Marine LE PEN ma nowego rywala na prawicy. Bruno RETAILLEAU chce zamknąć Europę przed nielegalną migracją

Bruno Retailleau, były minister spraw wewnętrznych Francji i jeden z głównych kandydatów francuskiej prawicy przed wyborami prezydenckimi w 2027 r., przedstawił w wywiadzie dla „Journal du Dimanche” swoją najbardziej kompleksową dotąd wizję polityki migracyjnej. Domaga się gruntownej reformy strefy Schengen, zaostrzenia polityki wizowej, wzmocnienia ochrony granic oraz nowego podejścia do relacji z państwami Afryki Północnej. Jego program pokazuje, że o wyborców oczekujących zdecydowanej polityki migracyjnej będzie rywalizował nie tylko z kandydatem obozu Emmanuela Macrona, ale również z Marine Le Pen.

Bruno Retailleau wkracza na polityczne terytorium Marine Le Pen

Na niespełna rok przed rozpoczęciem właściwej kampanii prezydenckiej we Francji coraz wyraźniej widać, że rywalizacja po prawej stronie sceny politycznej nie będzie ograniczała się do Marine Le Pen i Jordana Bardelli. Coraz mocniej zaznacza swoją obecność także Bruno Retailleau, minister spraw wewnętrznych w rządzie François Bayrou, od wielu miesięcy budujący wizerunek polityka bezkompromisowego w sprawach bezpieczeństwa, migracji i ochrony granic.

Wywiad udzielony Journal du Dimanche nie jest jedynie komentarzem do wydarzeń w hiszpańskiej Ceucie. To starannie skonstruowana deklaracja programowa człowieka, który chce przekonać Francuzów, że państwo utraciło kontrolę nad jednym z najważniejszych wyzwań XXI wieku. Retailleau nie przedstawia jedynie diagnozy. Przedstawia również katalog rozwiązań, które – jego zdaniem – mają przywrócić Francji i Europie zdolność do kontrolowania własnych granic.

W ten sposób były minister spraw wewnętrznych próbuje zagospodarować tę część elektoratu, która od lat uznaje migrację za najważniejszy problem polityczny Francji. To właśnie na tym polu od dekad dominowała Marine Le Pen. Dziś jednak podobne postulaty coraz częściej pojawiają się także wśród polityków tradycyjnej centroprawicy, którzy chcą przekonać wyborców, że równie skutecznie będą bronić bezpieczeństwa państwa, nie odwołując się przy tym do programu Zjednoczenia Narodowego.

Kim jest Bruno Retailleau?

Bruno Retailleau reprezentuje partię Republikanie (Les Républicains), czyli ugrupowanie wywodzące się z tradycji gaullistowskiej i przez dziesięciolecia stanowiące główną siłę francuskiej centroprawicy. To środowisko polityczne wydało prezydentów Jacques’a Chiraca i Nicolasa Sarkozy’ego, jednak po wyborach z 2017 r. utraciło dominującą pozycję na rzecz ruchu Emmanuela Macrona oraz Zjednoczenia Narodowego Marine Le Pen. Dziś Retailleau próbuje odbudować znaczenie Republikanów, przekonując wyborców, że to właśnie jego formacja może połączyć zdecydowaną politykę bezpieczeństwa z doświadczeniem rządzenia państwem.

To właśnie odróżnia go od Marine Le Pen. Liderka Zjednoczenia Narodowego budowała swoją pozycję jako przedstawicielka ugrupowania pozostającego przez lata poza głównym nurtem francuskiej polityki. Retailleau natomiast występuje jako reprezentant tradycyjnej prawicy republikańskiej. Obydwoje kierują swoje propozycje do wyborców oczekujących zdecydowanego ograniczenia nielegalnej migracji, jednak odwołują się do odmiennych tradycji politycznych i starają się przekonać nieco inne grupy elektoratu. Dlatego ta właśnie rywalizacja kandydatów może stać się jednym z najważniejszych elementów kampanii prezydenckiej w 2027 r.

Ceuta jako ostrzeżenie dla całej Europy

Punktem wyjścia rozmowy są wydarzenia w Ceucie, hiszpańskiej enklawie na północnym wybrzeżu Afryki, gdzie w krótkim czasie doszło do gwałtownego wzrostu liczby prób nielegalnego przekroczenia granicy. Dla Bruno Retailleau nie był to incydent ograniczony do Hiszpanii, lecz sygnał ostrzegawczy dla całej Unii Europejskiej.

Retailleau odrzuca tezę, że była to spontaniczna fala migracyjna. Według niego podobne operacje są organizowane przez siatki przemytników ludzi, które z ogromną uwagą obserwują decyzje podejmowane przez europejskie rządy. W jego ocenie każda zapowiedź liberalizacji przepisów migracyjnych lub każda oznaka politycznej słabości natychmiast staje się impulsem do uruchamiania kolejnych szlaków nielegalnej migracji.

Najostrzejsza krytyka pada pod adresem premiera Hiszpanii Pedro Sáncheza. Retailleau przypomina decyzję o zalegalizowaniu pobytu blisko miliona cudzoziemców i przekonuje, że konsekwencje takiej polityki ponosi dziś cała strefa Schengen. Według niego jedno państwo nie może prowadzić polityki, której skutki odczuwają wszyscy pozostali członkowie Unii Europejskiej. Dlatego domaga się zwołania nadzwyczajnego posiedzenia Rady Europejskiej poświęconego odpowiedzialności Hiszpanii za rozwój kryzysu.

Krytyka Emmanuela Macrona i polityki „en même temps”

Drugim celem krytyki Bruno Retailleau jest Emmanuel Macron. Były minister spraw wewnętrznych zarzuca prezydentowi kontynuowanie charakterystycznej dla jego prezydentury strategii określanej we Francji mianem en même temps – próby jednoczesnego zadowolenia wszystkich stron sporu.

Retailleau zauważa, że z jednej strony Pałac Elizejski wyraża pełne poparcie dla Pedro Sáncheza, a z drugiej zapowiada zaostrzenie kontroli granicznych. W jego opinii taka polityka prowadzi wyłącznie do paraliżu decyzyjnego i nie daje jasnego sygnału ani europejskim partnerom, ani organizacjom zajmującym się przemytem ludzi.

Jeszcze dalej idzie jednak jego diagnoza dotycząca samej natury współczesnej migracji. Zdaniem Bruno Retailleau środowiska progresywne wciąż postrzegają ją przede wszystkim jako problem humanitarny lub ekonomiczny, podczas gdy w rzeczywistości stała się ona zagadnieniem dotyczącym bezpieczeństwa państwa, spójności społecznej oraz przyszłości europejskiej cywilizacji. To właśnie dlatego podkreśla, że migranci przywożą ze sobą nie tylko potrzebę lepszego życia, lecz także własne doświadczenia historyczne, kulturowe i religijne, które nie zawsze harmonijnie wpisują się w model społeczeństwa francuskiego.

Powrót do pierwotnej filozofii Schengen

Najbardziej daleko idące propozycje przedstawione przez Bruno Retailleau dotyczą przyszłości strefy Schengen. Nie postuluje on likwidacji swobodnego przepływu osób, ale przekonuje, że obecny model przestał odpowiadać wyzwaniom współczesnego świata.

Były francuski minister spraw wewnętrznych proponuje powrót do tego, co określa mianem pierwotnego ducha Schengen. Swoboda przemieszczania się powinna – jego zdaniem – być przede wszystkim przywilejem obywateli państw europejskich. Jednocześnie każde państwo powinno zachować znacznie większą kontrolę nad wjazdem obywateli państw trzecich.

Jednym z najciekawszych elementów programu jest propozycja wprowadzenia tzw. wiz terytorialnych jako rozwiązania standardowego. Oznaczałoby to, że osoba otrzymująca wizę wydaną przez jedno państwo nie uzyskiwałaby automatycznie prawa do podróżowania po całej strefie Schengen. Byłaby to jedna z najpoważniejszych zmian w funkcjonowaniu europejskiej przestrzeni bez granic od momentu jej utworzenia.

Retailleau podkreśla jednocześnie, że nie opowiada się za budową federacji europejskiej. Przeciwnie – uważa, że Unia powinna skutecznie chronić granice zewnętrzne, pozostawiając państwom członkowskim prawo do prowadzenia własnej polityki migracyjnej. Ten model określa mianem „podwójnej membrany”, łączącej europejską solidarność z narodową odpowiedzialnością.

Choć w wielu kwestiach propozycje Bruno Retailleau przypominają postulaty Marine Le Pen, pomiędzy obojgiem polityków istnieją również istotne różnice. Liderka Zjednoczenia Narodowego przez wiele lat proponowała znacznie głębszą przebudowę relacji Francji z Unią Europejską, a nawet rozważała opuszczenie strefy euro. Z biegiem czasu złagodziła jednak część swoich postulatów, koncentrując się przede wszystkim na odzyskaniu kontroli nad migracją i pierwszeństwie prawa francuskiego w wybranych obszarach.

Retailleau nie kwestionuje samego projektu integracji europejskiej ani istnienia strefy Schengen. Przeciwnie, przekonuje, że system można uratować wyłącznie poprzez jego głęboką reformę. Zamiast ograniczać rolę Unii Europejskiej, proponuje wyraźniejsze rozdzielenie odpowiedzialności pomiędzy wspólnotę a państwa narodowe. Europa miałaby skuteczniej chronić granice zewnętrzne, natomiast poszczególne państwa zachowałyby prawo do samodzielnego kształtowania polityki migracyjnej. Ta różnica może okazać się jednym z najważniejszych elementów odróżniających obu kandydatów podczas kampanii prezydenckiej.

Nowa polityka wobec Afryki i państw Maghrebu

Znaczną część rozmowy Bruno Retailleau poświęca także relacjom Europy z państwami Afryki Północnej. W jego opinii przez wiele lat europejska dyplomacja uzależniła się od współpracy z krajami Maghrebu, nie wykorzystując instrumentów nacisku, które pozostają do dyspozycji Unii Europejskiej.

Były minister proponuje odejście od dotychczasowej polityki. Państwa odmawiające przyjmowania własnych obywateli wydalanych z Europy powinny – jego zdaniem – utracić preferencje handlowe, możliwość łatwego uzyskiwania wiz oraz część pomocy rozwojowej. W ten sposób współpraca migracyjna miałaby zostać powiązana z relacjami gospodarczymi i finansowymi.

Bruno Retailleau formułuje przy tym tezę, która od lat pojawia się w debacie francuskiej, ale rzadko bywa przedstawiana tak jednoznacznie. Przyszłość Afryki – przekonuje – powinna być budowana przede wszystkim na samym kontynencie afrykańskim, a nie poprzez masową emigrację do Europy.

Granice jako fundament wspólnoty politycznej

W wywiadzie dla „Journal du Dimanche” pojawia się także wyraźny wątek filozoficzny. Retailleau odwołuje się do myśli Régisa Debraya, przypominając, że granica nie jest wyłącznie linią administracyjną. Stanowi podstawowy element istnienia każdej wspólnoty politycznej, wyznaczając przestrzeń odpowiedzialności państwa oraz zakres obowiązywania prawa.

Z tego właśnie powodu opowiada się za rozmieszczeniem funkcjonariuszy Fronteksu w Ceucie. Byłby to – jego zdaniem – sygnał, że Unia Europejska jest gotowa nie tylko deklarować solidarność między państwami członkowskimi, lecz także skutecznie bronić swoich granic zewnętrznych.

Granice stają się w tej wizji nie tylko narzędziem kontroli migracji, ale także symbolem suwerenności oraz zdolności państwa do ochrony własnych obywateli.

Migracja jako element wojny hybrydowej

Najmocniejsze politycznie fragmenty wywiadu dotyczą wojny hybrydowej. Bruno Retailleau przekonuje, że migracja coraz częściej staje się instrumentem wykorzystywanym przez państwa trzecie do wywierania presji na Unię Europejską. Kryzys w Ceucie ma być kolejnym przykładem pokazującym, że przeciwnicy Europy uważnie obserwują reakcje wspólnoty i uczą się wykorzystywać jej słabości.

To właśnie w tym kontekście pada jedno z najbardziej charakterystycznych zdań całej rozmowy: Europa musi przestać wstydzić się samej siebie. W ocenie Retailleau kontrola granic nie jest przejawem zamknięcia ani rezygnacji z wartości europejskich, lecz warunkiem zachowania suwerenności, bezpieczeństwa i zdolności do prowadzenia samodzielnej polityki.

Czy Bruno Retailleau może odebrać Marine Le Pen wyborców?

To pytanie będzie powracało przez całą kampanię prezydencką. Obecnie Marine Le Pen pozostaje zdecydowaną liderką sondaży po prawej stronie francuskiej sceny politycznej, a Zjednoczenie Narodowe dysponuje znacznie silniejszym zapleczem wyborczym niż Republikanie. Jednocześnie Bruno Retailleau korzysta z atutu, którego nie miała przez wiele lat Marine Le Pen – sprawuje urząd ministra spraw wewnętrznych i może przedstawiać konkretne działania podejmowane przez administrację państwową. Każdy kolejny kryzys migracyjny będzie więc wzmacniał znaczenie tematów, które od miesięcy znajdują się w centrum jego przekazu politycznego.

Nie oznacza to jednak, że rywalizacja będzie polegała na bezpośrednim odbieraniu sobie wyborców. Bardziej prawdopodobny wydaje się scenariusz, w którym Retailleau będzie starał się przekonać umiarkowanych wyborców centroprawicy, że równie skutecznie jak Marine Le Pen potrafi prowadzić politykę bezpieczeństwa, pozostając jednocześnie kandydatem wywodzącym się z tradycyjnej republikańskiej prawicy. To właśnie ta część elektoratu może zdecydować o układzie sił przed pierwszą turą wyborów prezydenckich w 2027 r.

Arkadiusz Jordan
Paryż