„Aby przyjmować, trzeba mieć własny dom” [François-Xavier BELLAMY]
François-Xavier Bellamy mówi o migracji językiem, który we francuskiej kampanii prezydenckiej 2027 roku może okazać się jednym z najważniejszych. Nie jest to język wyłącznie techniczny, administracyjny ani policyjny. Nie jest to także język prostego odrzucenia. Bellamy próbuje połączyć trzy porządki, które we francuskiej debacie bardzo często są sobie przeciwstawiane: prawo państwa do kontroli granic, europejską skuteczność w odsyłaniu osób nieuprawnionych do pobytu oraz katolicką wrażliwość na los człowieka w drodze.
François-Xavier Bellamy nie mówi: chrześcijaństwo albo granice, lecz: chrześcijaństwo wymaga granic
Najmocniejsze zdanie w wywiadzie Bellamy’ego dla „La Croix” brzmi: „Aby móc przyjmować u siebie, trzeba najpierw mieć własny dom”. W tej formule zawiera się cała logika Bellamy’ego. Gościnność nie jest dla niego gestem abstrakcyjnym, oderwanym od instytucji, granic, państwa i decyzji politycznej. Przeciwnie, prawdziwa gościnność wymaga porządku. Nie można nikogo przyjąć „u siebie”, jeśli nie wiadomo, czym owo „u siebie” jest, gdzie przebiega jego próg, kto odpowiada za drzwi i kto podejmuje decyzję o przyjęciu.
To przesunięcie jest politycznie bardzo istotne. Bellamy nie mówi: chrześcijaństwo albo granice. Mówi raczej: chrześcijaństwo wymaga granic, ponieważ bez granic gościnność przestaje być aktem wolności, a staje się bezradnością. Dlatego odpowiadając na zarzut sprzeczności między walką z niekontrolowaną imigracją a wiarą katolicką, stwierdza, że nie widzi tu „żadnej sprzeczności”. Jego zdaniem świat „pogrążony jest w głębokim chaosie w kwestii migracji”, a pierwszymi ofiarami tego chaosu nie są państwa europejskie, lecz „wszyscy ludzie wykorzystywani przez siatki przemytników, będące najgroźniejszymi mafiami naszych czasów”. Stąd jego wniosek: „Wyjście z tej sytuacji jest humanitarnym priorytetem”.
To ważna zmiana akcentu. Bellamy nie uzasadnia zaostrzenia polityki migracyjnej wyłącznie interesem narodowym, lękiem kulturowym czy potrzebą bezpieczeństwa. Uzasadnia je także argumentem humanitarnym.
Tam, gdzie Europa nie potrafi rozróżnić między azylem, nielegalnym pobytem, powrotem dobrowolnym i wydaleniem, tam powstaje szara strefa przemocy, długu, zależności i śmierci
W ujęciu Bellamy’ego brak skutecznych reguł nie jest wyrazem miłosierdzia, lecz warunkiem działania mafii przemytniczych. Tam, gdzie Europa nie potrafi rozróżnić między azylem, nielegalnym pobytem, powrotem dobrowolnym i wydaleniem, tam powstaje szara strefa przemocy, długu, zależności i śmierci.
Najmocniej widać to w zdaniu: „Tym, co powinno odbierać nam sen, są wszyscy zmarli na Morzu Śródziemnym”. Bellamy przyjmuje więc punkt wyjścia często obecny w nauczaniu głowy Kościoła katolickiego: śmierć migrantów jest skandalem moralnym. Różni się jednak w diagnozie politycznej. Nie uważa, że odpowiedzią na ten skandal jest dalsze osłabianie granic. Przeciwnie, twierdzi, że „to powszechne bezprawie rodzi tę przemoc”, a wyjście z niej możliwe jest tylko przez „przywrócenie jasnych reguł”.
To jest sedno jego stanowiska. Nie chaos w imię współczucia, lecz porządek w imię ochrony człowieka. Nie otwartość bez instytucji, lecz gościnność zakorzeniona w decyzji politycznej.
Nie moralna kapitulacja państwa, lecz odbudowa jego zdolności do rozróżniania, kto ma prawo do azylu, kto go nie ma i kto powinien opuścić terytorium Unii Europejskiej
Wypowiedź Bellamy’ego ma także wyraźny wymiar europejski. Nie mówi on tylko o Francji. Mówi o Unii Europejskiej, która jego zdaniem „zbyt długo była wspólniczką skorumpowanych reżimów, które eksportują rozpacz, by nie musieć się reformować”. To zdanie jest szczególnie ostre. Bellamy sugeruje w nim, że bierna Europa nie tylko nie rozwiązuje problemu migracji, lecz utrwala układ, w którym państwa pochodzenia nie muszą podejmować reform, bo konsekwencje ich niewydolności eksportowane są na zewnątrz. Migracja staje się wówczas wentylem bezpieczeństwa dla złych rządów, a Europa, nie egzekwując powrotów, uczestniczy w tym mechanizmie.
W tej perspektywie jego „rozporządzenie powrotowe” nie jest tylko technicznym elementem polityki migracyjnej. Jest próbą zmiany logiki całego systemu. Bellamy broni rozwiązania przewidującego między innymi możliwość wydłużenia detencji do dwudziestu czterech miesięcy w niektórych przypadkach, ale podkreśla, że „celem nie jest przetrzymywanie człowieka w detencji jak najdłużej”. Celem ma być „uczynienie powrotów skutecznymi, poprzez wydalenie, jeśli okaże się to konieczne, oraz poprzez zwiększenie liczby dobrowolnych wyjazdów”.
To rozróżnienie będzie w kampanii 2027 r. bardzo ważne. Francuska prawica będzie próbowała pokazać, że nie wystarczy mówić o kontroli migracji. Trzeba jeszcze zbudować system, który rzeczywiście działa. Bellamy uderza właśnie w ten punkt: w rozdźwięk między decyzją administracyjną a jej wykonaniem. Jeśli ktoś otrzymał odmowę azylu, ale pozostaje na terytorium Unii, to państwo traci powagę. Jeśli prawo azylowe nie prowadzi do realnego rozróżnienia między uprawnionymi i nieuprawnionymi, to samo prawo azylowe zostaje osłabione. Stąd jego zdanie: „Jeśli chcemy bronić prawa do azylu, musi istnieć różnica między tymi, którzy są do niego uprawnieni, a tymi, którzy nie spełniają tych warunków.”
Bronić azylu, ograniczając nadużycia; bronić człowieka, zamykając drogę przemytnikom; bronić gościnności, odbudowując drzwi
François-Xavery Bellamy świadomie wpisuje tę argumentację w spór o katolicyzm. Pytanie, które zostaje mu postawione, jest pytaniem o zgodność polityki twardej wobec imigracji z wiarą katolicką. Odpowiada, przypominając, że papież Leon XIV mówił, iż migrantów nie należy traktować jako wrogów, których trzeba zwalczać. Bellamy deklaruje, że tę wizję podziela. Ale natychmiast dodaje: „Nie oznacza to jednak, że każda osoba może bez zezwolenia wejść do dowolnego kraju”.
Ta odpowiedź jest politycznie precyzyjna. Bellamy nie odrzuca papieskiego wezwania do godności. Odrzuca jego interpretację jako postulatu zniesienia granic. W jego ujęciu chrześcijańska cnota miłosierdzia „polega na otwarciu drzwi temu, kto do nich puka”, ale dodaje pytanie, które zmienia cały ciężar rozmowy: „jak jest to możliwe, jeśli nie ma drzwi?”. To zdanie jest retorycznie bardzo mocne, ponieważ pokazuje granicę jako warunek relacji, a nie jej zaprzeczenie. Drzwi mogą być otwarte albo zamknięte, ale muszą istnieć.
Bez drzwi nie ma ani przyjęcia, ani odmowy, ani odpowiedzialności. Jest tylko przepływ, któremu nikt nie nadaje sensu i za który nikt nie bierze odpowiedzialności
Wypowiedź Bellamy’ego ma znaczenie większe niż sama polityka migracyjna. Pokazuje ona, jak francuska prawica będzie próbowała wyjść z pułapki, w której przez lata znajdowali się Republikanie. Z jednej strony nie mogą oddać tematu migracji Zjednoczeniu Narodowemu Marine Le Pen i Jordana Bardelli. Z drugiej strony nie mogą mówić językiem, który upodobni ich całkowicie do RN, bo wtedy tracą własną tożsamość, zdolność koalicyjną i część elektoratu konserwatywno-republikańskiego.
Bellamy proponuje więc trzeci kod: nie radykalny krzyk, lecz twardą doktrynę porządku; nie antyimigracyjną emocję, lecz argument państwowy, europejski i chrześcijański; nie odrzucenie azylu, lecz obronę azylu przez odróżnienie go od nielegalnego pobytu. To dokładnie ten obszar, w którym Bruno Retailleau i część Republikanów próbują odbudować swoją wiarygodność przed wyborami prezydenckimi 2027 r.
W tle znajduje się również szerszy europejski spór o Schengen, granice i skutki odmiennych polityk migracyjnych poszczególnych państw. Decyzje jednego kraju, zwłaszcza w strefie swobodnego przepływu, przestają być wyłącznie decyzjami krajowymi. To właśnie dlatego migracja staje się tematem europejskim, ale także tematem francuskiej kampanii prezydenckiej.
Fikcją jest azyl bez skutecznego rozróżnienia. Fikcją jest odmowa pobytu bez powrotu. Fikcją jest gościnność bez domu. Fikcją jest Europa, która mówi o prawach człowieka, ale pozwala, by Morze Śródziemne pozostawało cmentarzem ludzi prowadzonych przez mafie przemytnicze
François-Xavier Bellamy mówi więc coś, co może być dla francuskiej prawicy bardzo użyteczne: prawica nie musi wybierać między kontrolą granic a językiem moralnym. Może twierdzić, że właśnie moralna odpowiedzialność wymaga końca fikcji.
Najważniejsze w tej wypowiedzi jest zatem nie samo zaostrzenie przepisów, lecz próba odzyskania przez prawicę języka zasad. Bellamy chce powiedzieć, że porządek nie jest przeciwieństwem człowieczeństwa. Jest jego warunkiem. Państwo, które nie potrafi egzekwować prawa, nie staje się bardziej miłosierne. Staje się mniej zdolne do pomocy tym, którzy naprawdę jej potrzebują. Europa, która nie odróżnia azylanta od osoby nieuprawnionej do pobytu, nie wzmacnia prawa azylu. Osłabia je. Chrześcijanin, który mówi o drzwiach, nie musi odrzucać przybysza. Przypomina tylko, że przyjęcie ma sens wtedy, gdy ktoś rzeczywiście przyjmuje, a nie wtedy, gdy wszyscy udają, że nikt nie odpowiada za próg.
Dlatego wypowiedź Bellamy’ego może stać się jednym z ważnych punktów odniesienia w kampanii 2027 r. Nie dlatego, że sam Bellamy jest dziś potencjalnym kandydatem prawicy do Pałacu Elizejskiego, lecz dlatego, że formułuje argument, którego francuska prawica będzie bardzo potrzebowała. Jeśli chce odzyskać wyborców zaniepokojonych migracją, nie oddając całej debaty Marine Le Pen i Jordanowi Bardelli, musi pokazać, że potrafi mówić o granicach jednocześnie skutecznie, odpowiedzialnie i moralnie. Bellamy właśnie to próbuje zrobić.
W jego słowach „Aby móc przyjmować u siebie, trzeba najpierw mieć własny dom” streszcza się więc coś więcej niż spór o migrację. To jest propozycja definicji państwa. Państwo nie jest tylko administracją. Jest domem politycznym. Ma granice, drzwi, gospodarzy, reguły i odpowiedzialność. Może przyjmować, ale musi wiedzieć, kogo przyjmuje. Może odmawiać, ale musi robić to zgodnie z prawem. Może chronić azyl, ale tylko wtedy, gdy nie pozwala, by azyl stał się pustym słowem. Właśnie ten spór — o dom, drzwi i odpowiedzialność — będzie jednym z najważniejszych sporów Francji przed wyborami prezydenckimi 2027 roku.
Arkadiusz Jordan
Paryż
