Francja na krawędzi deindustrializacji. „To już nie opóźnienie, to strukturalny przełom”
Ponad dwadzieścia osobistości życia publicznego wzywa do referendum konstytucyjnego, które miałoby wprowadzić „preferencję francuską” w przemyśle. Ich diagnoza jest jednoznaczna: Francja nie tylko traci pozycję produkcyjną – wchodzi w fazę strukturalnego osłabienia, które zagraża jej suwerenności gospodarczej.
Świat się chwieje, Francja się cofa
Nowy wstrząs gospodarczy wywołany blokadą cieśniny Ormuz jest jedynie kolejnym sygnałem narastającej niestabilności globalnej. Jednak – jak podkreślają autorzy apelu, który publikuje „Le Figaro” – kryzys francuskiego przemysłu nie jest skutkiem bieżących wydarzeń. Ostrzeżenia pojawiały się znacznie wcześniej.
Raport Senatu z 15 października 2025 roku, określony jako „wołanie alarmowe”, przeszedł niemal niezauważony w cieniu sporów budżetowych. Tymczasem jego wnioski są druzgocące.
Twarde dane: skala regresu
Francja traci grunt pod nogami. Dane są jednoznaczne i nie pozostawiają pola do interpretacyjnych uników:
- udział Francji w sprzedaży pojazdów w Europie spadł o 12 punktów między 2000 a 2020 rokiem
- produkcja krajowa zmniejszyła się z jednej na dwie do jednej na pięć sprzedawanych aut
- połowa fabryk zniknęła w ciągu 30 lat
- udział przemysłu w PKB spadł poniżej 10%
- w 2024 roku odnotowano 67 000 upadłości firm
- w III kwartale 2025 tempo wzrostu upadłości wyniosło +5,2%
To nie jest już cykliczne spowolnienie. Jak trafnie ujmują autorzy: „nie chodzi już o zwykłe opóźnienie do nadrobienia, lecz o strukturalne przesunięcie”.
Ekologiczna transformacja oznacza oddanie ogromnej przewagi Chinom i USA
Szczególnie mocny jest zarzut wobec sposobu prowadzenia transformacji energetycznej. Przyspieszana bez kontroli technologicznej i zaplecza przemysłowego, prowadzi – zdaniem sygnatariuszy – do strategicznego uzależnienia.
„Przyspieszanie transformacji ekologicznej oznacza oddanie ogromnej przewagi Chinom i Stanom Zjednoczonym” – czytamy.
W tym ujęciu polityka klimatyczna nie jest neutralna ekonomicznie. Staje się narzędziem redystrybucji przewag przemysłowych.
Europa jako ograniczenie, nie rozwiązanie
Motoryzacja to tylko początek. Tekstylia, chemia, hutnictwo, AGD, a teraz meblarstwo – kolejne branże podążają tą samą trajektorią.
Diagnoza autorów wykracza poza przemysł. Problem ma charakter systemowy i obejmuje: spadek zainteresowania zawodami technicznymi, malejące inwestycje produkcyjne na rzecz krótkoterminowych strategii finansowych, odpływ lub przechwytywanie innowacji, utracenie kontroli nad łańcuchami wartości.
Efekt jest politycznie i społecznie wybuchowy. „Defetyzm rodzi dziś gniew. ‘Nic nie jest możliwe’ – słyszymy”.
Jednym z najbardziej kontrowersyjnych elementów tekstu jest krytyka koncepcji „preferencji europejskiej”. Autorzy nie pozostawiają złudzeń: w obecnym kształcie byłaby ona fikcją.
Umowy o wolnym handlu wykluczają realne preferencje, a różnice kosztowe wewnątrz UE skierują zamówienia do najtańszych, nie do tych, którzy potrzebują odbudowy. „Nie byłby to odpowiednik Buy American Act, lecz jedynie opakowanie dla już zniekształconej konkurencji” – piszą inicjatorzy apelu publikowanego przez „Le Figaro”. To jedno z najmocniejszych zdań tekstu – podważające fundamenty europejskiej polityki gospodarczej.
Referendum jako instrument przełomu
Proponowane rozwiązanie jest radykalne, ale logicznie spójne: zmiana konstytucyjna i referendum.
Nowy zapis miałby zobowiązać państwo do ochrony „niezależności przemysłowej, energetycznej, żywnościowej, zdrowotnej lub technologicznej”. Dopiero na tej podstawie możliwe byłoby uprzywilejowanie krajowej produkcji w zamówieniach publicznych.
To nie jest – jak podkreślają autorzy – obejście parlamentu, lecz uznanie, że „te wybory trwale kształtują model produkcyjny kraju”.
Wśród sygnatariuszy: Natacha Polony, Arnaud Montebourg, Jean-Louis Borloo, Alexandre Jardin, Pierre Gattaz, Henri Guaino, Gilles Attaf, Olivier Lluansi, Matthieu Boeche, Julien Aubert, Aurélien Pradié, Yves Bréchet, Marie-Laure Collet, François Hommeril, Marcel Gauchet, Stéphane Rozès, Jacques Sapir, Nicolas Meilhan, Claude Revel, Jean-Louis Levet, Dominique de La Garanderie, Sylvain Rutten, Jean-Charles Hourcade.
Arkadiusz Jordan
