Czy Francja może jeszcze zatrzymać rozpad państwa?

Jeszcze kilkanaście lat temu ogromna część francuskich elit politycznych była przekonana, że Republika Francuska pozostaje jednym z najbardziej stabilnych państw Europy. Francja miała silne instytucje, potężną administrację, centralistyczny model państwa oraz republikańską kulturę polityczną budowaną przez całe pokolenia.

.Dziś jednak coraz więcej Francuzów zaczyna zadawać pytanie, które jeszcze niedawno wydawało się niemal niemożliwe: czy państwo republikańskie nadal kontroluje własny kraj.

To właśnie dlatego wybory prezydenckie we Francji w 2027 r. coraz bardziej przypominają nie zwykłe starcie polityczne, lecz debatę o przyszłości samej Republiki. Francuzi coraz częściej nie pytają już wyłącznie o podatki, gospodarkę czy Unię Europejską. Coraz bardziej pytają o bezpieczeństwo, autorytet państwa, granice i zdolność Republiki do utrzymywania wspólnego porządku narodowego.

Współczesna Francja żyje bowiem w atmosferze głębokiego lęku przed słabym państwem.

Kryzys autorytetu Republiki

Przez dekady Republika Francuska była symbolem silnego państwa centralnego. Francuskie państwo nie było wyłącznie administracją. Było wielką strukturą organizującą społeczeństwo, edukację, kulturę i wspólną tożsamość narodową.

Dziś jednak coraz większa część społeczeństwa uważa, że Republika utraciła dawny autorytet. To właśnie dlatego tak ogromne znaczenie zyskały tematy bezpieczeństwa, przemocy miejskiej, kryzysu asymilacji i utraty kontroli nad częścią przestrzeni publicznej.

Francuzi coraz częściej mają poczucie, że państwo republikańskie nie potrafi już skutecznie egzekwować własnych zasad. To bardzo ważna zmiana psychologiczna. Kryzys państwa zaczyna być postrzegany nie jako chwilowy problem polityczny, lecz jako zagrożenie dla samej ciągłości Republiki.

Przemoc i psychologia rozpadu państwa

Jedną z najmocniejszych diagnoz współczesnej Francji przedstawił Pierre Brochand, były szef francuskiego wywiadu DGSE. We „Wszystko co Najwazniejsze” pisał o „rewolcie wypowiedzianej państwu francuskiemu”, o pół wieku błędów polityki migracyjnej oraz o stopniowej utracie kontroli nad częścią społeczeństwa.

Diagnoza Brochanda była dla wielu Francuzów szokiem właśnie dlatego, że pochodziła od człowieka należącego do samego centrum państwa republikańskiego.

Brochand ostrzegał, że problemem nie jest już wyłącznie migracja czy przestępczość. Znacznie groźniejsza staje się utrata wspólnej lojalności wobec Republiki i rosnące poczucie bezkarności. To właśnie tutaj znajduje się dziś jeden z największych lęków współczesnej Francji.

Francja przeżywa dziś regularne fale zamieszek, ataków na policję, przemocy miejskiej i konfliktów społecznych. Oczywiście Republika nadal pozostaje silnym państwem europejskim. Problem polega jednak na tym, że coraz większa część społeczeństwa przestaje wierzyć w pełną zdolność państwa do utrzymywania porządku.

To bardzo ważny moment psychologiczny. Państwo traci autorytet nie tylko wtedy, gdy rzeczywiście słabnie instytucjonalnie. Równie ważne jest to, kiedy obywatele zaczynają uważać je za słabe. Właśnie dlatego współczesna Francja coraz bardziej przypomina społeczeństwo żyjące w stanie napięcia i nieufności wobec własnych instytucji republikańskich.

Kryzys asymilacji i rozpad wspólnej przestrzeni narodowej

Ogromną rolę odgrywa również kryzys asymilacji. Francuski model republikański przez dziesięciolecia wierzył, że państwo potrafi integrować ludzi różnych kultur wokół wspólnej definicji obywatelstwa i wspólnej kultury politycznej.

Michèle Tribalat ostrzegała jednak na WszystkocoNajwazniejsze.pl, że Francja popełniła błąd, uznając asymilację za proces automatyczny. Coraz większa część społeczeństwa uważa dziś, że Republika utraciła zdolność tworzenia wspólnego świata obywatelskiego.

To właśnie dlatego pytania o islam, migrację i bezpieczeństwo coraz częściej stają się pytaniami o przetrwanie samego modelu republikańskiego.

Emmanuel Macron próbował odbudować nowoczesne centrum Republiki i przywrócić Francji poczucie politycznej stabilności. Problem polega jednak na tym, że epoka Macrona bardzo mocno ujawniła skalę społecznego gniewu wobec elit republikańskich. Ruch żółtych kamizelek pokazał, jak ogromna część społeczeństwa czuje się opuszczona przez państwo centralne.

W rezultacie Francja coraz bardziej dzieli się na dwa światy: Republikę elit wielkich metropolii i Francję prowincjonalną, która coraz mniej ufa państwu centralnemu.

Jordan Bardella i obietnica odzyskania państwa

To właśnie w tej atmosferze rośnie popularność Jordana Bardelli. Bardella bardzo skutecznie przedstawia siebie jako polityka odbudowy państwa, granic i autorytetu Republiki.

To niezwykle ważna zmiana polityczna. Dawniej narodowa prawica była przedstawiana jako zagrożenie dla Republiki. Dziś coraz większa część społeczeństwa postrzega ją jako możliwe narzędzie ratowania państwa przed dalszym rozpadem. To pokazuje skalę historycznego przesunięcia współczesnej Francji.

Bruno Retailleau i powrót państwa autorytetu

Podobny proces widać również po stronie tradycyjnej prawicy republikańskiej. Bruno Retailleau coraz mocniej buduje swój przekaz wokół odbudowy autorytetu państwa, bezpieczeństwa i porządku republikańskiego.

To bardzo ważny sygnał polityczny. Oznacza bowiem, że nawet dawne centrum prawicy republikańskiej zaczyna uważać kryzys państwa za centralny problem przyszłości Francji. Taką właśnie atmosferę współczesnej Francji niezwykle trafnie opisywał Michel Houellebecq. W rozmowie z Geoffroyem Lejeune’em publikowanej na WszystkocoNajwazniejsze.pl mówił o społeczeństwie zmęczonym, samotnym i coraz bardziej pozbawionym wspólnej narracji historycznej.

Francja w jego diagnozie przypomina kraj melancholii schyłku cywilizacyjnego. To właśnie w takim klimacie państwo republikańskie traci zdolność mobilizowania społeczeństwa wokół wspólnego celu historycznego.

Czy Republika może jeszcze odzyskać kontrolę?

Najważniejsze pytanie współczesnej Francji nie brzmi dziś wyłącznie, kto wygra wybory prezydenckie w 2027 r. Coraz ważniejsze staje się pytanie, czy Republika nadal potrafi odzyskać autorytet i wspólną lojalność obywateli.

Francja nadal pozostaje jednym z najpotężniejszych państw Europy. Dysponuje silnymi instytucjami, ogromną administracją i wielką tradycją państwową. Jednocześnie jednak coraz większa część społeczeństwa przestaje wierzyć, że sam historyczny autorytet Republiki wystarczy do utrzymania wspólnego porządku narodowego.

To właśnie dlatego wybory 2027 mogą okazać się momentem przełomowym. Francuzi coraz wyraźniej rozumieją bowiem, że stawką tych wyborów nie będzie wyłącznie zmiana prezydenta. Stawką może stać się przyszłość samego państwa republikańskiego.

Arkadiusz Jordan
Paryż