Édouard Philippe nie oddaje pola Marine Le Pen. Po Ceucie odrzuca bezsilność wobec migracji
Édouard Philippe nie czeka, aż temat kryzysu w Ceucie zostanie całkowicie przejęty przez Marine Le Pen, Jordana Bardellę i francuską prawicę. W tekście opublikowanym przez „Le Figaro” były premier przedstawia jeden z najbardziej szczegółowych dotąd fragmentów swojego programu prezydenckiego, łącząc kontrolę granic, skuteczniejsze wydalenia, presję na państwa pochodzenia migrantów oraz możliwość czasowego wstrzymania rejestrowania wniosków azylowych w warunkach ataku hybrydowego. To ważny moment kampanii przed wyborami prezydenckimi w 2027 roku, ponieważ najpoważniejszy kandydat wywodzący się z obozu Emmanuela Macrona wchodzi bezpośrednio w spór, który dziś najmocniej porusza Francję.
.Kryzys w Ceucie nie pozostaje dla Francuzów odległym problemem hiszpańskiej enklawy w Afryce Północnej. Pokazał, że nagły i masowy ruch ludności może zostać wykorzystany jako instrument nacisku na państwo europejskie, a obrazy granicy przełamywanej w ciągu kilku godzin natychmiast przenikają do debaty o bezpieczeństwie, suwerenności i zdolności państwa do działania. Jak opisywaliśmy we „Wszystko co Najważniejsze”, Ceuta stała się jednym z pierwszych wielkich sporów kampanii prezydenckiej we Francji w 2027 roku.
Ceuta jako ostrzeżenie przed nowym rodzajem destabilizacji
Najważniejsza teza Philippe’a brzmi, że Ceuta nie była odosobnionym epizodem, lecz zapowiedzią świata bardziej brutalnego i szybszego, w którym migracja może zostać w ciągu kilku godzin przekształcona w narzędzie destabilizacji, dodatkowo wzmacniane przez algorytmy i media społecznościowe. To ujęcie wykracza poza klasyczny spór o liczbę migrantów albo skuteczność administracji. Kandydat Horizons opisuje migrację jako element wojny hybrydowej, w której fizyczny napór na granicę, presja dyplomatyczna, obrazy rozpowszechniane w internecie i próba wywołania politycznego chaosu stają się częściami jednej operacji.
Z punktu widzenia kampanii prezydenckiej znaczenie ma nie tylko treść tej diagnozy, ale również moment jej przedstawienia. Édouard Philippe przez długi czas budował wizerunek polityka powściągliwego, który nie reaguje na każdą wiadomość i nie próbuje codziennie dominować francuskiej debaty. Po Ceucie uznał jednak, że milczenie oznaczałoby pozostawienie najważniejszego obecnie tematu konkurentom, przede wszystkim Marine Le Pen, Jordanowi Bardelli i Brunowi Retailleau, którzy od dawna przekonują, że państwo utraciło kontrolę nad migracją.
Philippe nie próbuje przy tym naśladować programu Zjednoczenia Narodowego. Buduje inną odpowiedź, opartą na formule „kontrola i stanowczość”, lecz realizowaną wspólnie z innymi państwami europejskimi. Odrzuca zarówno negowanie problemu w imię politycznej poprawności, jak i przekonanie, że Francja odzyska zdolność działania dzięki izolacji od sąsiadów, osłabieniu strefy Schengen albo porzuceniu europejskich instrumentów. Właśnie pomiędzy tymi dwiema postawami chce wyznaczyć przestrzeń dla centrum i umiarkowanej prawicy.
Kim jest Édouard Philippe i dlaczego jego głos ma znaczenie
Édouard Philippe był premierem Francji w latach 2017–2020, podczas pierwszej kadencji Emmanuela Macrona, wcześniej należał do centroprawicowych Republikanów, a dziś stoi na czele założonej przez siebie partii Horizons. Jest także merem Hawru, gdzie zbudował własne zaplecze polityczne, niezależne od paryskich struktur macronizmu. We wrześniu 2024 roku potwierdził zamiar startu w wyborach prezydenckich w 2027 roku, a 5 lipca 2026 roku podczas wielkiego spotkania w paryskiej Adidas Arenie rozpoczął właściwy etap kampanii. Szerszą sylwetkę byłego premiera przedstawiamy w osobnym materiale „Kim jest Édouard Philippe?”.
Nazywanie Philippe’a „kandydatem Macrona” jest zrozumiałym skrótem, ale wymaga doprecyzowania. Emmanuel Macron nie wskazał formalnie swojego następcy, a w obozie centrowym trwa rywalizacja Philippe’a z Gabrielem Attalem, podczas gdy własne ambicje lub zaplecze zachowują także inni politycy związani z mijającą dekadą władzy. Philippe jest jednak obecnie najsilniejszym kandydatem wywodzącym się z szeroko rozumianego obozu prezydenckiego i zarazem politykiem, który najdalej posunął przygotowania do walki o Pałac Elizejski.
Jego problem polega na tym, że musi równocześnie dziedziczyć kompetencje i doświadczenie epoki Macrona oraz odciąć się od jej bilansu. Francuzi mogą widzieć w nim polityka państwowego, doświadczonego i przewidywalnego, ale przeciwnicy przypominają, że jako premier współtworzył politykę, której skutki dziś krytykuje. Dlatego wystąpienie po Ceucie jest dla Philippe’a próbą pokazania, że nie proponuje jedynie spokojniejszej kontynuacji macronizmu, lecz chce wyciągnąć konsekwencje z doświadczeń ostatnich lat.
Europejska doktryna twardej granicy
Pierwszym filarem przedstawionej w „Le Figaro” koncepcji jest egzekwowanie obowiązujących zasad europejskich. Philippe popiera europejski pakt o migracji i azylu, który ma umożliwiać dokładniejszą kontrolę osób przybywających do Unii oraz wstępną ocenę wniosków azylowych już na granicach zewnętrznych. Domaga się również szybkiego wdrożenia nowych rozwiązań dotyczących powrotów, w tym skuteczniejszych procedur wydalania oraz tworzenia ośrodków powrotowych w państwach trzecich.
Kluczowym słowem nie jest jednak dla niego „prawo”, lecz „wykonanie”. Decyzja o powrocie, która pozostaje wyłącznie dokumentem administracyjnym, staje się w jego ocenie dowodem bezsilności państwa. Europa powinna więc mierzyć własną skuteczność nie liczbą przyjętych regulacji, konferencji i deklaracji, ale liczbą decyzji rzeczywiście wykonanych. W tym miejscu Philippe odwołuje się do jednego z najgłębszych źródeł francuskiej frustracji, jakim jest przekonanie, że państwo potrafi ustanawiać normy, lecz coraz częściej nie potrafi doprowadzić do ich przestrzegania.
Drugim filarem jest jawnie nazwany stosunek sił z państwami pochodzenia i tranzytu. Wizy, pomoc rozwojowa oraz umowy handlowe miałyby stać się narzędziami służącymi nakłonieniu tych państw do przyjmowania własnych obywateli objętych decyzjami powrotowymi. Philippe ponawia przy tym zapowiedź zakończenia francusko-algierskiego porozumienia z 1968 roku, które ustanawia szczególne zasady dotyczące przemieszczania się, pobytu i zatrudnienia obywateli Algierii we Francji. Wybór Algierii nie jest przypadkowy, ponieważ relacje obu państw pozostają jednym z najbardziej drażliwych połączeń polityki migracyjnej, pamięci kolonialnej i francuskiej polityki wewnętrznej.
Édouard Philippe chce prowadzić tę politykę nie samotnie, lecz w grupie zainteresowanych państw europejskich. Jego zdaniem wspólna granica musi oznaczać wspólne używanie środków dyplomatycznych, gospodarczych i handlowych, a strefa Schengen powinna zostać przekształcona we wspólnotę odpowiedzialności. Jest to istotna różnica między nim a nurtem narodowym: odpowiedzią na nieskuteczność Europy nie ma być mniej Europy, ale Europa zdolna do wywierania presji i obrony swoich granic.
Bezpiecznik Schengen i system przeciw szantażowi migracyjnemu
Najbardziej oryginalną propozycją Philippe’a jest ustanowienie „bezpiecznika Schengen”. Po przekroczeniu wspólnie określonego progu państwo nie mogłoby samodzielnie przeprowadzić masowej legalizacji pobytu osób, które wjechały do Europy albo pozostawały w niej nielegalnie. Taka decyzja wymagałaby wcześniejszej zgody partnerów ze strefy Schengen, ponieważ w przestrzeni bez granic wewnętrznych polityka jednego kraju wywołuje konsekwencje dla wszystkich pozostałych.
Były premier proponuje również europejski mechanizm przeciwdziałania szantażowi migracyjnemu. W sytuacji wyjątkowego ataku hybrydowego na zewnętrzną granicę Unii państwo mogłoby czasowo zawiesić rejestrowanie nowych wniosków o azyl. Uzupełnieniem miałby być specjalny system sankcji, wzorowany na rozwiązaniach stosowanych wobec organizacji terrorystycznych i międzynarodowych sieci przestępczych, obejmujący zamrażanie aktywów, zakazy wjazdu oraz sankcje wobec podmiotów zapewniających organizatorom operacji wsparcie finansowe i materialne.
Najdalej idącym fragmentem tekstu jest jednak wezwanie do ponownego otwarcia debaty o prawie azylowym. Philippe podkreśla, że należy ono do historii Francji i jej porządku konstytucyjnego, ale właśnie dlatego powinno skutecznie chronić tych, którzy rzeczywiście potrzebują ochrony. Postuluje wspólną europejską ocenę sytuacji w państwach pochodzenia, wiarygodną listę państw bezpiecznych, harmonizację standardów przyjmowania oraz kilkuletnie zawieszenie rejestrowania wniosków azylowych na przeciążonych migracyjnie terytoriach zamorskich, zwłaszcza na Majotcie i w Gujanie Francuskiej. To propozycje politycznie i prawnie najbardziej wrażliwe, które z pewnością wywołają pytania o granice zobowiązań konstytucyjnych i międzynarodowych Francji.
Program porządku, pracy i sprawnego państwa
Polityka migracyjna przedstawiona po Ceucie nie jest osobnym dodatkiem, lecz wpisuje się w szerszy projekt Philippe’a. Były premier chce występować jako kandydat porządku, odpowiedzialności budżetowej i odbudowy zdolności państwa do wykonywania własnych decyzji. W gospodarce opowiada się za większą aktywnością zawodową, ograniczaniem zadłużenia, uproszczeniem regulacji oraz usuwaniem norm administracyjnych blokujących przedsiębiorczość, natomiast w polityce społecznej odrzuca kosztowne obietnice, które określa jako „czeki bez pokrycia”. Główne osie tej oferty zostały przedstawione we „Wszystko co Najważniejsze” po jego wystąpieniu w Reims.
W sprawach bezpieczeństwa Philippe zapowiada twardszą walkę z narkobiznesem, nie wykluczając szczególnych środków na terytoriach najbardziej dotkniętych przestępczością. W polityce migracyjnej rozróżnia natomiast migrację, którą państwo świadomie wybiera ze względu na potrzeby rynku pracy, studia albo prawo do ochrony, od migracji nielegalnej i pobytu osób, które nie mają podstaw do pozostania. Taka konstrukcja programu ma mu umożliwić rozmowę zarówno z liberalnym centrum, potrzebującym pracowników i broniącym prawa azylowego, jak i z umiarkowaną prawicą oczekującą kontroli granic oraz skutecznych wydaleń.
W tym sensie Philippe próbuje zbudować program suwerenności bez suwerenizmu. Chce mówić językiem granicy, siły i kontroli, nie przyjmując postulatu demontażu Schengen ani politycznej izolacji Francji. Sukces tej strategii zależy jednak od tego, czy wyborcy uwierzą, że europejskie mechanizmy mogą zostać zastosowane szybciej i skuteczniej, niż działo się to dotychczas, oraz czy były premier zdoła przekonująco odpowiedzieć na pytania o własną odpowiedzialność za wcześniejszą politykę państwa.
Jakie szanse ma Édouard Philippe w wyborach 2027
Najnowszy obraz sondażowy opisywany przez „Wszystko co Najważniejsze” daje Philippe’owi około 17–18 proc. poparcia w pierwszej turze. Marine Le Pen osiąga 34–35 proc., natomiast Gabriel Attal i Jean-Luc Mélenchon pozostają najczęściej w przedziale 15–16 proc. Oznacza to, że Philippe ma realną drogę do drugiej tury, ale nie posiada nad konkurentami przewagi pozwalającej uznać ją za prawdopodobny finał; przy różnicach wynoszących pojedyncze punkty każdy duży temat kampanii może zmienić kolejność kandydatów.
Osobno należy czytać wcześniejsze badanie Ipsos-BVA, w którym 26 proc. Francuzów pozytywnie oceniało perspektywę prezydentury Philippe’a, wobec 19 proc. w przypadku Attala. Nie był to sondaż zamiaru głosowania, lecz wskaźnik politycznej akceptacji, pokazujący, że potencjalny zasięg byłego premiera może być większy niż jego obecny wynik pierwszej tury. Philippe zachowuje więc istotny atut: dla części wyborców lewicy, centrum i umiarkowanej prawicy może być kandydatem drugiego wyboru, a ta zdolność staje się szczególnie ważna w systemie dwóch tur.
Jego słabości są równie wyraźne. Aż 80 proc. Francuzów oczekuje polityki odmiennej od prowadzonej przez Emmanuela Macrona, a jedynie 35 proc. wyborców obecnego prezydenta z pierwszej tury w 2022 roku pozostaje dziś przy centrowym obozie skupionym wokół Philippe’a i Attala. Jednocześnie 44 proc. badanych nie potrafi jeszcze jednoznacznie wskazać kandydata albo kandydatów, których bierze pod uwagę. Kampania pozostaje więc otwarta, ale Philippe musi dokonać trudnej operacji: przejąć część kapitału macronizmu, nie stając się kandydatem jego prostego przedłużenia.
Édouard Philippe nie oddaje Marine Le Pen najważniejszego sporu kampanii
Tekst opublikowany przez „Le Figaro” jest czymś więcej niż reakcją na wydarzenia w Ceucie. To próba udowodnienia, że centrum może mówić o migracji językiem stanowczości, granic i odpowiedzialności, nie przejmując całej diagnozy Zjednoczenia Narodowego. Philippe chce odebrać Marine Le Pen monopol na obietnicę odzyskania kontroli, a zarazem przekonać wyborców, że tylko współpraca europejska daje Francji siłę wystarczającą do działania wobec państw pochodzenia i organizatorów presji migracyjnej.
Ryzyko tej strategii jest oczywiste. Jeżeli kandydat zaostrza język, ale nie potrafi wykazać, w jaki sposób jego propozycje zostaną wykonane, może jedynie potwierdzić, że przeciwnicy mieli rację, czyniąc migrację centralnym tematem kampanii. Jeżeli natomiast zdoła przedstawić wiarygodny mechanizm egzekwowania powrotów, wspólnej presji gospodarczej, ochrony Schengen i reagowania na ataki hybrydowe, może odzyskać wyborców, którzy oczekują twardszej polityki, lecz nie chcą zwycięstwa RN.
Po Ceucie Édouard Philippe pokazuje zatem, że nie zamierza prowadzić kampanii wyłącznie jako kandydat kompetencji gospodarczych i spokojnego zarządzania. Wchodzi w sam środek najbardziej emocjonalnego sporu Francji, świadomy, że bez odpowiedzi na pytanie o granice, migrację i zdolność państwa do działania nie da się dziś zbudować wiarygodnej kandydatury prezydenckiej. Wybory w 2027 roku pokażą, czy „europejska stanowczość” stanie się realną alternatywą dla programu Marine Le Pen, czy pozostanie jedynie próbą odzyskania tematu, który francuskie centrum przez zbyt długi czas oddawało swoim przeciwnikom.
Arkadiusz Jordan
Paryż
