Europejski Pakt Migracyjny może zwiększyć rolę sędziów w polityce migracyjnej

12 czerwca 2026 roku zacznie obowiązywać europejski Pakt o migracji i azylu, przyjęty dwa lata wcześniej przez Unię Europejską. Reforma była przedstawiana przez prezydenta Emmanuela Macrona jako ambitna odpowiedź na wyzwania migracyjne stojące przed Europą. W momencie wejścia nowych przepisów w życie Francja będzie jednocześnie wkraczała w ostatni rok przed wyborami prezydenckimi 2027 roku, a kwestie migracji, granic i polityki azylowej należą już dziś do najważniejszych tematów francuskiej debaty publicznej.

.Pakt nie jest jednym aktem prawnym, lecz pakietem kilku europejskich regulacji, które od czerwca 2026 roku będą stopniowo zmieniały sposób zarządzania migracją i procedurami azylowymi w państwach członkowskich. Wśród najważniejszych zmian znajdują się obowiązkowa wstępna selekcja osób składających wnioski o azyl, rozbudowa europejskiej bazy danych Eurodac oraz stworzenie wspólnej listy bezpiecznych krajów pochodzenia.

Mechanizm solidarności i relokacja migrantów

Jednym z najbardziej dyskutowanych elementów reformy jest mechanizm solidarności przewidujący relokację części osób ubiegających się o azyl między państwami członkowskimi. Kraje znajdujące się pod największą presją migracyjną będą mogły przekazywać część migrantów do państw mniej obciążonych tym zjawiskiem.

Według przedstawionych szacunków Francja może zostać zobowiązana do przyjęcia ponad 3300 dodatkowych osób ubiegających się o azyl jeszcze przed końcem 2026 roku. Państwa, które nie zdecydują się na relokację migrantów, będą mogły uczestniczyć w systemie poprzez wpłaty do specjalnej rezerwy solidarności.

Debata wokół tego rozwiązania już dziś wykracza daleko poza kwestie administracyjne. Migracja pozostaje jednym z głównych tematów przygotowań do wyborów prezydenckich w 2027 roku. Jordan Bardella i środowisko Zjednoczenia Narodowego od miesięcy krytykują europejską politykę migracyjną, podczas gdy obóz prezydencki podkreśla konieczność współpracy na poziomie Unii Europejskiej. Również po stronie centroprawicy i lewicy pojawiają się odmienne wizje przyszłej polityki migracyjnej Francji. Wszystko wskazuje na to, że wejście w życie Paktu Migracyjnego stanie się jednym z najważniejszych punktów odniesienia w kampanii prezydenckiej.

Francuskie prawo wymaga dostosowania

Według francuskiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych nowe przepisy dotykają około 40 proc. obowiązujących regulacji dotyczących cudzoziemców. Mimo zbliżającego się terminu wejścia reformy w życie Francja nie przeprowadziła pełnej modernizacji swojego ustawodawstwa.

Choć opublikowano już pierwsze akty wykonawcze dostosowujące przepisy krajowe do nowych regulacji europejskich, wciąż brakuje kompleksowej ustawy, która uporządkowałaby całość zmian. Oznacza to, że część obecnych regulacji może pozostawać w sprzeczności z nowymi przepisami unijnymi.

W takich sytuacjach zastosowanie znajduje zasada pierwszeństwa prawa Unii Europejskiej. Oznacza ona, że sądy będą zobowiązane do stosowania regulacji europejskich nawet wtedy, gdy pozostaną one niezgodne z obowiązującymi przepisami krajowymi.

Rosnąca rola sędziów

Zdaniem części prawników właśnie ten aspekt reformy może okazać się jednym z najważniejszych skutków wejścia w życie Paktu. Jeżeli ustawodawca nie zdąży w pełni dostosować prawa krajowego, obowiązek interpretacji i pogodzenia różnych przepisów spadnie na sądy administracyjne.

We Francji sprawy dotyczące cudzoziemców już dziś stanowią około połowy aktywności sądownictwa administracyjnego. Wraz z wejściem w życie nowych regulacji liczba postępowań może wzrosnąć, a same sprawy mogą stać się bardziej skomplikowane.

W ocenie dr Nicolasa Bauera z Europejskiego Centrum Prawa i Sprawiedliwości (ECLJ) brak pełnego dostosowania francuskiego prawa do nowych regulacji może doprowadzić do sytuacji, w której to sędziowie będą w praktyce rozstrzygać wiele kwestii pozostawionych bez jednoznacznej odpowiedzi przez ustawodawcę. Oznaczałoby to dalszy wzrost znaczenia sądów administracyjnych w obszarze polityki migracyjnej.

Migracja jako jeden z głównych tematów wyborów 2027

Dyskusja wokół europejskiego Paktu Migracyjnego pokazuje, że spór o migrację nie dotyczy wyłącznie liczby przyjmowanych cudzoziemców. Coraz częściej obejmuje również pytania o relacje między prawem krajowym a europejskim, zakres kompetencji państw członkowskich oraz rolę sądów w kształtowaniu polityki migracyjnej.

To właśnie te zagadnienia mogą stać się jednymi z najważniejszych osi sporu między kandydatami w wyborach prezydenckich we Francji w 2027 roku. Wraz ze zbliżaniem się kampanii pytania o granice, azyl, relokację migrantów oraz zakres wpływu instytucji europejskich na francuskie prawo będą prawdopodobnie coraz częściej powracały w debacie publicznej.

Arkadiusz Jordan
Paryż