Jean-Luc MÉLENCHON i Francja gniewu

Jean-Luc Mélenchon od wielu lat pozostaje jedną z najbardziej fascynujących i jednocześnie najbardziej niepokojących postaci francuskiej polityki. Dla jednych jest ostatnim wielkim trybunem społecznego buntu przeciwko liberalnemu kapitalizmowi, globalizacji i elitom republikańskiego centrum. Dla innych symbolem Francji permanentnego konfliktu, radykalizacji i politycznego chaosu. Niezależnie jednak od ocen jedno wydaje się pewne: bez Jean-Luka Mélenchona nie da się dziś zrozumieć współczesnej Francji.

.Wybory prezydenckie we Francji w 2027 r. będą również wielkim testem siły francuskiej lewicy radykalnej. Mélenchon bardzo dobrze rozumie, że tradycyjna socjalistyczna lewica praktycznie przestała istnieć jako wielka siła polityczna. W jej miejsce próbuje budować nowy blok społeczny oparty na młodych wyborcach, wielkich metropoliach, części klasy ludowej, środowiskach postmigracyjnych oraz społeczeństwie coraz bardziej zbuntowanym przeciwko dawnemu modelowi Republiki.

To właśnie dlatego Jean-Luc Mélenchon budzi dziś tak ogromne emocje. Nie jest wyłącznie kandydatem jednej partii. Coraz bardziej staje się symbolem Francji gniewu.

Mélenchon jako spadkobierca francuskiej tradycji rewolucyjnej

Jean-Luc Mélenchon bardzo świadomie odwołuje się do jednej z najstarszych tradycji politycznych Francji: tradycji rewolucyjnej lewicy republikańskiej. W jego języku niezwykle silnie obecne są idee ludu, społecznego buntu, walki z oligarchią oraz sprzeciwu wobec elit ekonomicznych i medialnych.

To właśnie dlatego Mélenchon tak mocno różni się od klasycznych socjaldemokratów Zachodu. Nie przedstawia siebie jako technokraty zarządzającego państwem. Znacznie częściej występuje jako polityczny trybun emocji społecznych.

W pewnym sensie Mélenchon przypomina dawnych francuskich przywódców politycznych XIX wieku: ludzi zdolnych mobilizować tłumy wokół wielkich idei historycznych i moralnych konfliktów społecznych.

To właśnie dlatego jego polityka tak bardzo rezonuje we Francji przeżywającej kryzys tożsamości republikańskiej.

Koniec starej lewicy

Mélenchon bardzo dobrze zrozumiał również jedną z najważniejszych przemian współczesnej Francji: rozpad dawnej lewicy socjalistycznej. Partia Socjalistyczna przez dekady była jednym z fundamentów V Republiki. Dziś praktycznie utraciła zdolność organizowania większości społecznej.

Mélenchon wykorzystał ten kryzys, budując znacznie bardziej emocjonalną i radykalną formę lewicy. Nie opiera jej wyłącznie na klasycznych sporach gospodarczych. Coraz częściej buduje ją wokół konfliktu kulturowego, społecznego i pokoleniowego.

To bardzo ważna zmiana polityczna. Współczesna lewica Mélenchona coraz mniej przypomina dawną socjalistyczną lewicę robotniczą. Coraz bardziej staje się ruchem młodych wielkomiejskich środowisk zbuntowanych przeciwko istniejącemu porządkowi społecznemu.

Mélenchon i kryzys Republiki

Jean-Luc Mélenchon bardzo często przedstawia siebie jako obrońcę Republiki przeciwko oligarchii finansowej i liberalnym elitom. Problem polega jednak na tym, że dla ogromnej części społeczeństwa jego projekt polityczny coraz bardziej przypomina próbę rozbicia istniejącej wspólnoty republikańskiej.

Francja przeżywa dziś bowiem głęboki kryzys zaufania społecznego. Coraz więcej obywateli ma poczucie, że kraj rozpada się na osobne światy kulturowe, społeczne i polityczne.

Mélenchon bardzo skutecznie wykorzystuje ten kryzys. Przedstawia siebie jako reprezentanta społeczeństwa wykluczonego przez elity republikańskiego centrum. Jednocześnie jednak jego przeciwnicy coraz częściej oskarżają go o pogłębianie społecznej polaryzacji oraz rozbijanie wspólnej kultury politycznej Francji.

Jean-Luc Mélenchon i nowa Francja metropolii

Ogromne znaczenie ma również geografia polityczna Mélenchona. Jego największe sukcesy pojawiają się przede wszystkim w wielkich metropoliach oraz wśród młodszych wyborców.

To bardzo ważna zmiana historyczna. Dawna lewica francuska była silnie związana z przemysłową klasą robotniczą. Dzisiejsza lewica Mélenchona coraz bardziej opiera się na środowiskach wielkomiejskich, uniwersyteckich oraz postmigracyjnych.

To właśnie dlatego współczesna Francja coraz bardziej dzieli się politycznie na dwa światy:
Francję wielkich metropolii oraz Francję prowincjonalną.

Mélenchon reprezentuje dziś przede wszystkim tę pierwszą Francję: bardziej globalną, bardziej wielokulturową i bardziej rewolucyjną kulturowo.

Islam, migracja i polityka konfliktu

Jednym z najbardziej kontrowersyjnych elementów polityki Mélenchona pozostaje jego podejście do migracji, islamu i laickości państwa.

W czasie gdy ogromna część społeczeństwa coraz bardziej obawia się kryzysu asymilacji i utraty republikańskiej ciągłości, Mélenchon bardzo często oskarża prawicę o wykorzystywanie lęków społecznych oraz budowanie polityki strachu.

Jednocześnie jednak jego przeciwnicy coraz częściej twierdzą, że radykalna lewica nie rozumie skali kryzysu asymilacyjnego i kulturowego współczesnej Francji.

Michèle Tribalat ostrzegała we „Wszystko co Najważniejsze”, że Francja popełniła błąd, uznając asymilację za proces automatyczny.

To właśnie tutaj przebiega dziś jedna z największych linii podziału współczesnej Francji: między społeczeństwem domagającym się odbudowy autorytetu Republiki a środowiskami uznającymi, że problemem jest przede wszystkim kryzys społecznej równości i wykluczenia.

Mélenchon kontra Bardella

Najbardziej symboliczne może jednak okazać się starcie między Jean-Lukiem Mélenchonem a Jordanem Bardellą. Obaj politycy reprezentują bowiem dwa całkowicie odmienne projekty przyszłości Francji.

Bardella przedstawia siebie jako polityka odbudowy państwa narodowego, granic i ciągłości kulturowej Republiki. Mélenchon natomiast coraz bardziej reprezentuje Francję społeczeństwa wielokulturowego, rewolucji społecznej i radykalnego sprzeciwu wobec liberalnego kapitalizmu.

To właśnie dlatego ich polityczne starcie może stać się jednym z najważniejszych konfliktów wyborów prezydenckich Francja 2027.

Prof. Chantal Delsol i rozpad wspólnego świata

Prof. Chantal Delsol wielokrotnie ostrzegała, także na łamach „Wszystko co Najważniejsze”, że współczesny Zachód przeżywa kryzys wspólnej kultury politycznej oraz rozpad dawnych elit republikańskich.

Jej diagnoza bardzo dobrze tłumaczy również fenomen Mélenchona. Coraz większa część społeczeństwa nie wierzy już bowiem w możliwość spokojnego kompromisu politycznego. Francja coraz bardziej przypomina kraj konkurujących wizji cywilizacyjnych.

Mélenchon bardzo skutecznie wykorzystuje tę atmosferę historycznego przesilenia.

Francja gniewu

Największą siłą Jean-Luka Mélenchona pozostaje emocja gniewu społecznego. Mélenchon bardzo dobrze rozumie, że współczesna Francja jest krajem ogromnego zmęczenia, frustracji i poczucia utraty przyszłości.

Michel Houellebecq pisał o społeczeństwie pogrążonym w melancholii schyłku cywilizacyjnego. Mélenchon próbuje tę melancholię zamienić w polityczną energię buntu.

To właśnie dlatego pozostaje jednym z najbardziej niebezpiecznych i jednocześnie najbardziej fascynujących polityków współczesnej Francji.

Wybory 2027 jako starcie dwóch Francji

Wybory prezydenckie we Francji w 2027 r. mogą okazać się momentem historycznym właśnie dlatego, że coraz bardziej przypominają starcie dwóch całkowicie różnych wizji Republiki.

Z jednej strony rośnie Francja Bardelli, bezpieczeństwa, granic i odbudowy państwa narodowego. Z drugiej rośnie Francja Mélenchona, społecznego buntu, wielkomiejskiej rewolty i polityki radykalnej transformacji społecznej.

To właśnie dlatego Jean-Luc Mélenchon pozostaje jedną z kluczowych postaci przyszłości Francji. Nawet jeśli nigdy nie zostanie prezydentem Republiki, już dziś bardzo mocno zmienia polityczny język całego kraju.

Arkadiusz Jordan
Paryż