczuk otrzymała w 2018 roku Literacką Nagrodę Nobla.

I być może to właśnie jej książki są dziś najszerzej dostępne na rynku ukraińskim. Ukazują się nakładem wydawnictwa Tempora, są to m.in.: Empuzjon, Podróż ludzi Księgi, Szafa, E.E., Moment niedźwiedzia, Ostatnie historie, Opowiadania bizarne, Gra na wielu bębenkach, Prawiek i inne czasy, Dom dzienny, dom nocny, Bieguni oraz Księgi Jakubowe.

Kto jeszcze z polskich laureatów Literackiej Nagrody Nobla jest dostępny od ręki dla ukraińskich czytelników?

Pierwszy z nich – Henryk Sienkiewicz. Jego dzieła w języku ukraińskim wydawane są przez Folio i NK Bohdan. To przede wszystkim Quo vadis, Krzyżacy, Ogniem i mieczem, Pan Wołodyjowski i Potop.

Kolejny jest Władysław Reymont. Autor realistycznie opisywał polskich chłopów, odtwarzając ich życie codzienne i kreując lokalnych bohaterów. Bieda, głód, surowe obyczaje, krzywda i ponura atmosfera – często pojawiały się w jego twórczości.

Jednak dopiero pod koniec 2023 roku Ukraińcy otrzymali okazję, aby przeczytać Reymonta, dzięki wydawnictwu Yakaboo Publishing. Niestety, do tej pory opublikowano tylko jego Marzyciela. Jest to opowieść o kasjerze na małej stacji kolejowej, który ucieka do Paryża, marząc o niezwykłej miłości i tęskniąc za wymarzonym, nieosiągalnym życiem.

Czesława Miłosza po ukraińsku nie znajdziecie, a Wisławę Szymborską reprezentuje jeden zbiór – 100 wierszy. Został wydany z okazji setnej rocznicy urodzin polskiej poetki i Laureatki Nagrody Nobla z 1996 r. nakładem wydawnictwa Krok i Konsulatu Generalnego RP w Łucku. Tom zawiera wiersze z różnych lat, opatrzone posłowiem tłumacza Andrija Sawencia.

Polski reportaż

.Tutaj przede wszystkim warto wspomnieć o Witoldzie Szabłowskim. Szczególnie popularna wśród ukraińskich czytelników jest jego publikacja Jak nakarmić dyktatora. Przedstawia historię życia pięciu dyktatorów XX wieku – Saddama Husajna, Idiego Amina, Envera Hodży, Fidela Castro i Pol Pota – we wspomnieniach ich szefów kuchni. Aby napisać tę książkę, dziennikarz odwiedził cztery kontynenty i pięć krajów (Ugandę, Kubę, Irak, Albanię i Kambodżę).

A potem stworzył coś w rodzaju kontynuacji – książkę Kuchnia terroru (tytuł oryg. – Rosja od kuchni. Jak zbudować imperium nożem, chochlą i widelcem). Na potrzeby tej książki Szabłowski podróżował do Rosji, Ukrainy, Białorusi i innych byłych republik radzieckich. Rozmawiał z wyjątkowymi szefami kuchni – Wiktorem Bielajewem, który kontrolował kuchnię kremlowską, tymi, którzy pracowali podczas wojen rozpętanych przez Rosję, kucharzami z Czarnobyla i tymi, którzy przeżyli i zapamiętali na całe życie czasy stalinowskiego Hołodomoru na Ukrainie. Witold Szabłowski jest przekonany, że przez kuchenne drzwi można pokazać nie tylko ludzkie historie, przyzwyczajenia smakowe czy preferencje kucharzy i władców, ale także mechanizmy władzy – okrutnej i bezwzględnej, skupionej w rękach szalonych przywódców czy sekretarzy generalnych.

Obie książki doczekały się publikacji po ukraińsku nakładem Wydawnyctwa Staroho Łewa.

Innym kultowym polskim reporterem jest Ryszard Kapuściński. Teraz można kupić ukraińską wersję jego Hebanu, opowieści o Afryce, oraz Jeszcze dzień życia, o Angoli.

Nie można przejść obojętnie obok tekstów Wojciecha Tochmana, opublikowanych przez wydawnictwo Czowen. Książka Jakbyś kamień jadła poświęcona jest wojnie w Bośni i Hercegowinie w latach 1992–1995; autor pisze o okresie powojennym – grupa naukowców pod kierownictwem dr Ewy poszukuje masowych grobów muzułmanów zabitych podczas czystek etnicznych. Z kolei jego druga książka po ukraińsku, Dzisiaj narysujemy śmierć, opowiada o ludobójstwie w Rwandzie.

Ponadto wydawnictwo Czowen oferuje Ukraińcom publikację polskiej reporterki Małgorzaty Rejmer Błoto słodsze niż miód. To opowieść o Albanii dotkniętej terrorem Envera Hodży, dyktatora paranoika, dla którego nawet stalinowska Rosja i maoistowskie Chiny były zbyt liberalne.

Co jeszcze czytają Ukraińcy?

.Jestem blogerem książkowym, więc byłoby dziwne, gdybym nie zapytał o polskie książki wydane na Ukrainie, które czytają moi obserwatorzy. Oto, co jeszcze wymienili:

Samotność w sieci, Janusz Leon Wiśniewski;
Baśń o wężowym sercu, Puste niebo, Radek Rak;
Sklepy cynamonowe i inne opowiadania, Bruno Schulz;
Opowieści z meekhańskiego pogranicza, Robert M. Wegner;
Holocaust F, Cezary Zbierzchowski;
Solaris, Stanisław Lem;
Houston, mamy problem, Katarzyna Grochola;
Lód, Jacek Dukaj;
Morfina, Król, Szczepan Twardoch;
Bezcenny, Zygmunt Miłoszewski;
Tartak, Daniel Odija;
220 linii, Małgorzata Gutowska-Adamczyk;
Głowa węża, Łukasz Orbitowski;
Pan Lodowego Ogrodu, Jarosław Grzędowicz.

„Polska Półka”

.Przez wiele lat polscy autorzy byli Ukraińcom mało znani. Sytuacja ta jest obecnie naprawiana między innymi dzięki projektowi „Polska Półka”, który ma na celu uzupełnienie ukraińskich bibliotek polskimi publikacjami. W 2023 roku biblioteki otrzymały 30 000 książek polskich autorów. Jest to 1500 kompletów tłumaczeń polskiej klasyki i literatury współczesnej różnych gatunków dla dorosłych i dzieci dla 1400 bibliotek.

Polska książka staje się coraz bardziej rozpoznawalna i wpływowa na Ukrainie. Obecnie Ukraińcy mogą znaleźć dzieła Polaków z różnych gatunków i o różnej tematyce: od przygód Wiedźmina po historie o krajach afrykańskich. Ta znajomość literatury sąsiedniego kraju zapewne będzie coraz głębsza i trwalsza.

Ołeksij Simonczuk

Materiał chroniony prawem autorskim. Dalsze rozpowszechnianie wyłącznie za zgodą wydawcy. 4 kwietnia 2024