Marek MUTOR: Pamięć i sumienie. Jak osądzić komunizm?

TSF Jazz Radio

Pamięć i sumienie. Jak osądzić komunizm?

Marek MUTOR

Dyrektor Ośrodka „Pamięć i Przyszłość” we Wrocławiu. Polonista i historyk, absolwent Uniwersytetu Wrocławskiego. Szef Narodowego Centrum Kultury w latach 2006–2007 oraz w 2016 r. Twórca państwowych programów m.in. „Patriotyzm Jutra”, „Świadkowie Historii”. Organizator wystaw, m.in. „Pociąg do historii” czy „Solidarny Wrocław”. Twórca Centrum Historii Zajezdnia.

zobacz inne teksty autora

Postanowiliśmy zorganizować w najbliższych latach symboliczny obywatelski trybunał, który zająłby się sądzeniem zbrodni przeszłości, jeśli próby tworzenia międzynarodowego trybunału na poziomie rządów państw spełzłyby na niczym – pisze Marek MUTOR

Kultura pamięci wymaga otwartości na różne punkty widzenia oraz uwzględniania wrażliwości różnych narodów. Podzielone wojnami i wewnętrznymi konfliktami społeczeństwa powinny zachowywać prawo do szacunku dla swojej interpretacji historii. Jednak europejska, polifoniczna kultura pamięci będzie istnieć o tyle, o ile uda nam się jasno nazwać i osądzić oczywiste zło, które w historii pojawiało się w postaci różnych systemów totalitarnych.

Człowiek nie będzie nigdy prawdziwie wolny, jeśli nie ukształtuje w sobie sumienia zdolnego osądzać jakość moralną konkretnych czynów. Podobnie, w życiu narodów i społeczności międzynarodowej możemy mówić o potrzebie sumienia jako warunku wolności.

Pod koniec lat 40. XX w. społeczność międzynarodowa osądziła w tzw. procesach norymberskich zbrodniarzy narodowego socjalizmu. Działalność ówczesnego Trybunału ukazała światu nie tylko konkretne przypadki zbrodni, ale też stanowiła osąd nad całym systemem nazistowskim opartym na rasistowskiej ideologii. Odtąd nazizm nigdzie na świecie nie jest akceptowany, ani w wymiarze prawnym, ani w opinii publicznej, a próby odwoływania się do poglądów nazistowskich są publicznie piętnowane i niejednokrotnie ścigane. Trybunał w Norymberdze wydał zatem słuszny osąd, który kształtuje do dziś sumienia ludzi na całym świecie.

System komunistyczny nie doczekał się podobnego osądu, jak nazizm, co więcej – bywa publicznie akceptowany.

Niektóre państwa otwarcie uznają się za komunistyczne (np. Chiny, Kuba, Korea Północna) i stosują represyjne metody wobec swoich obywateli. W wielu krajach Zachodu komunizm bywa uznawany za piękną ideę, która tylko przypadkiem wyrodziła się tu i ówdzie w dyktatury (których zbrodnie bywają pomniejszane). Tymczasem komunizm, panujący dłużej i na większym obszarze globu niż nazizm, zebrał największe w historii krwawe żniwo ok. stu milionów ofiar, doprowadzając do ludobójstw i innych zbrodni przeciwko ludzkości.

W ostatnich dniach października zmarł znany rosyjski dysydent Władimir Bukowski. U kresu życia wraz z prof. Renato Cristinem z Włoch pracował nad ideą „Norymbergi dla komunizmu”. Dziś ich apel do społeczności międzynarodowej został zaprezentowany opinii publicznej. Pod apelem Bukowski–Cristin podpisało się wielu luminarzy europejskiego życia publicznego (np. były szef PE A. Tajani, były premier Estonii M. Laar, wielu naukowców i myślicieli).

Szczególną inicjatywę podjęły instytucje zrzeszone w Platformie Europejskiej Pamięci i Sumienia (m.in. Muzeum Powstania Warszawskiego, IPN, Centrum Historii Zajezdnia). Społeczność tej międzynarodowej organizacji postanowiła zorganizować w najbliższych latach symboliczny obywatelski trybunał, który zająłby się sądzeniem zbrodni przeszłości, jeśli próby tworzenia międzynarodowego trybunału na poziomie rządów państw spełzłyby na niczym. Tego rodzaju próba może choć w symboliczny sposób wpływać na kształtowanie sumień Europejczyków i oddanie sprawiedliwości ofiarom.

Marek Mutor
Tekst opublikowany w nr 12/2019 miesięcznika “Nowe Życie” [LINK]

Pierwszy raz na Wszystko Co Najważniejsze?

Aby nie ominąć istotnych tekstów, raz w tygodniu w niedzielę rano wysyłamy newsletter. Zapraszamy do zapisania się:

Magazyn idei "Wszystko Co Najważniejsze" oczekuje na Państwa w EMPIKach w całym kraju, w Księgarni Polskiej w Paryżu na Saint-Germain, naprawdę dobrych księgarniach w Polsce i ośrodkach polonijnych, a także w miejscach najważniejszych debat, dyskusji, kongresów i miejscach wykuwania idei.

Aktualne oraz wcześniejsze wydania dostępne są także wysyłkowo.

zamawiam