Czy Zachód utraci dominację nad światem?

Przez ponad pięć stuleci Zachód był głównym centrum światowej polityki, gospodarki, technologii i kultury. Europejskie imperia kształtowały mapę globu, a później Stany Zjednoczone stały się najpotężniejszym państwem w historii. Wydawało się, że przewaga Zachodu jest trwałą cechą światowego porządku. Tymczasem XXI wiek przynosi pytanie, które jeszcze niedawno wydawało się niewyobrażalne: czy dominacja Zachodu dobiega końca?

.Rosną Chiny Xî Jinpinga. Dynamicznie rozwijają się Indie Narendry Modiego. Coraz większą rolę odgrywają państwa Zatoki Perskiej. Afryka staje się najważniejszym laboratorium zmian demograficznych. Świat, który przez stulecia był organizowany wokół Europy i Ameryki Północnej, coraz częściej przypomina system wielu konkurujących ze sobą centrów siły.

Dominacja Zachodu była historycznym wyjątkiem

W debatach geopolitycznych często zakłada się, że przewaga Zachodu jest czymś naturalnym. W rzeczywistości była ona raczej wyjątkowym okresem w historii świata.

Przez znaczną część dziejów największe centra gospodarcze znajdowały się w Azji. Chiny i Indie należały do najbogatszych regionów świata jeszcze przed rewolucją przemysłową. Dopiero połączenie europejskiej ekspansji, rozwoju technologicznego i późniejszej dominacji Stanów Zjednoczonych stworzyło porządek, który znamy z ostatnich dwóch stuleci.

Dziś historia może zataczać koło. Nie dlatego, że Zachód słabnie gwałtownie, lecz dlatego, że reszta świata rozwija się szybciej.

Technologia nie należy już wyłącznie do Zachodu

Przez długi czas przewaga Zachodu opierała się na kontroli technologii. Dziś sytuacja wygląda inaczej.

Azja posiada jedne z najnowocześniejszych gospodarek świata. Chiny rywalizują z USA w wielu sektorach zaawansowanych technologii. Indie budują własne kompetencje cyfrowe. Korea Południowa i Japonia pozostają światowymi liderami innowacji.

Prof. Michał KLEIBER wielokrotnie podkreślał na łamach „Wszystko co Najważniejsze”, że nowa rewolucja technologiczna będzie jednym z głównych czynników decydujących o układzie sił w XXI wieku.

Prof. Kazimierz DADAK zwracał z kolei uwagę, że rywalizacja technologiczna pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a Chinami staje się jednym z najważniejszych wymiarów współczesnej geopolityki.

Demografia zmienia świat szybciej niż polityka

Znacznie głębsza od bieżących sporów politycznych jest zmiana demograficzna.

Europa starzeje się szybciej niż większość świata. Japonia od dekad mierzy się z kryzysem demograficznym. Nawet Chiny zaczynają odczuwać skutki spadku liczby ludności.

Jednocześnie Indie, Afryka i część Azji Południowo-Wschodniej dysponują młodymi społeczeństwami, które będą wpływać na globalną gospodarkę przez kolejne dekady.

Zachód nadal posiada ogromne przewagi

Mówienie o końcu dominacji Zachodu byłoby jednak przedwczesne.

Największe uniwersytety świata nadal znajdują się głównie w Stanach Zjednoczonych i Europie. Zachód pozostaje liderem wielu dziedzin nauki. To tutaj znajduje się większość najpotężniejszych rynków finansowych i znaczna część globalnego kapitału.

Andrew A. MICHTA oraz Edward LUCAS wielokrotnie wskazywali na łamach „Wszystko co Najważniejsze”, że Zachód nadal dysponuje ogromnym potencjałem gospodarczym, technologicznym i wojskowym. Problem polega nie na braku siły, lecz na zdolności do jej wykorzystania w szybko zmieniającym się świecie.

„Przynajmniej od roku 1918, gdy Oswald Spengler wydał Zmierzch Zachodu, czekamy, czy zapowiedź ta tym razem się spełni. Zachód jakoś trwa, ale dzieje się z nim coś naprawdę niedobrego” – pisał Jan ŚLIWA.

Świat po dominacji nie będzie światem antyzachodnim

Największym błędem byłoby utożsamianie słabszej dominacji Zachodu z jego porażką.

Bardziej prawdopodobny wydaje się świat wielobiegunowy, w którym Europa i Stany Zjednoczone pozostaną jednymi z najważniejszych centrów siły, ale nie będą już jedynymi architektami globalnego porządku.

Eryk MISTEWICZ pisał na łamach „Wszystko co Najważniejsze”, że epoka nowych centrów wpływu wymaga od państw i społeczeństw budowania własnej podmiotowości, własnej narracji i własnej widzialności strategicznej. To wyzwanie dotyczy nie tylko Polski, ale całego Zachodu.

Bo najważniejsze pytanie XXI wieku może nie brzmieć: kto zastąpi Zachód? Znacznie ważniejsze może okazać się pytanie, czy Zachód potrafi odnaleźć swoje miejsce w świecie, który przestaje być organizowany wyłącznie wokół niego.

Sebastian Nizio