Bruno Le Maire wskazał Polskę jako filar nowej Europy

Czy Polska może stać się jednym z państw współdecydujących o przyszłości Europy? W wywiadzie dla „Le Figaro” były minister gospodarki Francji Bruno Le Maire proponuje utworzenie federacji sześciu państw narodowych. Wśród nich wymienia Polskę. To sygnał, że we francuskiej debacie przed wyborami prezydenckimi 2027 rośnie przekonanie, iż bez Warszawy nie da się już budować nowej architektury politycznej i bezpieczeństwa Europy.

Zwrot Paryża w stronę Warszawy

.Były minister gospodarki Francji zaproponował stworzenie w ramach Unii Europejskiej federacji sześciu państw narodowych. Wymienił Francję, Niemcy, Hiszpanię, Włochy, Polskę i Holandię. To zdanie powinno w Warszawie wybrzmieć mocniej niż wiele rutynowych deklaracji o europejskiej współpracy.

„Aby mieć realny wpływ na bieg wydarzeń na świecie, musimy zaproponować nową Europę sześciu państw: Francji, Niemiec, Hiszpanii, Włoch, Polski i Holandii. Państwa te pozostaną członkami Unii Europejskiej, lecz utworzą federację państw narodowych. W konstytucji przyjętej przez narody określą zasady wspólnego podejmowania decyzji. Federacja Sześciu nada nowy impuls polityce europejskiej, tak jak strefa euro nadała nową dynamikę naszej integracji gospodarczej” – mówi Bruno La Maire.

Francuski polityk, należący przez lata do najważniejszych postaci obozu Emmanuela Macrona, umieszcza Polskę w samym centrum projektu europejskiego, który miałby być odpowiedzią na słabość dzisiejszej Unii.

Nie chodzi tu o uprzejmość wobec Warszawy ani o dyplomatyczny gest. Chodzi o zmianę geopolitycznego myślenia we francuskich elitach. Przez lata francuska wizja Europy opierała się przede wszystkim na osi Paryż–Berlin. Polska była ważna, ale często traktowana jako państwo zewnętrzne wobec najściślejszego centrum decyzyjnego. Dziś sytuacja jest inna. Wojna Rosji przeciwko Ukrainie, wzrost znaczenia wschodniej flanki NATO, polskie wydatki obronne, położenie geograficzne i skala gospodarki sprawiają, że trudno już projektować przyszłość Europy bez Polski.

Francja szuka nowego języka europejskiej siły

Bruno Le Maire nie mówi o Europie jako projekcie administracyjnym. Nie mówi o kolejnej reformie procedur, jeszcze jednej agencji, jeszcze jednym kompromisie wypracowanym w brukselskich korytarzach. Mówi językiem siły. Europa ma być trzecim biegunem między Stanami Zjednoczonymi a Chinami. Ma dysponować przemysłem, walutą, technologią, rynkiem, armią, wspólną wolą polityczną i zdolnością podejmowania decyzji.

„Europa musi odzyskać swoją dumę i raz na zawsze zerwać ze swoim wrodzonym pesymizmem” – przekonuje Bruno Le Maire w „Le Figaro”.

To bardzo ważne przesunięcie. Francuskie centrum rozumie, że dotychczasowy język europejski przestał wystarczać. Opowieść o integracji jako pokoju, rynku i wartościach pozostaje ważna, ale nie odpowiada już na najważniejsze pytania epoki. Pytanie brzmi dziś inaczej: kto będzie miał fabryki półprzewodników, sztuczną inteligencję, drony, rakiety dalekiego zasięgu, energię, kapitał i zdolność do obrony własnych granic.

W tym sensie propozycja Le Maire’a jest jedną z pierwszych tak wyrazistych prób przepisania programu europejskiego centrum na język świata po 2022 roku. Świata, w którym Rosja prowadzi wojnę w Europie, Stany Zjednoczone coraz bardziej podporządkowują politykę własnym interesom, Chiny wykorzystują przemysł i technologię jako narzędzia wpływu, a Unia Europejska zbyt często reaguje z opóźnieniem.

Dlaczego właśnie Polska?

Najbardziej bowiem interesujące w tej propozycji jest miejsce Polski. Le Maire nie proponuje federacji państw założycielskich. Nie proponuje mniejszego kręgu Zachodu. Nie ogranicza się do Francji, Niemiec, Włoch, Hiszpanii i krajów Beneluksu. Wymienia Polskę jako jedno z sześciu państw, które miałyby tworzyć rdzeń nowej Europy.

To oznacza uznanie faktu, którego część zachodnioeuropejskich elit przez długi czas nie chciała przyjąć do wiadomości. Bez Polski nie da się dziś zbudować europejskiej polityki bezpieczeństwa. Bez Polski trudno myśleć o równowadze między Zachodem a Wschodem kontynentu. Bez Polski Unia pozostaje projektem zbyt zachodnim, zbyt wolnym, zbyt mało zakorzenionym w doświadczeniu realnego zagrożenia ze strony Rosji.

Polska wnosi do tej układanki coś, czego nie mają państwa położone dalej na zachód: pamięć imperiów, doświadczenie granicy, świadomość rosyjskiego zagrożenia i rosnący potencjał militarny. Francja wnosi broń jądrową, dyplomację globalną i tradycję myślenia strategicznego. Niemcy wnoszą przemysł i skalę gospodarczą. Włochy, Hiszpania i Holandia wzmacniają wymiar gospodarczy, morski, handlowy i południowy. Polska domyka ten projekt od wschodu.

To nie jest pierwsza zmiana tonu wobec Polski

Dla uważnych obserwatorów francuskiej polityki propozycja Bruno Le Maire’a nie jest całkowitym zaskoczeniem. Już wcześniej były minister gospodarki publicznie przyznał, że Francja przez lata błędnie postrzegała Polskę. Stwierdził wprost, że „Francja nie miała racji, gardząc Polską”, uznając, iż Paryż zbyt długo nie doceniał znaczenia naszego kraju dla bezpieczeństwa i przyszłości Europy.

.Ta wcześniejsza deklaracja nadaje nowy kontekst obecnemu wywiadowi dla „Le Figaro”. Umieszczenie Polski wśród sześciu państw mających stworzyć rdzeń nowej Europy nie jest więc przypadkowym gestem ani kurtuazyjnym ukłonem wobec Warszawy. Jest konsekwencją zmiany sposobu myślenia części francuskich elit, które po rosyjskiej agresji przeciw Ukrainie uznały, że bez Polski nie sposób budować trwałego projektu europejskiego ani nowej architektury bezpieczeństwa kontynentu.

Jeszcze kilka lat temu trudno byłoby wyobrazić sobie, aby jeden z najważniejszych polityków francuskiego centrum proponował projekt europejski, w którym Polska znalazłaby się w ścisłym gronie państw współdecydujących o przyszłości kontynentu. Sam ten fakt pokazuje skalę przemiany francuskiego myślenia strategicznego.

Spór o Europę będzie częścią kampanii 2027

To wszystko ma bezpośrednie znaczenie dla wyborów prezydenckich we Francji. I to nie tylko dlatego, że następuje w tydzień po głośnej i zauważonej nad Sekwaną – zarówno przez polityków i ekspertów, jak i francuskie media – wizytą Jordana Bardelli w Warszawie i rozmowach m.in. z prezydentem Karolem Nawrockim i liderem PiS Jarosławem Kaczyńskim.

Wszystko wskazuje więc na to, że kampania 2027 nie będzie tylko rywalizacją o podatki, imigrację, bezpieczeństwo i styl sprawowania władzy. Zapowiada się także sporem o to, czy Francja ma budować nową Europę od środka, czy raczej odzyskiwać suwerenność przez dystans wobec Brukseli.

Kandydaci w wyborach prezydenckich we Francji będą musieli odpowiedzieć na pytanie, czym ma być Europa po Macronie. Czy ma być pogłębionym projektem politycznym kilku państw zdolnych do działania. Czy luźniejszą wspólnotą narodów. Czy rynkiem. Czy cywilizacją. Czy narzędziem suwerenności, czy przeszkodą dla niej.

Jordan Bardella będzie próbował mówić o Europie z pozycji obrony interesu narodowego, kontroli granic i sprzeciwu wobec technokratycznej centralizacji. Marine Le Pen od lat budowała swoją polityczną siłę na krytyce brukselskiego modelu integracji, choć jej stanowisko wobec samej Unii ewoluowało. Édouard Philippe, Gabriel Attal czy Bruno Le Maire reprezentują natomiast różne wersje odpowiedzi postmacronowskiej: więcej skuteczności, więcej sprawczości, mniej złudzeń, ale nadal w ramach projektu europejskiego.

Polska jako test wiarygodności francuskich projektów

Dla Polski najważniejsze pytanie brzmi nie tylko, czy francuscy politycy wymieniają Warszawę w swoich projektach. Ważniejsze jest to, co z tego wynika. Czy Polska miałaby być pełnoprawnym współarchitektem nowej Europy, czy jedynie potrzebnym elementem układanki bezpieczeństwa. Czy francuska wizja europejskiej siły rzeczywiście uwzględni interesy Europy Środkowej, czy pozostanie projektem zaprojektowanym w Paryżu i Berlinie, do którego Polska zostanie dopisana z powodów strategicznych?

To będzie jeden z ważniejszych testów dla francuskiej debaty przed 2027 rokiem. Jeśli nowa Europa ma być odpowiedzią na powrót imperiów, nie może być jedynie odnowioną wersją starego zachodniego centrum. Musi uznać, że doświadczenie Polski, państw bałtyckich, Europy Środkowej i wschodniej flanki NATO nie jest dodatkiem do europejskiej polityki, lecz jednym z jej fundamentów.

Propozycja Bruno Le Maire’a pokazuje, że część francuskich elit zaczyna to rozumieć. Nie oznacza to jeszcze przełomu. Oznacza jednak, że w kampanii prezydenckiej 2027 roku Polska może pojawiać się nie tylko jako kraj sąsiedni wobec wojny na Ukrainie, ale jako jedno z państw, bez których nie da się już poważnie myśleć o przyszłości Europy.

Arkadiusz Jordan
Paryż