Czy Polonia mogłaby współfinansować inwestycje w polską armię?
Waldemar BINIECKI
Polonia amerykańska, kanadyjska, brytyjska i europejska dysponuje znacznym potencjałem inwestycyjnym, sięgającym dziesiątek miliardów dolarów rocznie. Jednak brak spójnych narzędzi, stabilnych kanałów komunikacji oraz przewidywalnych zachęt sprawia, że większość tego kapitału nigdy nie trafia do Polski – pisze Waldemar BINIECKI
.Wojna zmienia perspektywę narodów szybciej niż jakikolwiek traktat czy deklaracja polityczna. Gdy Federacja Rosyjska dokonała pełnoskalowej agresji na Ukrainę, w Polsce zakończył się okres strategicznych złudzeń. Bezpieczeństwo przestało być kategorią teoretyczną, a stało się konkretnym rachunkiem – sprzętu, żołnierzy, systemów obrony przeciwlotniczej, zdolności odstraszania. Państwo odpowiedziało zdecydowanie: zwiększeniem wydatków obronnych do poziomu jednego z najwyższych w strukturach NATO, przyspieszeniem modernizacji technicznej armii i budową liczniejszych sił zbrojnych.
Jednak każda decyzja strategiczna ma swój wymiar fiskalny. Modernizacja kosztuje – i to nie w perspektywie jednego budżetu, lecz całych dekad. W naturalny sposób rodzi się więc pytanie: czy istnieją dodatkowe zasoby, które mogłyby wesprzeć ten wysiłek?
Jeżeli przyjmiemy, że świat wchodzi w fazę redefinicji ładu międzynarodowego, a dominujący dotąd model bezpieczeństwa oparty na parasolu Stanów Zjednoczonych ewoluuje, Polska musi budować własną podmiotowość.
W tej logice Polonia nie jest sponsorem, lecz elementem narodowej architektury bezpieczeństwa. Kapitał Polonii – finansowy, społeczny, kompetencyjny i soft power – pozostaje jednym z najmniej wykorzystanych zasobów rozwojowych Polski po 1989 r. Polonia amerykańska, kanadyjska, brytyjska i europejska dysponuje znacznym potencjałem inwestycyjnym, sięgającym dziesiątek miliardów dolarów rocznie. Jednak brak spójnych narzędzi, stabilnych kanałów komunikacji oraz przewidywalnych zachęt sprawia, że większość tego kapitału nigdy nie trafia do Polski. W ostatnich trzech dekadach wiele państw Europy Środkowo-Wschodniej uznało swoje diaspory za strategiczny kapitał polityczny, gospodarczy i kulturowy. W przeciwieństwie do tradycyjnego podejścia – w którym emigracja była traktowana jako strata demograficzna – współczesne rządy zaczęły budować nowe modele współzarządzania państwem z udziałem swoich obywateli za granicą.
Potencjał Polonii
.To nie kwestia „czy Polonia zapłaci za armię”, lecz czy państwo polskie potrafi włączyć diasporę w strategiczny projekt budowy siły państwa. Jeśli mówimy o koncepcji Pax Polonica jako ambicji geopolitycznej – wspólnota narodowa, także ta poza granicami, staje się zasobem, nie dodatkiem.
Historia pokazuje, że diaspora potrafiła odegrać rolę strategiczną. W latach osiemdziesiątych wspierała struktury Solidarności, dostarczała środków finansowych, budowała międzynarodowe zaplecze dla polskich aspiracji wolnościowych. Był to moment, w którym wspólnota poza granicami państwa stała się realnym elementem siły narodu.
W pierwszym kwartale 2025 r. Polonia przesłała do Polski ok. 2,86 mld złotych. Dla porównania – w całym 2023 r. łączna kwota przekazów wyniosła ok. 6,43 mld dolarów, czyli niemal połowę rekordowego poziomu z 2008 r. (12,32 mld dolarów).
Polsko-Słowiańska Federalna Unia Kredytowa, z 22 oddziałami w USA, pod koniec czerwca 2025 r. posiadała 2,45 mld dolarów depozytów i 124 708 członków – średnio ponad 19 600 dolarów na osobę. Trudno przecenić potencjał finansowy ok. 10 mln amerykańskich Polaków.
Z ostatnich badań United States Census 2020 wynika, że 95 proc. amerykańskich Polaków urodziło się w Stanach Zjednoczonych, a 8 969 530 osób przyznało się do polskiego pochodzenia – nie z przymusu, tylko dobrowolnie. Badania od kilku dekad wyraźnie pokazują, że polska grupa etniczna jest lepiej wykształcona niż przeciętny Amerykanin. 43,5 proc. posiada co najmniej wykształcenie na poziomie college’u lub wyższe w zestawieniu ze średnią amerykańską wynoszącą 33,1 proc. Amerykanie polskiego pochodzenia są również bogatsi niż przeciętny Amerykanin (79 tys. dol. wobec średniej 63 tys., jeśli chodzi o dochód na rodzinę; aż 71 proc. deklaruje przynależność do Kościoła rzymskokatolickiego – studium Polish Americans Today: A Survey of Modern Polonia Leadership, Piast Institute, 2020).
Czy Polonia mogłaby współfinansować modernizację Wojska Polskiego?
.Odpowiedź nie jest jednoznaczna. Z jednej strony potencjał jest bezsporny. Polonia to przedsiębiorcy, inwestorzy, naukowcy, prawnicy, ludzie funkcjonujący w elitach gospodarczych i politycznych krajów osiedlenia. To środowisko zdolne do mobilizacji kapitału, ale także do kształtowania opinii publicznej i wpływania na decyzje polityczne w państwach sojuszniczych. W epoce złożonych łańcuchów dostaw, transferu technologii i współpracy przemysłów obronnych wpływ ten bywa równie cenny, jak bezpośrednie środki finansowe.
Z drugiej strony istnieje zasadnicza granica. Obrona narodowa jest konstytucyjnym obowiązkiem państwa. Armia nie może być finansowana w oparciu o spontaniczną hojność czy patriotyczny odruch diaspory. Gdyby Polska próbowała oprzeć swój system bezpieczeństwa na zewnętrznym wsparciu finansowym, mogłoby to zostać odczytane jako oznaka słabości fiskalnej lub braku długofalowej strategii budżetowej. Państwo poważne musi być zdolne do samodzielnego utrzymania swoich sił zbrojnych.
Nie oznacza to jednak, że rola Polonii powinna zostać ograniczona do symboliki.
Wyobrażalne są mechanizmy, które nie naruszają zasady odpowiedzialności państwa, a jednocześnie umożliwiają realne współuczestnictwo diaspory: obligacje kierowane do Polonii, wyspecjalizowane fundusze inwestycyjne o pełnej przejrzystości, wspólne projekty badawczo-rozwojowe w sektorze obronnym. Warunkiem ich powodzenia byłaby jednak instytucjonalna wiarygodność i realna podmiotowość partnerów po obu stronach Atlantyku.
Jak? Mechanizmy możliwe do zastosowania
Obligacje obronne dla diaspory
Państwo mogłoby emitować specjalne obligacje kierowane do Polonii, przeznaczone wyłącznie na cele modernizacji armii. Tego typu instrumenty funkcjonowały w historii wielu państw w momentach zagrożenia. Byłby to nie tylko akt inwestycyjny, ale i symboliczny – udział w budowie bezpieczeństwa ojczyzny.
Fundusz inwestycyjny Polonia-Bezpieczeństwo
Utworzenie transparentnego funduszu, współzarządzanego przez przedstawicieli rządu i Polonii, mogłoby zwiększyć zaufanie i kontrolę nad wydatkowaniem środków.
Lobbing i transfer technologii
W realiach sojuszniczych większe znaczenie niż sam kapitał finansowy może mieć wpływ polityczny. Silne środowiska polonijne w USA mogłyby wspierać korzystne dla Polski decyzje w Kongresie czy administracji amerykańskiej, szczególnie w kontekście współpracy przemysłów obronnych.
Kluczową kategorią pozostaje zaufanie
.Nieobecność Polonii amerykańskiej w polskiej debacie publicznej nie jest jej winą. Jest świadomym wyborem państwa, które wciąż nie zerwało z logiką PRL: kontrolować zamiast współpracować, marginalizować zamiast włączać. Konkluzja ta dotyczy wszystkich ugrupowań politycznych od prawa do lewa, włączając w to tzw. byłą opozycję demokratyczną, otrzymującą finanse na działalność od Polonii. Szkoda, że ci politycy o tym tak szybko zapomnieli.
Przez lata Polonia bywała traktowana w debacie publicznej jako środowisko sentymentalne, niekiedy egzotyczne, rzadko jako partner strategiczny – systemowo wykluczona z debaty o rozwoju państwa po rozmowach Okrągłego Stołu. Trudno oczekiwać, by diaspora angażowała się finansowo w projekty państwowe, jeśli nie ma gwarancji przejrzystości i wpływu na sposób wydatkowania środków. Współfinansowanie wymaga współodpowiedzialności – a ta rodzi się wyłącznie z partnerstwa.
.W świecie, w którym rola Stanów Zjednoczonych jako gwaranta globalnego ładu ulega stopniowej redefinicji, a polityka Federacji Rosyjskiej wymusza na państwach Europy Środkowej większą samodzielność strategiczną, Polska musi myśleć kategoriami pełnej mobilizacji zasobów narodowych. Naród polityczny nie kończy się na granicy państwowej. Obejmuje również tych, którzy zachowując tożsamość i więź kulturową, funkcjonują w innych systemach gospodarczych i politycznych.
Czy więc Polonia mogłaby współfinansować inwestycje w polską armię? Częściowo – zapewne tak. W pełni – nie i nie powinna. Obrona narodowa musi pozostać fundamentem suwerenności finansowanej przede wszystkim przez państwo. Jednak diaspora może stać się katalizatorem siły: poprzez kapitał, wpływ polityczny, transfer technologii i budowę międzynarodowych koalicji interesów.
