Porozmawiajmy o człowieczeństwie
Marjane SATRAPI
Człowiek sam jeden nie przetrwa w naturze. Przetrwa jedynie wtedy, gdy łączy się z innymi i tworzy społeczeństwa – twierdzi Marjane SATRAPI
.Porozmawiajmy o człowieczeństwie. Pośród tych istot bowiem, które biolodzy nazywają zwierzętami właściwymi, to znaczy ssakami, człowiek jest jedyną, która zabija swoją samicę. I określamy ten czyn mianem bestialskiego, choć żadna inna bestia, poza nami, nie popełnia go. Oto człowieczeństwo. Ale są także ludzie, którzy tracą życie z rąk swoich oprawców po to, by ochronić bliźnich, by ich nie wydać, i wiem bardzo dobrze, o czym mówię. To również nazywa się człowieczeństwem. Są także członkowie orkiestry, którzy grają symfonię i ofiarowują nam najczystszą postać piękna, i są ci, którzy orkiestrują wojny, a za każde sto litrów przelanej krwi zostają odznaczeni kolejnym medalem. A my, ludzie, z tym samym zapałem oklaskujemy jednych i drugich.
Chcę przez to powiedzieć, że nie mam wyidealizowanej wizji tego, co ludzkie, i sama w sobie doświadczam tej dwoistości. Przyjmuję zarówno własną przemoc, jak i własną życzliwość, zawsze mając nadzieję, że ta druga przeważy nad pierwszą.
Przez długi czas wierzyłam, że kluczem do tego, aby każdy człowiek mógł żyć z godnością, aby nigdy nie doświadczał brutalności ani upokorzenia z powodu swojej płci, swojego pochodzenia etnicznego czy koloru skóry, jest edukacja. Czy jednak Joseph Goebbels nie miał doktoratu z filozofii? Czy doktor Mengele nie składał przysięgi Hipokratesa? Czyżbyśmy mylili się, gdy definiujemy edukację? Być może, zanim zaczniemy wychowywać nasze dzieci do tego, by osiągnęły sukces ekonomiczny i społeczny, powinniśmy nauczyć je, że prawdziwy sukces polega przede wszystkim na humanizmie. Że tym, co pozwoliło człowiekowi wznieść się ponad wszystkie istoty żywe, było to, iż stworzył społeczeństwa; a społeczeństwo istnieje wyłącznie dlatego, że – w odróżnieniu od zwierzęcia, które jest skazane na śmierć, kiedy złamie nogę – my troszczymy się o naszych bliźnich. Bierzemy ich na ramiona i wynosimy w bezpieczne miejsce.
Człowiek sam jeden nie przetrwa bowiem w naturze. Przetrwa jedynie wtedy, gdy łączy się z innymi i tworzy społeczeństwa. A warunkiem sine qua non, aby to osiągnąć, jest empatia. Być może więc w edukacji zamiast uczyć nasze dzieci zapamiętywania wszystkiego i recytowania niczym papugi, powinniśmy uczyć je etyki, postawy obywatelskiej, a przede wszystkim współczucia i dobroci.
.Zapewniam, że nie należę do tych, którzy nadstawiają drugi policzek. Za otrzymany policzek oddałabym dziesięć, staram się jednak nigdy nie być tą, która uderza pierwsza.
Na koniec przeczytam Państwu wiersz Sadiego, wielkiego irańskiego poety XIII wieku:
„Istoty ludzkie są częścią jednego ciała
i mają ten sam początek.
Kiedy życie zadaje ból jednemu członkowi,
pozostałe nie zaznają spoczynku.
Ty, który pozostajesz obojętny wobec cierpienia innych,
nie zasługujesz na to, by nazywać się człowiekiem”.
Przemówienie wygłoszone przez Marjane Satrapi z okazji przyznania Nagrody Księżnej Asturii w dziedzinie Komunikacji i Nauk Humanistycznych 2024; ceremonia wręczenia Nagród Księżnej Asturii, Teatro Campoamor, Oviedo, 25 października 2024 roku. Przekład z jęz. hiszpańskiego – Michał Kłosowski.
