Eryk MISTEWICZ: Czerwone strefy niedojrzałych egoistów

TSF Jazz Radio

Czerwone strefy niedojrzałych egoistów

Eryk MISTEWICZ

Prezes Instytutu Nowych Mediów. Autor strategii marketingowych. Doradza pracując z firmami, instytucjami, osobami publicznymi w Polsce i we Francji, wspiera i uruchamia nowe projekty, pisze książki. Laureat Polskiego Pulitzera. www.erykmistewicz.pl

Ryc.: Fabien Clairefond

zobacz inne teksty autora

Stoimy przed egzaminem, być może najważniejszym egzaminem w naszym życiu. Niezależnie czy jesteśmy lekarzami, politykami, przedsiębiorcami, czy też jedynie uczestnikami sieci społecznościowych – pisze Eryk MISTEWICZ

W czasie wojny było trudno. Trzeba było się ukrywać. Rok, drugi, trzeci, czwarty… Pod podłogą, na strychu, w piwnicy, w szafie. Na granicy szaleństwa, gdy tylko ktoś obcy zbliżał się do domu gdy szczekały psy, gdy było słychać poruszenie. Trzeba było walczyć, konspirować, a jednocześnie się ukrywać, pomagać innym. Bywali tacy, którzy nie wytrzymywali, wychodzili, trafiali na łapankę, niech się wreszcie dzieje co chce, już dłużej w ukryciu bez powietrza, bez słońca nie wytrzymam… Ale większość się trzymała.

Odpowiedzialność za wspólnotę oznaczała pomoc potrzebującym, solidarność. Było to tak oczywiste, że nie wymagało ani tłumaczenia, ani przekonywania, że tak trzeba. Po prostu – tak trzeba. W czasach wojennych i w czasach powojennej odbudowy, ale przecież także tak niedawno.

W świecie dorosłych, dojrzałych ludzi nie trzeba było nikomu przypominać, że pomaga się w przejściu przez ulicę starszej osobie, ustępuje się ciężarnym miejsca w środkach komunikacji miejskiej, nie trąbi się na zniedołężniałą osobę, aby szybciej zmykała z przejścia dla pieszych, bo my jedziemy, bo my się spieszymy, bo my mamy zielone, bo my i nasze sprawy są najważniejsze.

Zasady przenoszone były niejako automatycznie pomiędzy generacjami. Dziadkowie uczyli młodszych, napominali, a ich słowa brzmiały jak dzwon. Nikt nie śmiałby ich zakwestionować. To, co udało się komunistom, a później twórcom zasad społecznych po 1989 r., to rozbicie więzi międzypokoleniowych. Dziadek i babcia, także za sprawą ich osadzenia często w konserwatywnych wartościach, z różańcem i koniecznie białą wykrochmaloną koszulą w niedzielę, ze swoją życiową mądrością, zostali wyśmiani, wrzuceni do worka zwanego nienowoczesnością, słowem: zepchnięci na pobocze, zakwestionowani, odarci z autorytetu, a często przynależnego siwym głowom szacunku.

Ale też uderzono we wszelkie inne autorytety. Zakwestionowano nauczyciela, który nie jest już nauczycielem, mistrzem, zakwestionowano Kościół, na który, co oczywiste, nie ma miejsca w nowoczesnym świecie, zakwestionowano wiedzę, naukę, tworząc inne wzorce „nowoczesnego kapitalizmu”, w którym na wiedzę, szczególnie tę, która nie służy celom ideologicznym, a co gorsza, byłaby z nimi niezgodna, nie ma miejsca.

Media publiczne i komercyjne (głównie myślę tu o telewizjach informacyjnych) zamiast budować (odbudowywać) wspólnotę zamieniły się w dostawcę kokainy w dużych ilościach – środków pobudzających, zamieniających spokojnych ludzi we wściekłe bestie, które nie są w stanie siebie rozpoznać, nie mówiąc już nawet o rozmowie. Media społecznościowe wymusiły szybkie reakcje i bieganie za rzucanymi to tu, to tam informacyjnymi kostkami. 

Fragmentacja społeczna stała się naszą rzeczywistością. Wspólnoty tworzone w małych miejscowościach, wokół parafii, wokół Ochotniczych Straży Pożarnych, wokół Kół Gospodyń Wiejskich, wokół Wójta, Pana i Plebana, wokół bibliotek i ośrodków kultury, zaczęły wymierać. Jeszcze gdzieś pracują jacyś Judymowie, jeszcze walczą, jeszcze ściągają na prelekcje i spotkania w domu kultury Mariusza Szczygła, Rafała Ziemkiewicza, Olgę Tokarczuk, Agatona Kozińskiego, Krzysztofa Zanussiego, Jacka Dukaja, ale to raczej agonia świata poza wielkimi aglomeracjami. Dwieście, trzysta osób to sukces, czterysta – sukces ogromny, nabita sala, gratulacje.

Wielkie aglomeracje opanowywać zaczęły osoby niedojrzałe. Niedojrzałe psychicznie, emocjonalnie, bez korzeni, bez przeszłości, bez zobowiązań. Kwestionujący wspólnotę i odpowiedzialność za innych. Młodzi egoiści wychowani na „Modzie na sukces” i kolorowych tygodnikach z lat 90., w których wskaźnikami powodzenia są wyrwanie się z Polski choćby na zmywak, ucieczka od odpowiedzialności za siebie czy innych, liczba partnerów, zgromadzonych kart stałego klienta dobrych miejsc, zwiedzonych krajów. Nie są gotowi do dłuższych związków, do poważniejszych relacji, głównie dlatego, że nie wpojono im odpowiedzialności za działanie, nie mówiąc już o odpowiedzialności za bliskich. Nauczeni, że w dniu święta narodowego wiesza się niebieską flagę z gwiazdami, jak w Gdańsku, tę drugą, biało-czerwoną, spychając na wstydliwe pozycje.

Piszę te słowa w rocznicę powołania Jana Pawła II na Stolicę Piotrową. „Nie ma wolności bez solidarności! Dzisiaj wypada powiedzieć: nie ma solidarności bez miłości. Więcej, nie ma przyszłości człowieka i narodu” (Sopot, 1999 r.). „Musicie od siebie wymagać, nawet gdyby inni od was nie wymagali” (Jasna Góra, 1983 r.). Jak daleko odeszliśmy od nauczania Jana Pawła II?

Pod każdym wpisem o pandemii na portalach społecznościowych wylewa się hejt w skali, jakiej dotychczas nie widziałem. Nawet w najbardziej emocjonujących fazach kampanii, czy to parlamentarnej, czy prezydenckiej, tzw. dziwne konta były o wiele mniej aktywne. Dziś konta mające „zero obserwowanych” i „zero obserwujących” zalewają komunikację falami bluzgów i „wolnościowych” przekazów.

Powtarzają się elementy: konto ma od zera do kilkudziesięciu obserwujących, obserwujący to inne konta o podobnych właściwościach, nakręcające wzajemnie swoje wpisy, czasami podbijające wpisy promujące Konfederację, handlarzy skórami norek, przeciwników LGBT, posługujące się wulgaryzmami, ba, lubujące się w wulgaryzmach. Nadzieją Polski jest według tych kont tylko Rosja, powinniśmy zerwać relacje z NATO, Unia Europejska jest niesterowna i skorumpowana, Francja i Hiszpania są na granicy wojny domowej, powinniśmy kierować się w stronę braci Słowian, którym pandemia (problem wymyślony przez Sorosa i bogatych, przekręcany jako “plandemia”) nie jest groźna, w Rosji bowiem nie ma pandemii. A jeśli jest, to będzie niedługo szczepionka przeciwko tej „mutacji grypy”, zaordynowana przez Władimira Putina. I tak na okrągło.

Do miana największych zbrodniarzy tego czasu w sieci internetowej awansowali Mateusz Morawiecki, kolejni ministrowie zdrowia oraz wszyscy, którzy promują maseczki – podstawowy, niekwestionowany już przez nikogo ze środowiska naukowego i medycznego środek ochronny. Kontestowane są wszystkie decyzje podejmowane przez premiera i ministra zdrowia w oparciu o rekomendacje epidemiologów (zresztą wypracowane w miarę spokojnym czasie od czerwca do sierpnia, gdy przygotowywano Polskę na wiele wariantów rozwoju sytuacji). 

Kontestowane są decyzje, dzięki którym istnieje szansa, że bezpieczniej i spokojniej będziemy mogli przejść przez kolejne miesiące pandemii. I z jak najmniejszymi stratami – i zdrowotnymi, i gospodarczymi.

Tak jakby środowiska łączące się w egzotyczną koalicję – Konfederacji, zwolenników uległości w relacjach z Rosją, egoistycznych snobów z warszawskiego placu Zbawiciela, wewnętrznej konkurencji wewnątrz rządu, hodowców norek i obrońców zatrzymanego mecenasa obsługującego polityków – postanowiły nagle razem przetestować system obrony wspólnoty. 

W sytuacji wymagającej absolutnej współpracy wszystkich ze wszystkimi poraża brak klasy sejmowych i senackich siepaczy. Wspólnota to słowo nieobecne w ich słowniku. Dla nich ważniejsze jest, aby teraz właśnie dokopać przeciwnikom i postawić na swoim, a przynajmniej zaspokoić oczekiwania zwolenników – że się walczy, że się atakuje.

Zabito lub unieszkodliwiono „starszyznę”, nauczycieli-mistrzów, lekarzy ciał i dusz, księży-dobrodziei, autorytety, ludzie do których wszyscy czujemy naturalny, podświadomy wręcz zaufanie i szacunek, mądrych profesorów prowadzących podziemne komplety, a może po prostu ta grupa wymarła – a wydaje się, że tylko ona opanowałaby energię i powstrzymała werwę młodych hunwejbinów.

W sytuacji wymagającej spokoju i niewzmagania paniki szukam głosu rozsądku w mediach. Sensowni epidemiolodzy „nie przebijają się”, ustępując miejsca ludziom w fartuchach medycznych, dobrze czującym się w roli celebrytów dających sobie radę z każdym pytaniem, niepotrafiących powiedzieć „nie wiem”. Kwestionują maseczki, kwestionują dezynfekcję, kwestionują dystansowanie społeczne, aby tylko kolejna telewizja poprosiła ich o ostry komentarz. 

W sytuacji, która wymaga współpracy i pomocy, nie widzę prób ratowania wspólnoty, nie notuję zbyt wielu głosów spokoju i namysłu, nawoływań do zakopania (lub choćby zawieszenia) toporów na chwilę. Nie widzę też po tej stronie zaangażowania mediów publicznych, nie odnotowuję emisji reklam społecznych, jak te pokazywane przed głównymi wiadomościami telewizji francuskiej, uzmysławiające, że od tego, jak zachowujemy się w biurze, w autobusie, na ulicy, będzie zależało, czy przetrwają nasi najbliżsi. Także to, czy przeżyją nasi najbliżsi. Żona, babcia, dziadek, dalsza rodzina, sąsiad, pani w sklepie.

Tak, od naszego zachowania zależy, czy przetrwamy wojnę. Od naszej dojrzałości, od naszej odpowiedzialności. Od naszego szacunku do siebie i innych.

Od tego, czy będziemy narzekać, że jest nam niewygodnie, czy też zastanowimy się, jak lepiej, spokojniej przejść przez kilkanaście najbliższych miesięcy pandemii. Przejść razem, wspólnie.

Sondaż Harris-Interactive/LCI przeprowadzony we Francji po wprowadzeniu przez prezydenta godziny policyjnej od 21.00 do 6.00 podaje, że 73 proc. Francuzów to popiera, 94 proc. deklaruje, że będzie tych nowych regulacji przestrzegać. W tym samym badaniu o wprowadzonym zakazie spotykania się (także w domach prywatnych) powyżej sześciu osób: 86 proc. zadowolonych z decyzji i będzie zakazu przestrzegać.

Aż 52 proc. Francuzów uważa, że silne, bardzo silne, o wiele silniejsze niż w Polsce, obostrzenia są nadal zbyt słabe; są niewystarczające do zabezpieczenia Francji przed drugą falą pandemii; większość Francuzów oczekuje dziś od prezydenta Francji, od rządu, od wszystkich władz silniejszych, mocniejszych restrykcji i ograniczeń. 

Kto dziś nie nosi maseczki, jutro będzie odpowiedzialny za upadek gospodarki. Sześć tygodni obostrzeń związanych z godziną policyjną będzie kosztowało gospodarkę francuską miliard euro – podał minister ekonomii Bruno Le Maire. Oczywiste jest bowiem, że płacić należy za naszą niefrasobliwość, radosne podejście do życia, nierespektowanie podstawowych zasad wynikających z wcześniej wprowadzonych ograniczeń. To, jakie są wskaźniki, dziś zależy przecież od tego, jak zachowywaliśmy się dwa tygodnie temu.

.Wspólnota to dbanie o najsłabszych, o chorych, o seniorów. To zrezygnowanie z części swoich zwyczajów, z jedzenia gofra na ulicy i jabłka w autobusie, zrezygnowanie z wyjścia do kina i na siłownię, spotkań z przyjaciółmi – dla dobra innych.

Wspólnota to rezygnacja z egoizmu. 

Popełniliśmy błędy. Pandemia tylko wydobyła je na powierzchnię.

Eryk Mistewicz

Pierwszy raz na Wszystko Co Najważniejsze?

Aby nie ominąć istotnych tekstów, raz w tygodniu w niedzielę rano wysyłamy newsletter. Zapraszamy do zapisania się:

Magazyn idei "Wszystko Co Najważniejsze" oczekuje na Państwa w EMPIKach w całym kraju, w Księgarni Polskiej w Paryżu na Saint-Germain, naprawdę dobrych księgarniach w Polsce i ośrodkach polonijnych, a także w miejscach najważniejszych debat, dyskusji, kongresów i miejscach wykuwania idei.

Aktualne oraz wcześniejsze wydania dostępne są także wysyłkowo.

zamawiam