Prof. Jacek GLIŃSKI, Prof. Kazimierz ORZECHOWSKI: Wrocławska chemia.
W roku jubileuszu Marii Curie-Skłodowskiej

TSF Jazz Radio

Wrocławska chemia.
W roku jubileuszu Marii Curie-Skłodowskiej

Prof. Jacek GLIŃSKI

Chemik, profesor zwyczajny Uniwersytetu Wrocławskiego, kierownik Zakładu Chemii Analitycznej. Zajmuje się metodami akustycznymi w określaniu struktury i oddziaływań międzycząsteczkowych w cieczach i roztworach ciekłych. Autor i współautor około 120 prac z listy filadelfijskiej. W latach 1999 – 2009 delegat polskiego rządu do programów ramowych Unii Europejskiej.

zobacz inne teksty autora

Prof. Kazimierz ORZECHOWSKI

Chemik, profesor Uniwersytetu Wrocławskiego. Specjalizuje się w chemii fizycznej i teoretycznej, prowadzi również prace aplikacyjne na styku medycyny, chemii i fizyki. W latach 2009–2016 koordynator środowiskowy Dolnośląskiego Festiwalu Nauki.

zobacz inne teksty autora

Łączny potencjał naukowy wrocławskiej chemii jest olbrzymi, a wyniki — mierzone liczbą i jakością publikacji naukowych i patentów — są imponujące. Wrocławskie instytuty chemiczne mają najwyższe ministerialne klasyfikacje A lub A+ i są rozpoznawalne nie tylko w Polsce, ale i na całym świecie. W tym roku Uniwersytet Wrocławski znalazł się wśród trzech polskich uniwersytetów na liście Top 500 światowego rankingu ARWU Chemistry, wraz z UW i UJ – piszą Prof. Jacek GLIŃSKI i Prof. Kazimierz ORZECHOWSKI

.Chemia uniwersytecka w stolicy Dolnego Śląska ma długą historię i wspaniałe osiągnięcia. Najpierw były to fundamentalne odkrycia uczonych niemieckich, przy czym aż trzech z nich to laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie chemii (Eduard Buchner, Fritz Haber i Friedrich Bergius). Po II wojnie światowej historia chemii była już tworzona przez Polaków. Powojenna chemia wrocławska zaczęła się w 1945 roku, kiedy to utworzono uniwersytet i politechnikę we Wrocławiu. W 1951 roku uniwersytet i politechnika oddzieliły się od siebie i przez krótki czas uniwersytet nie prowadził studiów chemicznych. Reaktywowano je w 1954 roku, a w 1969 roku połączono działające dotąd niezależnie katedry, tworząc Instytut Chemii Uniwersytetu Wrocławskiego, funkcjonujący w ramach Wydziału Matematyki, Fizyki i Chemii. Pierwszym dyrektorem została prof. Bogusława Jeżowska-Trzebiatowska, wybitna uczona o wyjątkowym talencie menedżerskim. W 1995 roku Instytut Chemii wyodrębnił się z Wydziału Matematyki, Fizyki i Chemii, przekształcając się w Wydział Chemii Uniwersytetu Wrocławskiego. Liczy on obecnie 22 zespoły badawcze.

Historia chemii na Politechnice Wrocławskiej jest niemniej bogata. W latach 1910 – 1945 działała Königliche Technische Hochschule Breslau, a jednym z jej trzech wydziałów był Wydział Chemii i Hutnictwa. Zaraz po I wojnie światowej zmieniono nazwę uczelni na Technische Hochschule. W 1945 roku w TH istniały cztery wydziały, w tym Wydział Nauk Ogólnych, obejmujący nauki chemiczne. Po oddzieleniu się politechniki od uniwersytetu w 1954 roku Wydział Chemiczny Politechniki Wrocławskiej otrzymał (w 1957 roku) obecną nazwę. W jego strukturze jest 16 katedr i zakładów, połowa obejmuje tzw. chemię „czystą”, pozostałe technologie oraz inżynierię chemiczną. Działalność naukowa dotyczy praktycznie wszystkich działów współczesnej chemii.

Wrocławska chemia to nie tylko uniwersytet i politechnika. W 1954 roku powstał Zakład Chemii Ciała Stałego Polskiej Akademii Nauk. Obecnie nosi on nazwę Instytut Niskich Temperatur i Badań Strukturalnych PAN im. Włodzimierza Trzebiatowskiego. Twórcą i pierwszym dyrektorem był jego patron, prof. Włodzimierz Trzebiatowski. Niezwykłe osiągnięcia tej placówki są również rezultatem interdyscyplinarności badań, rozwijana jest tam nie tylko chemia, ale i fizyka, i matematyka. Pracowali tu tej miary badacze, co prof. Roman Ingarden, prof. Józef Mazur, prof. Kazimierz Łukaszewicz i inni. W ostatnich latach instytut osiągnął sukcesy w takich dziedzinach, jak chemia i zastosowania grafenu, zastosowanie hydroksyapatytów w medycynie, nowe antybiotyki itp.

Oprócz wymienionych powyżej istnieje we Wrocławiu kilka mniejszych, lecz bardzo prężnych i mogących się poszczycić świetnymi osiągnięciami grup zajmujących się badaniami chemicznymi. Są to m.in. Instytut Chemii i Technologii Żywności funkcjonujący w ramach Uniwersytetu Ekonomicznego, Katedra Chemii Wydziału Biotechnologii i Nauk o Żywności z Uniwersytetu Przyrodniczego, jak również katedry chemiczne funkcjonujące w ramach Uniwersytetu Medycznego: Katedra i Zakład Chemii i Immunochemii Wydziału Lekarskiego, Katedra i Zakład Chemii Organicznej Wydziału Farmaceutycznego z Oddziałem Analityki Medycznej.

Trudno wymienić wszystkie osiągnięcia wrocławskiej chemii, nawet wybór tych najważniejszych jest niełatwy. Najsilniejsza była i nadal zapewne jest chemia związków koordynacyjnych, której pionierką była wspomniana już prof. Bogusława Jeżowska-Trzebiatowska. Bardzo szybko rozwijają się dyscypliny na styku chemii i biologii. Znane i bardzo często cytowane są prace prof. Ignacego Siemiona (UWr) i prof. Zbigniewa Szewczuka (UWr) dotyczące peptydów i białek, jak również prof. Pawła Kafarskiego (PWr) specjalizującego się w badaniach bioorganicznych. Coraz szybciej rozwija się chemia bionieorganiczna — nowa dziedzina, której liderami są prof. Henryk Kozłowski (UWr) i prof. Danuta Michalska-Fąk (PWr). Bardzo ciekawe wyniki otrzymuje prof. Cyryl Lechosław Latos-Grażyński (UWr), który wraz ze swoim zespołem bada porfiryny i metaloporfiryny. Prof. Marcin Drąg i dr Marcin Poręba (PWr) opublikowali protokół do szybkiego i precyzyjnego określania specyficzności substratowej enzymów proteolitycznych. Dr inż. Paulina Kasperkiewicz (PWr) prowadzi unikatowe badania aktywności enzymów. Badania strukturalne prof. Tadeusza Lisa (UWr) przyniosły odkrycie nowej klasy magnetyków molekularnych. Równie ciekawe i mające szanse na praktyczne zastosowania są poszukiwania nowych katalizatorów — dziedzina m.in. prof. Anny Trzeciak (UWr), prof. Jerzego Walendziewskiego (PWr) i innych. Projektowaniem i badaniem nowych materiałów luminescencyjnych o potencjalnych zastosowaniach w optoelektronice, fotonice czy telekomunikacji zajmują się m.in. prof. Eugeniusz Zych (UWr), Witold Ryba-Romanowski i Wiesław Stręk (INTiBS). Profesor Marek Samoć (PWr) dokonał przełomowych odkryć w dziedzinie optyki nieliniowej. Gwałtownie rozwijająca się chemia teoretyczna to domena prof. Zdzisława Latajki (UWr), prof. Szczepana Roszaka (PWr) i innych. Nie sposób nie wspomnieć o rozpoznawalnej na całym świecie tzw. wrocławskiej szkole wiązania wodorowego, stworzonej przez prof. Lucjana Sobczyka (UWr).

Wyjątkowej pozycji wrocławskiej chemii w Polsce dowodzi przyznanie na lata 2014 – 2018 statusu KNOW (Krajowy Wiodący Ośrodek Naukowy) konsorcjum złożonemu z dwóch wydziałów uniwersyteckich (biotechnologii i chemii), Wydziału Chemii PWr, Instytutu Immunologii i Terapii Doświadczalnej PAN, trzech wydziałów Uniwersytetu Przyrodniczego (Medycyny Weterynaryjnej, Biologii i Hodowli Zwierząt oraz Nauk o Żywności) oraz Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego. Dofinansowanie w ramach KNOW pozwala na prowadzenie kompleksowych badań w zakresie biotechnologii, chemii, immunologii i biomedycyny, medycyny, weterynarii oraz nauk o żywności i żywieniu. Współpraca partnerów umożliwia tworzenie nowych technologii i — co równie ważne — transfer wiedzy z uczelni do przemysłu.

W świetle powyższego nie dziwi, że w środowisku wrocławskim aktywnie działa lokalny oddział Polskiego Towarzystwa Chemicznego. Powstał on w czerwcu 1946 roku, jego pierwszym przewodniczącym był prof. Włodzimierz Trzebiatowski, a obecnie oddziałowi przewodniczy dr hab. inż. Elżbieta Wojaczyńska.

Wyrazem uznania dla wrocławskiego środowiska chemików jest powierzanie mu organizacji dorocznych zjazdów Polskiego Towarzystwa Chemicznego. Wdniach 17 – 21 września 2017 r., zjazd Polskiego Towarzystwa Chemicznego odbył się we Wrocławiu już po raz szósty. Był on współorganizowany przez Politechnikę Wrocławską, Uniwersytet Wrocławski, Uniwersytet Przyrodniczy i Uniwersytet Medyczny. Tegoroczny zjazd był jubileuszowy, odbywał się bowiem po raz sześćdziesiąty, a także ze względu na 150. rocznicę urodzin Marii Skłodowskiej-Curie. Wzięło w nim udział ponad 800 osób, wygłoszono 16 wykładów plenarnych, 103 wykłady sekcyjne, ogłoszono 242 komunikaty, zaprezentowano 565 posterów.

Zjazd to przede wszystkim okazja do przedstawienia rezultatów badań, możliwość dyskusji i wymiany poglądów. O liczbie i różnorodności poruszanych problemów świadczy to, że obrady prowadzono równolegle w 16 sekcjach tematycznych. Największym zainteresowaniem, ocenianym na podstawie liczby uczestników, cieszyła się Sekcja Chemii Organicznej i Bioorganicznej, a także Sekcja Chemii Fizycznej i Elektrochemii. Doroczny Zjazd Polskiego Towarzystwa Chemicznego to również okazja dla uhonorowania szczególnych osiągnięć polskich i zagranicznych naukowców. Laureatami medali Polskiego Towarzystwa Chemicznego zostali: medalu im. Marii Skłodowskiej-Curie — prof. Krzysztof Palczewski (Case Western Reserve University, USA), medalu im. Jędrzeja Śniadeckiego — prof. Bogusław Buszewski (Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Toruń), medalu im. Wiktora Kemuli — prof. Henryk Matusiewicz (Politechnika Poznańska), medalu im. Jana Zawidzkiego — prof. Marek Samoć (Politechnika Wrocławska), medalu im. Stanisława Kostaneckiego — prof. Piotr Kiełbasiński (Centrum Badań Molekularnych i Makromolekularnych PAN, Łódź). Po raz pierwszy w tym roku przyznano medal im. Bogusławy i Włodzimierza Trzebiatowskich za szczególne osiągnięcia w zakresie chemii nieorganicznej. Laureatem tego wyróżnienia został prof. Henryk Kozłowski z Uniwersytetu Wrocławskiego. Członkostwem honorowym Polskiego Towarzystwa Chemicznego wyróżniono prof. Jacka Lipkowskiego (University of Guelph, Kanada) i prof. Hansa-Ulricha Reissiga (Freie Universität Berlin, Niemcy).

W czasie obrad zjazdu specjalne sesje poświęcono luminarzom polskiej chemii obchodzącym w tym roku jubileusze. W ramach Sekcji Chemii Fizycznej i Elektrochemii odbył się cykl wykładów związanych z 90. rocznicą urodzin prof. Lucjana Sobczyka, dwie sesje Sekcji Chemii Organicznej i Bioorganicznej poświęcone były jubileuszom 80-lecia urodzin profesorów Mariana Mikołajczyka i Jacka Młochowskiego.

Prof. Jacek GLIŃSKI
Prof. Kazimierz ORZECHOWSKI

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Magazyn idei "Wszystko Co Najważniejsze" oczekuje na Państwa w EMPIKach w całym kraju, w Księgarni Polskiej w Paryżu na Saint-Germain, naprawdę dobrych księgarniach w Polsce i ośrodkach polonijnych, a także w miejscach najważniejszych debat, dyskusji, kongresów i miejscach wykuwania idei.

Aktualne oraz wcześniejsze wydania dostępne są także wysyłkowo.

zamawiam