Kongres Żołnierzy Wyklętych [PODCAST]

W najnowszym podcaście historycznym Przystanku Historia na „Wszystko co Najważniejsze” Hubert Bojarski, rzecznik prasowy Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL, opowiada o II Kongresie Żołnierzy Wyklętych pod patronatem Prezydenta RP Karola Nawrockiego.

II Kongres Żołnierzy Wyklętych (7-8 marca 2026 r.)

W dniach 7–8 marca 2026 r. odbył się w Warszawie II Kongres Pamięci Żołnierzy Wyklętych współorganizowany przez Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL oraz Instytut Pamięci Narodowej. Wydarzenie odbyło się w dawnym mokotowskim areszcie śledczym – osławionym więzieniu, w którym w czasach stalinizmu przetrzymywani i mordowani byli członkowie powojennego podziemia niepodległościowego.

Pierwszy dzień II Kongresu Pamięci Żołnierzy Wyklętych rozpoczęło uroczyste wręczenie Medali Reipublicae Memoriae Meritum przez zastępcę prezesa IPN dr. hab. Karola Polejowskiego. Za działania na rzecz trwałego upamiętniania wydarzeń i postaci z historii Narodu Polskiego w latach 1917–1990 oraz wspieranie IPN w działalności edukacyjnej, naukowej i wydawniczej zostali uhonorowani:

• Złotym Medalem Reipublicae Memoriae Meritum:
  
  
  • Sławomir Wojdat,
    
    
  • dr Jarosław Schabieński, 
    
    
• Brązowym Medalem Reipublicae Memoriae Meritum:
  
  
  • Mateusz Luśnia, 
    
    
  • Aleksander Podgórny.
    

Zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski zwrócił się do zebranych, podkreślając, że pamięć o Niezłomnych wymaga tego, by stać na straży prawdy o ich wielkim dziele i poświęceniu: – Okazuje się, że w Polsce roku 2026 wciąż trzeba bić się o pamięć i prawdę o żołnierzach Wojska Polskiego, żołnierzach niepodległościowego podziemia. Żołnierze Niezłomni wciąż są dzisiaj – w Polsce roku ’26 – wyklinani tak, jak w czasach komunizmu. Jesteśmy więc tutaj, aby głośno powiedzieć, że na takie wyklinanie po prostu się nie zgadzamy. Nie możemy zaakceptować tego, że polskich bohaterów, wiernych Bogu i Ojczyźnie, tych, którzy nigdy nie złamali złożonej przysięgi, znowu nazywa się bandytami, porównując ich do zbrodniarzy. Nigdy się na to nie zgodzimy!

List Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Karola Nawrockiego odczytał jego doradca Jan Józef Kasprzyk. Prezydent RP odnióśł się do ceny, jaką za wolną i niepodległą Polskę zapłacił mjr Hieronim Dekutowski „Zapora” – bohater, w którego losach, niczym w soczewce, skupiają się doświadczenia tysięcy Niezłomnych: –  Zasłynął jako bardzo uzdolniony i skuteczny dowódca podziemia antykomunistycznego. Zapłatą za ofiarną służbę nie był jednak awans, wysokie odznaczenia i spokojne życie w stanie spoczynku w otoczeniu rodziny i wdzięcznych rodaków, lecz oszczercze piętno obcego agenta i bandyty, bestialskie tortury w śledztwie, zbrodniczo wymierzona kara śmierci, pochówek w nieznanym miejscu oraz druga śmierć z woli komunistów. Miał być całkowicie zapomniany.

.Do uczestników zwrócił się również wicepremier RP Władysław Kosiniak-Kamysz. W liście podkreślił, że pamięć o Niezłomnych to coś więcej niż patriotyczny obowiązek: – To sztafeta pokoleń, w której dar prawdy przekazujemy sobie z rąk do rąk, jak płomień, który nie ma prawa zgasnąć. Choć fizycznie nie ma mnie wśród Was, łączy nas ta sama duma i ta sama miłość do wolnej, suwerennej Polski – tej samej, o którą Oni walczyli w mroku nieprzeniknionych lasów i w ciszy więziennych katowni.

W ramach pierwszego dnia Konresu Adrianna Garnik, dyrektor Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL, Jan Józef Kasprzyk, doradca Prezydenta RP, prof. dr hab. Tadeusz Wolsza, zastępca przewodniczącego Kolegium IPN, Teresa Brykczyńska ze Społecznego Komitetu Obchodów Narodowego Dnia Pamięci „Żołnierzy Wyklętych” oraz ks. Jarosław Wąsowicz, kapelan Prezydenta RP, przybliżyli temat pamięci o Żołnierzach Wyklętych jako obowiązku Rzeczypospolitej Polskiej. Dyskusję poprowadził Tadeusz M. Płużański.  

Wśród prelegentów kolejnego panelu dyskusyjnego pt. „Historia żywa – rola grup rekonstrukcyjnych w edukacji o Wyklętych” znaleźli się: Tomasz Karasiński z Grupy Historycznej Zgrupowanie „Radosław”, Weronika Gawińska-Brulikis ze Stowarzyszenia Grupa Historyczna Niepodległość, Sławomir Wojdat z Towarzystwa Miłośników Polskiej Tradycji i Kultury oraz Tomasz Żurawski z Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL. Moderatorem spotkania był Adam Stefan Lewandowski, zastępca dyrektora Biura Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. 

Paneliści dyskutowali o tym, jak zrodziła się w nich pasja do przekazywania historii w ten sposób. Mówili też o wzruszeniach, które towarzyszą im podczas wcielania się w historyczne role. 

Drugi dzień Kongresu rozpoczął się od Mszy świętej oraz panelu poświęconego pamięci o Żołnierzach Wyklętych w PRL. W dyskusji udział wzięli: działaczka „Solidarności”, od kilku dekad zaangażowana w upamiętnianie Żołnierzy Wyklętych, Ewa Tomaszewska, historyk, jeden z pierwszych autorów książek o Żołnierzach Wyklętych, prof. Wiesław Jan Wysocki, zastępca dyrektora Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL, działacz niepodległościowy Jacek Pawłowicz oraz najmłodszy więzień polityczny w okresie stanu wojennego – Anna Kołakowska. Debatę prowadził dyrektor Oddziału IPN w Krakowie dr hab. Filip Musiał.

Włączając się w dyskusję, zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, dr hab. Karol Polejowski, podkreślił: – Po roku ’45 przez dziesiątki lat komuniści zbudowali potężną machinę propagandową, która miała niszczyć legendę i pamięć podziemia niepodległościowego. Już w latach czterdziestych w prasie pojawiają się napastliwe, szkalujące ich artykuły. Niezłomni już wtedy nazywani są mordercami, rabusiami i bandytami.

Kolejny panel dyskusyjny poświęcony był rodzinom Żołnierzy Wyklętych. Wśród panelistów znaleźli się syn Edmunda Bukowskiego ps. Zbyszek – Krzysztof Bukowski, syn Józefa Franczaka ps. Lalek – Marek Franczak i kapelan Muzeum, pracownik Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN – ks. Tomasz Trzaska. Opowiedzieli oni o przeżyciach rodzin żołnierzy podziemia antykomunistycznego. Dyskusję poprowadził Stanisław Płużański. 

– Bez żadnej przesady – porównując z innymi krajami europejskimi, ale też innymi państwami w świecie – można powiedzieć, że Instytut Pamięci Narodowej, jako jedyny podmiot w Polsce powołany do prowadzenia tego typu prac w takim wymiarze, jest w ścisłej światowej czołówce. Liczba identyfikacji, jaką osiągnęliśmy, przekracza 310 osób. W skali Europy, jeśli chodzi o ofiary totalitaryzmów, nie spotkałem kraju, który miałby chociaż połowę tej liczby. Powiem więcej – nie spotkałem kraju, który miałby jedną czwartą – powiedział ks. Tomasz Trzaska. 

.Warto dodać, że Edmund Zbigniew Bukowski był pierwszą ofiarą komunistycznego terroru, jaką udało się zidentyfikować dzięki pracom prowadzonym przez ekspertów z IPN w słynnej kwaterze „Ł ” na Powązkach Wojskowych.

Zwieńczeniem Kongresu Pamięci Żołnierzy Wyklętych był pokaz pierwszego anglojęzycznego filmu dokumentalnego o Żołnierzach Wyklętych – „The Covenant of Blood: The Last Soldiers of World War II”.

POSŁUCHAJ WRAZ Z NAMI:

Redaktor prowadzący: Paweł Lekki
Wydawca: Małgorzata Frydrych
Produkcja: Wydział Realizacji Projektów Medialnych – Biuro Rzecznika Prasowego IPN
Więcej podcastów historycznych na portalu przystanekhistoria.pl