Europejski Bank Centralny zaleca nieporzucanie gotówki

Ta informacja była mało komentowana w mediach, ale jest bardzo wymowna: Europejski Bank Centralny zaleca obywatelom, by zawsze mieli do dyspozycji gotówkę. W przypadku kryzysów, takich jak awaria prądu, wojna lub pandemia, może ona okazać się kluczowym gwarantem bezpieczeństwa publicznego.

Europejski Bank Centralny o pożyteczności gotówki

.Mało mediów przekazało tę informację, a jeśli już, to określając ją jako „paradoksalną” lub „kontrowersyjną”. W raporcie zatytułowanym „Keep calm and carry cash: lessons on the unique role of physical currency across four crises” i opublikowanym we wrześniu 2025 r. Europejski Bank Centralny (EBC) zaleca dalsze korzystanie z gotówki, chwaląc jej użyteczność w przypadku zagrożenia stabilności naszych krajów.

Autorzy raportu, Francesca Faella i Alejandro Zamora-Pérez, przeanalizowali cztery duże kryzysy, które dotknęły Stary Kontynent w ostatnich latach: pandemię COVID-19, atak Rosji na Ukrainę, masową awarię prądu w Hiszpanii w kwietniu 2025 r. i kryzys greckiego długu publicznego w 2015 roku. Każdy z tych przykładów potwierdza konieczność utrzymania gotówki jako metody płatności i gromadzenia rezerw finansowych.

Cztery przykłady

.„Wybuch pandemii na początku 2020 roku wywołał nadzwyczajny i trwały wzrost popytu na banknoty euro, ilustrując kluczową rolę gotówki w okresie przedłużającej się niepewności”, piszą autorzy tekstu, wyjaśniając, że „pandemia spowodowała wzrost zasobów gotówki o 140 miliardów euro w ciągu dwóch lat; na jej początku zaobserwowano wyraźny, gwałtowny wzrost pozyskiwania gotówki na natychmiastowe potrzeby płynności finansowej”.

„Nieuzasadniona inwazja Rosji na Ukrainę w lutym 2022 r. wywołała znaczny wzrost popytu na gotówkę, szczególnie w kilku sąsiednich krajach. Jest to typowa reakcja na wszechobecną niepewność, jaką wprowadzają konflikty zbrojne i napięcia geopolityczne, jeśli chodzi o stabilność instytucjonalną, potencjał państwa i odporność infrastruktury krytycznej”, możemy przeczytać na temat kryzysu wschodniego.

EBC analizuje także kryzys który nastąpił w Hiszpanii wiosną 2025 r.: „Kluczową rolę gotówki w przypadku awarii infrastruktury cyfrowej było widać podczas niedawnej awarii zasilania na Półwyspie Iberyjskim, która miała miejsce 28 kwietnia 2025 r. Z powodu awarii zasilania systemy płatności cyfrowych na całym półwyspie zawiodły”. „Ten epizod ilustruje podwójną funkcję gotówki – jako odpornej, offline’owej metody płatności, a także namacalnego środka przechowywania wartości – podczas awarii infrastruktury, co potwierdza analiza”, podkreśla raport.

Wreszcie jest przykład niestabilności politycznej i finansowej w Grecji: „Podczas kryzysu zadłużenia państwowego zwiększona niepewność na rynku, wzmagana wydarzeniami politycznymi i zmieniającymi się perspektywami programu dostosowań makroekonomicznych, doprowadziła do gwałtownego wzrostu popytu na banknoty w Grecji. Od końca 2014 do połowy 2015 r. dzienna emisja banknotów netto w Grecji znacznie przekraczała poziom oczekiwany w przypadku braku kryzysu, odzwierciedlając podwyższoną percepcję ryzyka w społeczeństwie”.

Wnioski raportu

.Zapobiegawcze gromadzenie materialnych rezerw finansowych, lokalne wzrosty popytu w pobliżu stref konfliktu lub w okresie przedłużających się zawirowań finansowych i napięć politycznych, niezbędna metoda płatności w przypadku awarii infrastruktury cyfrowej, ważny instrument bezpieczeństwa publicznego – Europejski Bank Centralny podkreśla kluczową rolę gotówki w naszym życiu codziennym.

„Ten kryzysowy popyt na gotówkę wynika z jej fundamentalnych cech: oferuje ona wyjątkową użyteczność psychologiczną i praktyczną, co wyjaśnia jej dobrze udokumentowaną globalną trwałość. Poza tymi czynnikami odporność gotówki sugeruje, że ma ona szersze, systemowe zalety, które trudno zmierzyć”, opisują autorzy, konkludując, że „ostatecznie dowody podkreślają niezmienną wagę zapewnienia przez banki centralne i sektor prywatny efektywnej i stabilnej podaży gotówki, obejmującej odpowiednie zapasy i odporne plany ciągłości działania”.

Ten raport jest szczególnie ważny zwłaszcza w czasach, gdy polityka coraz większej liczby państw polega na zwalczaniu gotówki z powodu „walki z szarą strefą” lub „walki z finansowaniem terroryzmu”. To są podstępne argumenty, bo wprowadzają niebezpieczne przekonanie, że pozwalając państwu na zwiększenie kontroli nad naszym życiem codziennym, zyskamy większe bezpieczeństwo.

Niektóre kraje praktycznie zabroniły korzystania z gotówki, jak Szwecja czy Norwegia. Wojna na Ukrainie zmieniła jednak perspektywy: w listopadzie 2024 r. szwedzkie ministerstwo obrony zaleciło gospodarstwom domowym regularne korzystanie z gotówki i utrzymywanie cotygodniowej rezerwy. W Norwegii weszła w życie obecnie ustawa nakładająca na sprzedawców obowiązek ponownego przyjmowania płatności gotówkowych pod groźbą grzywny.

Dobrze, że te kraje wróciły do rozumu i odwracają skutki ideowego progresywizmu. Jak się okazuje, prawdziwe bezpieczeństwo może być osiągnięte tylko dzięki solidnemu zakotwiczeniu gotówki jako metody płatniczej funkcjonującej obok innych metod. W przypadku głębokiego kryzysu lub niestabilności politycznej dostęp do gotówki może być jedyną deską ratunku dla obywateli, jak udowodniły to liczne przykłady w ostatnich latach i potwierdził to właśnie Europejski Bank Centralny.

Nathaniel Garstecka