Éric ZEMMOUR i wojna o pamięć historyczną Francji

Éric Zemmour od wielu lat pozostaje jedną z najbardziej kontrowersyjnych postaci francuskiego życia publicznego. Dla jednych jest politykiem radykalizacji, który świadomie pogłębia konflikty społeczne i kulturowe. Dla innych jednym z ostatnich intelektualistów próbujących bronić ciągłości historycznej Francji. Niezależnie jednak od ocen jedno wydaje się coraz bardziej oczywiste: Zemmour bardzo mocno zmienił sposób, w jaki Francja mówi dziś o własnej historii.

.To właśnie dlatego znaczenie Érica Zemmoura wykracza daleko poza jego własne wyniki wyborcze. Zemmour nie walczy wyłącznie o władzę polityczną. Coraz bardziej prowadzi wojnę o pamięć historyczną Francji, o definicję francuskiej tożsamości i o interpretację samej Republiki.

Wybory prezydenckie we Francji w 2027 r. będą więc również konfliktem o historię. Coraz mniej chodzi już wyłącznie o gospodarkę, podatki czy politykę europejską. Coraz częściej chodzi o pytanie znacznie głębsze: czym właściwie jest dziś Francja i czy nadal posiada własną ciągłość cywilizacyjną.

To właśnie tutaj znajduje się polityczna siła Érica Zemmoura.

Éric Zemmour i powrót historii do polityki

Przez wiele lat ogromna część francuskich elit politycznych próbowała przedstawiać politykę jako technokratyczne zarządzanie gospodarką i nowoczesnością. Historia, pamięć narodowa i tożsamość kulturowa coraz częściej były traktowane jako tematy drugorzędne lub wręcz niebezpieczne.

Éric Zemmour odwrócił ten proces. Bardzo świadomie przywrócił historię do centrum francuskiej debaty publicznej. W jego polityce niezwykle silnie obecne są pytania o ciągłość narodową, francuską kulturę klasyczną, rolę chrześcijaństwa, Republikę oraz pamięć historyczną.

To właśnie dlatego jego wpływ na debatę publiczną okazał się tak ogromny. Éric Zemmour nie mówi wyłącznie o teraźniejszości. Coraz częściej przedstawia współczesną Francję jako kraj przeżywający kryzys własnej pamięci historycznej.

Wojna o francuską tożsamość

W centrum polityki Érica Zemmoura znajduje się przekonanie, że Francja traci własną tożsamość cywilizacyjną. Według Zemmoura problemem nie jest wyłącznie kryzys gospodarczy czy polityczny. Znacznie groźniejsza staje się utrata wspólnej narracji narodowej i rozpad kulturowej ciągłości Republiki.

To właśnie dlatego tak ogromne znaczenie mają dla niego historia Francji, kanon kultury, język francuski, szkoła republikańska oraz pamięć narodowa.

W jego diagnozie współczesna Francja coraz bardziej przypomina społeczeństwo, które przestaje wierzyć we własną historię.

Éric Zemmour i szkoła Republiki

Ogromną rolę w polityce Zemmoura odgrywa również kryzys edukacji republikańskiej.

Francuska szkoła przez dziesięciolecia była jednym z najważniejszych narzędzi budowy wspólnej kultury narodowej. To właśnie szkoła republikańska miała tworzyć obywateli Francji niezależnie od ich pochodzenia społecznego czy regionalnego.

Jean-Michel Blanquer pisał we „Wszystko co Najważniejsze”, że szkoła była „ostoją Republiki”.

Éric Zemmour bardzo często oskarża współczesne elity o rozmontowywanie tego modelu wychowania obywatelskiego. W jego wizji Francja coraz słabiej przekazuje młodym pokoleniom wspólną pamięć historyczną i wspólny język narodowy.

To właśnie dlatego kryzys edukacji staje się dla niego jednym z centralnych tematów przyszłości Republiki.

Michel Houellebecq i melancholia schyłku

Atmosfera polityki Érica Zemmoura bardzo mocno rezonuje z diagnozami Michela Houellebecqa.

W rozmowie z Geoffroyem Lejeune’em publikowanej we „Wszystko co Najważniejsze” Houellebecq mówił o społeczeństwie coraz bardziej samotnym, zmęczonym i pozbawionym wspólnej narracji historycznej.

Francja w tej diagnozie przypomina kraj melancholii schyłku cywilizacyjnego. To właśnie w takim klimacie polityka pamięci historycznej zaczyna nabierać ogromnego znaczenia emocjonalnego.

Éric Zemmour bardzo skutecznie wykorzystuje tę melancholię. Coraz częściej przedstawia siebie jako obrońcę Francji historycznej przeciwko społeczeństwu wykorzenionemu i pozbawionemu pamięci.

Prof. Chantal Delsol i kryzys Zachodu

Diagnozy Érica Zemmoura bardzo mocno rezonują również z analizami części konserwatywnych intelektualistów Zachodu.

Prof. Chantal Delsol wielokrotnie pisała o kryzysie europejskich elit oraz o utracie cywilizacyjnej pewności siebie współczesnego Zachodu. W jej diagnozie Europa coraz bardziej przypomina cywilizację zmęczoną własną historią i coraz mniej zdolną do obrony własnej kultury politycznej.

To właśnie ten klimat intelektualny bardzo mocno wzmacnia dziś przekaz Zemmoura.

Islam, migracja i pamięć narodowa

Ogromną rolę w polityce Érica Zemmoura odgrywa również kwestia migracji i islamu. Zemmour bardzo często przedstawia kryzys asymilacji nie wyłącznie jako problem społeczny, lecz jako zagrożenie dla ciągłości historycznej Francji.

Michèle Tribalat ostrzegała na łamach „Wszystko co Najważniejsze”, że Republika popełniła błąd, uznając asymilację za proces automatyczny.

Pierre Brochand pisał natomiast o pół wieku błędów polityki migracyjnej i utracie kontroli nad częścią społeczeństwa.

To właśnie dlatego wojna o pamięć historyczną Francji coraz bardziej splata się z konfliktem wokół migracji, islamu i definicji narodowej tożsamości.

Éric Zemmour kontra Republika liberalna

Éric Zemmour coraz częściej przedstawia współczesne centrum liberalne jako projekt wykorzenienia narodowego.

W jego wizji Republika liberalna stopniowo przestała wierzyć w naród, historię, granice, ciągłość kulturową i wspólną pamięć historyczną. To właśnie dlatego Zemmour tak często atakuje nie tylko przeciwników politycznych, ale cały model współczesnej kultury zachodniej.

Jego konflikt z elitami Republiki ma więc charakter znacznie głębszy niż zwykła rywalizacja wyborcza.

Éric Zemmour i wojna o interpretację Francji

Najważniejsze znaczenie Érica Zemmoura polega być może właśnie na tym, że bardzo mocno zmienił pytania zadawane przez Francję samej sobie.

Jeszcze kilkanaście lat temu dominowały pytania o gospodarkę, bezrobocie czy modernizację państwa. Dziś coraz częściej Francuzi pytają, kim są, czy nadal istnieje wspólna kultura narodowa, czy Republika potrafi zachować własną ciągłość historyczną i czy Francja pozostanie Francją. To właśnie dlatego Éric Zemmour pozostaje jedną z najważniejszych postaci współczesnej debaty publicznej.

Nawet jeśli nie wygra wyborów prezydenckich, już dziś bardzo mocno wpływa na sposób, w jaki Francja interpretuje własną historię i własną przyszłość.

Wojna o pamięć jako wojna o przyszłość

Największy paradoks współczesnej Francji polega być może na tym, że konflikt o przeszłość coraz bardziej staje się konfliktem o przyszłość.

Éric Zemmour bardzo dobrze rozumie, że społeczeństwo pozbawione wspólnej pamięci historycznej coraz trudniej utrzymuje wspólną tożsamość polityczną. To właśnie dlatego wojna o historię Francji stała się dziś jednym z centralnych konfliktów całych wyborów prezydenckich Francja 2027.

Nie chodzi już wyłącznie o interpretację przeszłości. Coraz bardziej chodzi o pytanie, jaka Francja przetrwa XXI wiek.

Arkadiusz Jordan
Paryż